Literarishe bleter · 1933-04-01 · 14 (1.4.1933) · p. [Seite]

1 מפדיל 1933 צגמ161׳ײ14 1 צענטער יארבאנב פרײז 50 גר. דעתןףאריפזע ב־ניבוני אי?וסםרידם5 װאעשוייפט פאר יעיטעדאמוד טניאפועדאון־ונסמ •?, װארשיצ ..ק?עצק־ן פארעאג כ י. 5עדסקי/בי?.י?>דק/ מיט ליאץ פויכטװאנגער איץ אמעריעע אװעה םון דאז־קז קא;ד. איך פ,־ז האבן 8 םעךםפעקטױו םון צײמ א־ן יעטח. איך זע אסבעםטן א יצ;ד און פע:ט׳םן, װען איך דעד־ װ־יםעד זיך פון זײ. פו;קט אזוי װי א טעעזש קען אסבעםטן זען די ימז;טודן פזן א בא־;, װען עד ־עט״ט םו;דעדװײטן און קוקט או־ד א־ם. אבעד װען א מע;מש ־עט־יט אויפן באדג כופא, זעט ע־ א־ם א־בערחו־פט;ישט־. או.ן אין א״גקלא;; סיט דעם דאזיקן םד־;צ־פ, הןזט ןער םחבר פון ״ײד זים•־, ,דעדםןזל;־, ,־ןזזעפום־ •און פ־ל א;דע־ע װערק,;ישט;עױאדט אדויםזאנן קײן טיױונכ װע:ן אםעד־קע, װען די ראזיקע פ־אנע א־ז אים געשםערט נעװאדן פאר זײן צוריקפאדן קײן אײדאפע װען א צ־ימוננט־םאדשטײעד חאט א־ם געםדענט, צי זײן קוםעגדיק בוך װעט זײן װעגן אטעדיקע, חאט םו־כטװאננעד נעזאנט: ״װען איך װעל קומען קײן אײ־אפע, און װעצ נעםינען א דויקן פרא־ז צו ארבעטן, װעל א־ך זיך;עםען שד״בן דעם צװ״טן באנר פון ״•אזעםום״. אין דער בדײטעד ײדישעד װעצט האט טען געהאלטן, אז םויכט־ װאננעד איז אײנעד פון די באד״טנדע דײגזשט ׳עד־םטשטעצער, ,ױעצכע זע;ען צופעצ־ק ײדן, פונקט אזוי װי די אנדעדע באדײמ״דיקע דײט׳ש־ײדישע שדיפטשטעצער: יאקאב ,ױאפעדמאן, םטעפאן צװײנ א. א. מען האט אנגענוטען, אז דאם, װאם םויכטװאננער באהאנדצט א־ן זײנע װעדק טײםנזנם יידיש־ה־םטארישע טעטעס, איז א רײנער צופאצ. אבעד באקענט טען זיך טיט ־פויכטװאגגערן נענטעד, זעם־מען־ איין דעם טעות. םען :עםינט דאן או־פ, אז עד איז ניכער א ט־פ םון א ײדישן עצוי, :אד צױויציזידט אין שפדאך, און מאדערן אין םאדם. אפיצו װען עד ־עדט װע;ן װעצט־פדאבצעםען, זעט טען, אז זײן;א■;־ צער אדט דענקען און טדאכטן איז;תדכנעה־ונגען ם־ט ״רישן פצפוצ, טיט םפעצים־ש־״דישן װיױ און שארםזין. ״מען האט שוין טער װי טויזנט טאצ געשטעצט די םדאגע״ — זא;ט פו-בטװאננעד — ״צי איך האצט ׳זיך םאר א ד״ט־שן, אדער א ײדישן שר־םט־צזטעצער. אויף דעם װיצ איך ענטפעד;: םײן קאפ איז אינטעדנאצ־אנאצ, פײן האדץ איז ײד־ש, און םײן שדײב־םאשין אין דײ&ש״. די ראזיקע װערמער האט צ. פויכטװאנגער געזאגט אויף א בא:־ קעט, װאם איז פאר א־ם אראנזש־רט געװארן אין נױ־יאדק םון ״י. צ. פ־ץ שדײבעד־םארײן״ און ״ײדישן פען־קצוב״. דאם איז געװען דאם ע־שטע טאצ, װאם די ײדישע שדײבעד אין;ױ-אדק באגעגעגען זיך פ־ט א םעדב־אײראפע־שן שריפמשטעצער ׳אויף אן איגטימען צוזא־ מעגקוגםט. און די םיבה דיירםון א־ז ארויםגעבראכט נעװארן אין די דעדעם, װאם די ײרישע שריםטשטעצער האבן געהאצטן אויף דעם באנקעט צכבוד םו־כסװאגנערן. ״מיד װעצן מוזן רעװידירן אונזער קוק אויף רעם טערב־ײדנ־ װען צ־אן םויבטװאנגער א־ן אגנעקוםען קײן אפעד־קע, ב־ן איך;עגאננען צזם שיף אים צו באנענעגען, א־ן טײן פ־אםעם־אגעצעד אײנגשאפט, אצס ״איגטעדװױעד״ פאר דעד ײדישער פדעםע אין אםע־יקע. איך האב עם באט־אכט אנם א ט״צ פון פײן רוטינע־ א־בעט, פוגקט װי איך נײ;עמען אן אינטעדװױ םון די אגדעךע צאו־ ־ייבע ״נדוצים״, װאם קוטען אזוי אפמ קײן אטעד-קע (,אגהויבגדיק ט־ט פדעמיעד־ט־ניםטאדן און עגדיקנדיק טיט /שװ־טע־־טשעטפיאנען). אבעד, װען םייבטװאננעד האט זיך איצט צוד־קגעקעדם קיין אײ־ ־אפע — נאכדעם װי עד האט פאדבדאבט אין אטעד־פע איבעד דרײ חדש־ס — האבן םי־ ז־ך געזעצט װי אטתע פרײנמ. דאם איז ןכאראקטער־׳םט־ש פאד צ־אן שזיבטװאננעדן, רעם טעגטש. א דאנק זײן מאנגעמ־שעד פעדזענלעכק־יט, האט םויכטװאננעד ז־ך דעדװאדבן א גדויסע צאצ פרײנט בעת ז״ן קורצן באזוך אין אפעד־קע. זעצטן, אז אן אײדאפע־שעד שדיםטשטעצעד זאצ ׳באקומען אזא װארעטע אויםנאמע, וױ דאם האט נעקדאנן פויכטװאננער. פאד רעד קורצער צײט, װאם ער א־ו נעװען אין אטעדיקע, האט ער גע־ האצסן אה־ם זעכצ־ק צעקציעם איבעדן גאנצן צאנד; עד איז באנדיםט :עװארן או־ף א הונדערט קבצת־פניטס; א־ז אויפנעסראסן א־בער צוױי דײנדערט טאי ביי םאדש״דעגע צחאפעגקונפטן און האט ,פאר־ ט״צט עטצעכע טוױנט אויטאגדאםן... פױבםװאגנעד האט א טך געזען אין אטעדיקע. עד א־ז :עםאדן א־בעד דעד צע;נ און בר״ט םון צא;ד, און ז־ך צוגעקוקט צו דעם אםעריקאגער צעבן. נאנץ םדעםד איז אבעד פאר אים נ־יטט געװען ר■ אמעריקאנער אײגנארט און טעפפא. נאך אײרעד עד האט נעזען אםעדיקע, האט ער שוין — ט־ט אײניקע יאד צודיק — םאדעפגטצעכט א בוך צ־דער װענן אפעריקע, אונסעדן גאמען ״פעפ״. (דאס װאדט ״פעפ״ כאראקטעדיזירט די ט־פיש־אטעריקאנישע א״גנארט־ק״מ, ענער־ :יע, פצײםיקײט. אין ײדיש, װאצט מען נעזאגט ״די דאזשינקע״). אין דעם בוך ש צדעדט פויכמװאנגער זײ:ע ״אײנדריקן״ װענן אמעדיקע. װען א םדײגט האט אים;עמאבט א פארװודף פאד אנשדײבן ״א״נ־ דדיקן״ םון א צא:ד, װאם עד האט נאך קײגמאצ;ישט;עהאט געזען, האש פויבטזוא;;עד;עענטםערט: ״אבער, טײן ציבער םרײנט, איך בין אויך קײנפאצ;ישט געװען אין אכצנטן יארחונדעדט, או,ן ראך האב איך װעגן דעם (אכצ;טן •אדהונדערט) אכנעשדיבן פיצ מעד װי װענן אמ־עד־קע״. א׳ן ז״ן בוך ״פעפ״, האט צ. םויכטװאנגעד געשריבן װענן אטעדיקע, וױ עד האט זיך םארגעשטעצט דאם צאנד םון דעדװײטן, און װען איך האב א־ם נעפ,־עגט, צי עד װעט שדײבן.יװעגן אמעריקע,;אכדעם וױ ער האט דאס צא:ד געזען, האט ע־;עזאנט: /,;אטירצעך װעצ איך שרײבן װענן אטעריקע און װענן דעם אמעריקאנעד צעבן, װי איך האב עם געזען בײ מײן א־צטיקן באזוך. אבער דאם װעט זײן ערשט אין א דרײ יאד ארום, װען איר װעצ זײן עמעץ וױיט