Literarishe bleter · 1933-04-01 · 14 (1.4.1933) · p. Seite 226

זײט 226 ליסיטר^דישוז בדו\<ז8ז־ ו\וז. *י *'1465 צ> וואר 4 טעאטער ארן קרכםט ןןןן ״יםרײ כיגע״ (דיעזעי י. יו*ש2יים) 2ײ רער ״װילנע:־ מרןפע״ (א;פ- מ• מזאה) גייט אין װאייםע מים ןןן אךיסערגעװײנלעכן דעי- פאיג• די פ־עסע דיאם זיך *פגעיופן זײער גוכ װעגן דער אויפירונג• ןןןן די פ־עסע װידמעט פיל איט דעם א:גײ- פון ל. *םילער אויף דער ״װילכער םרו©ע" און י• ־אםבוים• כמעמ אלע טאדלען דעפ אומבא* ג־ינדעצן אנפאל. ןןןן די פײערונג פונם סא־יאײקז יי-ילײ *רז •כ• דאנדויפ סצעניםער כעמיקײם איז אדו־ך מיים גדוים באגײםםע־ונג• עם איז פארגעקוסען אין ײװא א פײעילעכע?יצוכג אינם םזמםע־• מוזײ פון א• ר. קאמינםקא לכבוד דעם ױ2י• לא״. ןןןן אין קעםעניעװ איז פאדגעקוסען די פי״ער• יעכע פאי־םמעלונג לכבוד די 20 יאר סצענײגוע םעפיקײם פון לידיא פאםאצקא• עס איז אויפ־ געפידם געװארן י• גארדינס ״מירעלע אפי־־״״• באגריםוגגען און יעדעס וזאבן געדזיןלםן פאי־?וםײער פון פא־שײדענע אינסכיםוציעכ. עכ זעגען אגגענןומען באגריסוגגען פון גןןר דער ומףו׳ם׳ צ• א• פון פ• עואליאסין. עס חאמ אויך באגריסם דער װיצע־פיעזידענם פון קעינועניעװע־ שםאם־ראב• ןןןן דעם 14־םן מע־ץ איז פאדגעוסען די פיע־ מיערע פון אהרן צײםלינס ״כעלעמער חבמים״ אין מאייס ״צװאדצס ״קונסםי־םעאםער״• רעזשי: מאריס?וװארץ׳ מוזיק: לע# קאטצין׳ דעקןן־ יאציעפ: א• •ם״כעיטאװ. שו אין :ױ־יאיק איז פארגעקדסען א דעבעגע װעגן דער אויפײונג עון ״יאיכע ק*־־:״, ײ?ז= גײם *םוין 25 װ#בן בײ מא־יס?זװארץ. עב האבן גערעדם ד״ר א• קארןזלגיק׳ ד״ר ל• פא־ געדמאן, ד״ר א. מוקדוני׳ <ו• עדלין און ל. קרישםאל. דער אװנם׳ איאנזשירם דורך דעכ י. ל• פיץ שיײכע־־פןגרײן׳ האפ צוגעצזיגן אן עולם פון אייער 500 םעגם״םן. ווװ עזם קלויבן זיך ק״ן פוילן די ־אװוסטע אמעייקאנעי ארםיסםן ןזהרן לעבעדיעוו און מיכאד מיכאלעסקא׳ עפ קומם אויך דער 2א' ורוסםע־ קאספאזיםאי ױסף רומשינסקי. ןןןן דעי ײנגעי ײדישער שרייבער פון ריגע• דוד םײץ׳ הז>ם אנגעשײין א קאמעדיע ״אונ־ זעיע הײנםיקע פיויעןױ װאם איז אויפגעפייב געוחירן אין ריגער ײדישן םעאטעי• ןןןן שבת׳ דעס 25־םן ה• ח• איז פא~געקוסען אין זאל סון קיגןז ״סםלענדיד״ א סוזיקןזלישער פ־ימארגן פון דער פיאלעמזײשער געז• ״מ," פעוש״. עס איז געקוסען * ריזיקעי עולפ פון אײניקוע םויזנם *זיבעםער• דער מןזנראליז־אר־ קיעסםער און דער גרויסער געסיששער כאר האבן אויסגעפירם שאפונגען פון א גאנע רײ קלא• סיקער און מאדערנער סוזיק. רעדאקטאר נחמן מײזיל זײ זאלן עס אויסבארגן דעם קאםיםעם אנגעבן זײעיע גענויע אדרעסן• דער ז: יעקב פופקא׳ לידע׳ ליטעראטרד ארן קדלטרד אדער זלכה לאקער איז צוליי דרוקעיײ נישם אגגע־ אויף דעס עקזעםס־אי׳;ן אין דעי רעדאקציע״ איז אויף ז• 2 אגגעגעבן די דיוקערײ: ״דפוס קואוסרטיבי ״אחדות״ ב״מ׳ הל־אביב״. הײסב עס, אז עכ זעגען פאדאן צװײ מאסן: איינע פאין הײמישן געברויך און א צװײםע — פא־ דעם עקססאים••• און גײ זאג׳ אז ײדיש איז נישם בש־ אין א־״דישראי. ןןןן ליאן פויבםװאנגעד האם בעת זײן באזוך אין אסעייקע איבעיגעגעין אלע רעבם אויף אי־ בע־צוזעצן זײנע ורערק איין ײדיש דעם מים־ ־עדאקםא״ פון ״ײםא״׳ י• סאיפקי. ןןןן ױאר מאסםוים פא־ם אם די םעג ק״ן א־ץ־ישראל. אין ליםע־אםן־פארײן װערם אײנ־ געארדנם א געזעגענונגס־איוונם• י• םאסםיוים פא־ם קײן איץ־יש־אל מימ דער דעד״ צו קלײבן מאםעױאל פאר דעם צווײםן בוך ״חלוצים״. ןןןן דער רעדאקכא־ פון דעם ״העולם״״ משר״ קלײנמאן׳ געפינם זיך איצם אין װארשע. דורך דעס העבדעישן שיײבעי־פארײן איז אײגגע־ אידכמ געװאדן א קבדת־פנים אין לאקאל פון ליםעיאםן־פאיײן. ןןןן דעם *דםן מעיץ איז פארגעקומען אין ש־קאגע א ג־ויסער ליםעיארישער אװגם לכבוד דעס דעישײנען פון דעי אנמאלאגיע ״פון מים־ װעסם און מע־ב״׳ װאפ איז ארויסגעגענן דורכן פארדאג מ• צעשינסקי• די פײערונג איז אײנ־ געא־דנם געװא־ן דודך דעי שיקאגעי קולםור־;עזעלשאפם׳ ד־אד• ־ געזעלשאפמ׳ סרוי־י און קונסם־קלוב און פון די דיכמעי• שוין לאנג האם א ײדישער ליםעיארישע־ אװנם נישט צוגע־ צ־יגן אזא גרויפן עולם• אין מוזיקאלישן םײל האבן זיך באםײליסש דער החלוץ־מאנדאלין־ א־קעםםעי, דער באוװסםער ײדיש ־ דײםשער אפעין־זינגעד מאקם ב־אדפ און סיאניסם פו־ םעישער• עס האבן פאיגעלײענט לידער פון דעי אנםאלאגיע די דיבםער שלמדז שײארץ׳ מאמעפ דײםש און די פאדלעזעדין שײנדל קאליש• ־י לים.־דראמ.־געזעדשאפט האם אויפגעפידם ״אויב נישם באך העכער״ פדן י• ל• פיץ• עם איז גע־ האלםן געזװא־ז א דעפעראם ורעגן דער ײדישער פאעזיע דורך ד"ד ר• חורװימש. פאיזיצער פונם אװנם איז געװען ש• בעיקאװיהש• ₪ די װארשעווער קהלה ד״אט צוריקגעשמעלם די סאזיצ־ע פון 8-000 גילדן אויף די סיעמיעס פא־ די בעסםע װעדק פון דעד־ ײדישעי, חעב־ ־עישער און רבגישער לימעיאםור• ןןןן ק• ח• הײשעריק׳ דער מהבר פון א ריי מרחםה־װערק׳ ם־עמ אויף אין סאריז םים א פארםראג ״װעלפדהריגה אין 1914—1918״. ער וועמ אויך לײענען פראגסענמן *ון זײגע װערק. אדיעס פון ד,אמי:ד ין א ידיעה פון;ױ־ טאצלמווימזוא 07. :שריפש ©ןן ך^ר יידי־ ןןןן £.־; תד־אכיב >ין אמעריקע׳ האם זיך ביכל לידעד <,דו" לם• עס דואדם געװען ״געװיסע״ כעמיפ *ען אפ דער װיכמיקער װיזן׳־. אױבוע-עסא ־ האם זיך באמים צו װאס מיר האבן בן ולםו־־פראבלעמעז׳ זאל ןןן סיר ד״אבן ב^קוסע באמת א גרויסע־ ש קולםור־זשו־גאל׳ װ ־ײזן אקםועלע ײדי מער גישם דע־שײנען- זענען אונזערע ״דישע קולטוריכםן אין אמע־יקע נישם בכה אויסצו־ האלםן אן אײגענעם זשורנאל׳־. עש װילכ זיך גלויבן׳ אז די קולםוד־געזעלשאפם װעפ בזאכן;ײע באמױנגען אדויכצוגעין אן אײגענעס זשד־גאל׳ װאס איז אזוי װיכם־ק פאד דעכ װוקס פון דעד ײדישע־ קולם־ד־באװעגונג. וןןן רויש דע־ איגיציאםיװ פון באװוםםן ••דשן ש־יסםשםעלע־ ד״ר י• א• מעייסאן (נױ־ *א־ק) איז יײ דעם ײװא געג־יגדעם געװארן א פאנד א.ײף א-ויכצדגעבן אויף ײדיש װיסנ־ שאפנדעבע װע־ק׳ א־יגינעדע און אייע־זעצםע• דע־ פאנד װעם מיםהזךפן צד הײבן דעפ ניװא פון דע־ ײדישע־ װיכנשאפםלעכעד ליםעראםו־ און א־ײנפירן אין ״דישן קודמור־ק־ײז די קלאסיקער פון דער װיכנשאפם און די םמאנ־ דאישדװע־ק פון די פאישײדענע װיסנשאפםן. דעי גריגדער פון פאנד, ד״ר י• א• מעריםאן׳ האם גרויכע פארדיגסםן פאי דער ײדישער װיסנשאפםלעכע־ לימע־אםור דורך זײנע איבעי־ זעצוגגען פון א רײ קלאסישע װעיק אויפן גע־ בים פון סאציאלאגיע און פידאזאפיע (דארװין׳ םא־קכ׳ כפענסע־׳ ק־אפאםקין״ דזשאן סםיוארם מיר׳ מאקכ שםיינע־ און פיל אנדעי־ע)• עי איז אויך אײנע־ פון די מיםבויע־ פ־ן ײדישן װיוםגשאפם־עכן אינסםיםום• ןןןן די שול־מאכם האם א־ויסגעגעבן א קאג־ צעסיע דעם װילנע־ םעבניקופ י״ דער געזעל• שאפם ״ארם״• די דאזי־ע ײדישע םעכנישע מיםד־שדל עקזיסםירם שוין 11 יאר׳ אבער נישה געקוקם אוי• אלע באמױנגען׳ איז דע־ ״םעכ־ :יקופ״ ביז איצם נישם געװען קאנצעסיא־ :י־ם• איצם האם ״א־ם״ ־סוף יאקומען א קאנ־ צעסיע׳ און דעי םעכניקוכ װעם פון איצם אן ם־אגן דעכ נאמען ״פ־יװאםע ײדישע מעכנישע שול פון דע־ געזעלשאיפם צו פא־שפרײםן מלאכד אדן ע־ד־איבעם צװישן ײדן״• בײ דער געלעגנ־ ה־ים דא־־* מען דע־מאנען׳ אז די ײדישע ־עאד־ גיכשאזיע אין װילנע האם נאך אלץ קײן רעכם נישם און אז דע־ ײדישע־ לע־ער־סעסינאי־ איז םאקע געבליבן געשלאסן ןןןן אין לידע (פוילן) איז געגרינדעט געווארן א קאמיםעם אויף א־ויפצוגעבן די געשיכמע פון ײדן אין לידע, לוימן מוסםער פונס ״פרוזשענער פנקפ״. דע־ קאמיםעש װענדם זיך צו אלע לידער געבי־םיקע׳ װעדבע געפינען זיך אין םוילן אדע־ אויכלאנד און וואס האבן װען־גישם־איז געגימען אן אכטײל אין לידער געזעלשאפםלעכן לעבן אדער באזיצן װעלכע־נישם־אױ מאמעריאלן. ■גקסיס׳ דאקומענםן׳ פאםאגראפיעס און כתב־ ידן׳ װאס האבן א שײכות צום יידישן עבר אי1