Literarishe bleter · 1933-03-17 · 12 (17.3.1933) · p. Seite 192

ליסיערארישע בלעסיער ו\בו 2\ ןב46,) ז״■ 921 % פ ו ז דא און דאוט% קײש אי.ז נעווען דעד יסוד, אויןי וועגכ; עד תאמ •טטענדיה נעבויט ז־י; 5יד)יטי׳שן ׳כאך-כ&יצ״... ״צו א העכעדער און םאראתי׳&ער אוישיזסי״ פון נאציאנאריזם — ווערט וױיטער;עזאנט אין ארטיהא — האט זײ■ טארקס אויפנעהויבן ע־׳עט אין זײנע אדד׳עסן צום אעטעדנאציאנא־ װענן דעם דייסש־פדאנצװז־שן יזדינ פון 1871.... דערכדט האט םאר־כ פ־אקראםירט די נאציאגארע זעצבסטבא׳עטיםוננ אצם אבסאאוט,;עזע׳ן. אצס א היםטאדי׳טן פדינציפ, װעצכעד פוז אננעזחמדט ורע־ן נאמררצעך א־־ף א5ע פעאקער און ארע;אציאנאלע מינדערהײטן. צ• דעם פ־ינצ־פ פון נאציאנאציזם איז מארקס;עקומעא דורך־ דער דעד־ פא־וננ, דודך דעד דעדקענטעני׳פ, אז דאס איז דער אי״נציק־םענ׳לעכע־ פ־־נצ״פ פון דעד :*־•דרעכ׳עד פעיקעי־־עקםיםטענץ. דער פ־ינציפ פון ־עװארוצ־ע און דעמאק־אט-ע א״ז בײ מארקםן נאר שטו*וױח בא־ ־ײכערט נעװא־ן דו־ך דעם פ־ינציפ פון נאציאנאאעד זעצבםט־ און װיפר יארן האבן אונזערע הײמי׳נוע מארקם־םטן באקעםפם רעב נאציאנאצן טד־נציפ און ד• נאצ״אנאצע זעצבסטבאשטיטוננ פײ ר• ײדי׳עע ארבעטנד״סע םאםן א־ן נאםען פון םא־קםז אויף יעװװז אױ וזע\ א וובי\ו דער פ.פ.ם.י׳*ער פ-דעד דעפ. נ־עדז׳נואצקאװםקי האט פארעזפנט־ ־עבמ אן ארט־קא א־ן ״־אבאטניק״ םכח דעם אנטיםעםיסיזם אײ צ-זאםענהאננ מ־ט די פאדװורפ;, װאם זענען נעמאכט נעױאר; אעצטנכ ד־נ־ פ. פ. ם. װענן איר באצ-ווננ צו ד׳עד ײדן־פראנע. דעד פ^פ.ם.ישעי■ פ׳דע־ באדאקטעדיזידט נאנ׳ו פיין דעם אנט׳סעם־טיזם אצם א רעזו־־ ײאט פון ־עאקצ־אנעי־ע טענדענצן, װאם עס ט־אנמ אין זי־ך ד׳;־ אנטיםעמ־טײם אין פאריצײדענע 4ענדעד, און עד פדוווט זײן םארט״ דײנװא׳ען פ•; אנטיסע-מ־ט־זם. או־ב אנט־םעמיט-זם הי־םט אפיענע פאנ־אםע;, אפענע עקםצעם׳ - א-ז אפ׳צ־ דעד פ.פ.ם.־פ׳דער נעדעבט. אבעד עם איז אויך דא אן אנט־סעמ־׳ט־זם אן אגדע־ער — באיקא׳ט פון ײדי׳צעד א־בעט. קאמף מ־ט די ײד״עע פאדעדונינען ק־טצודעא אװםצואעבן זיך אין דע־ ײד״עי*־ ׳טפראך. האט נ״עט ד• פ. פ. ם. א האנט און א נרו־םן חרנ א-ן ד׳עם צ-נטאנד, א־ן וחדיבז ד• ײדן;עפמנען ז־ך א־ן פויצן א•; אזװ זענען דאך ד• ײדן באהאנדצט געװא■־; אװך דא;, ותן ר• פ.פ.ם. ־אט;עהאט די נאנצע דעה א־ן דעד רענירוננ. א־ז עס ני׳עט גץין אנט־םעמ־ט־זם? קאן ז־ך פ.פ.ם. דיעװאטן פ־ן דעם בצוט, װאס זית־ע ה׳ענט האבן פא־נאםן און פאיניםן א־צט? ודיר ונוונוע ארײ\ פװרריעו װע־ איז יטורד־ק אין דעד ׳ט־עבטע־ מעדבה, װאם אונתר י־די׳ט האט אין דער װערט? ־איםית כר — מ־ד אצײן. נײר אל־ין ׳ע׳עםען ז — דאך ט־ט א־נזער ײדייב ר׳טון, מיט יזונזע־ע קיאטור־דערגרײכוננען פא־ ב־עמדע. װ• דעד ײד״טע־ דאקטאד פי־ט ז״ך צוױיצן ד• :״צמ־ײדיהוע דאקטײ־ים א־ן פװאן, א-ז;וט באקאנט. האט דעד •יד״םע־ דאקמא־ זיך :ע־באפן אן אײנענעם דאקטװ־ים־פא־׳•;, ער האט, ם־ט דעד ה־רף €ין ד• אמעײקאנ־עד ״דן, נע׳עאפ; א*ן פװלן א ״טאז״, װאם ־לאט צו ט•; מיט ײדישע פאי׳קם־מאםן. פא־ זײ ותדן?זדװםנענעבן, פא־יםטײט ז־ך, אין ײד־ע, אן אײנענעם א־נא;, פאפולעדע ב־א׳טי־;. א־ן דיעד עפ״ן פון ״טאז״ ׳טנד־ען פ־ײנט פקן •יד־ע, װ• ד״ד יעורן, ד״ר צ. עאבאד, ד״ר א. וױ־מאן, די׳י ה. קאװא.־סק• און אנדעדיע, װעאכע זענ׳ען פא־בונדן םיט דער •־ד״נדע־ קירטור און עטײיען א־ן ד• ד־תן שון ד• ״ד״ט־בויע־. פרענט ז ך - פאדװאם, אז אט ד• טיע־ א־נאנח־דן א דאקט״־ים־צוזאםענפאד, איז דא־ט ״ד•— הס מאהזכיי? אט צײעכען מיד אין דעד צ״ניםטיעער ״צײט״ פון וױצנע ןיצוין :״עט אין ״ײיאניע־ טאנ״) אן א־טיקא פון ד״יד א. װידשובם׳זי ״פײנע א״נד־יקן םון ײדישן דאקט״דים־ציזאימזמפא־". א־ן א־מיקצ װעי־ט;עזאנט: .די ײדישע ״.־פדאך איז;עװען םאײתומט, מען האט זיך :עפ״צט אימבאקותם מיט דעם רשון, און זאנא•־ א וױרנעד פא־ מענטי־טע־ י־ד״ט־םט, װאם האט :אדארפט בײ דער פײעדרעבע־ עפענ־ננ דעם צוזאמענפאר באנ־-םן, האט זיך צו־יקנעהא־טן, זױיד דאם איז בר־ם־יצט נ״בט באקותם א־ן רע־ קעננװארט פון פא-יצטײע- פין ד־ע־ ׳־ענירוננ און ״עטאט־פא־װאיט־ננ, הנם דעד פא־שטײעיד פין דע־ װא־שעות־ קהרה האט יא :עפינען פא־ מענרעך א־ן דעד דאזיקעד םביבה צו באנר־םן אין העב־ע•״,׳. בבן, םון 10 אינדערפיי• ביז 6 אינאווםמ איז;־שט;עװען ק״ן ׳בפו־ פון יידים אויפן צוזאמענפא־. ע״ם׳ט ״.־פעטער, ותן ד״י־ א. וװד׳צובםק־ האט מ־ט אביםי פחד פאד אן אינצידענט צוציב חע־ שפ־אבן־פ־אנע נערא־לטן זײן פא־ט־אנ א■; ״ד״:, װאם האט נ־אר אימפאנ־רט דעם צוזאמענפא־, האבן אײ־ אנדע־ע (ד״- ״.־אבאד, ד״ד פעדאים — ארע דד־י וױאנער!);ערעדט ד״־ א. װיו־שובםק• ד־יקט אװם נע־עבטע פא־ביטע־וננ פאד דע־ באעװאהטעך ־יד־שע־ ״.־פ־אך אויף דעם ײד־שן דאקטויד־ם־ צוזאמענפאר. עם איז א״עקומעז דעד 25־טער (ערשטעד נומעד פון דדיטן קװארטא) . ״ײ ד י ש״ װאבנש־יפט פא־ קואמור־ענ־נ־ם, א־טעראסזר און קונסט, ארװםנענעבן פון דעד ײד־שער קיאסוד־נעזעאשאםט אין אמע־יקע. מ- בעםן ד• אבאנענטן פון ״ ד ־ ש ״ אין פויאן, װאכ אבאנ־רן ד־ צײטשריםט דודך ד• ״א־מע׳־אר־שע בא־עסעיד״, נאײך אײנצאאן פארן 3־טן קװא־טר, כדי זײ זאאן באקומען דעם זשורנאא אן איבערײם. פ־ײז פא־ א קװארסא אניטטאט אײן ראראר — :א־ —,6 ניאדן. איץ־ענז לףא\- גנולסי (אין פו־אן): .639 .0 .>1.? ,1*312^1 .א .8 ׳10 סזמא^! ,¥3ג£3ד31^1 ,״־1*1פ1*1 £*3רז3־וק)ו.1ײ זןארר װארןס־ אר\ רי גאב״אגאר* פדאגט א־ן צוזאםענהאננ מיט דעם 50־טן ־אדצײט פון קא׳־ר מאד־ס װע־ן פארעפנטרעבט אין דע־ סדעפע פון נא־ דעד װערט א׳־טיקרע;, אפשאציננען ותנן מא׳־קם. יעד־הױם א־נטע־עם־־ט שטאדק די בא־צ־ו״ פון מא־סם צי דעד נאצ־אנאיעד פ־אנע. האט םען דאך פ־א ׳א,־ן :עײארס אװפאיסן דעם מארקם־זם און היםטאר־שן מאסעד־א6־זם אאם א קעננזאז צ־פ;אציאנאאיזם. אין ״באפדײדננ־ארבעטע־־יצטימע״ א־ז פאדעפנמרעבמ א װײ־ :•ק־באקאנטיע־ ארטיקא פון ד״ד;חמן ס־רקין א. ד.;. ״מארקס א־ן דע־ נאצ־אנאא־זפ״, װאם בא׳־־רט ד־ באצ־וננ פון מאדקס צו דעד נאצ־אגארעד פדאינע. ״רכתח־אה האט פאד מאדקםן — ויע־ט;עזאנט אין ארטיקא — :ישט עקסיזםסירט קײן נאצ־אנאירע פדאברעם. פאר זײן פיראםאםישן באיק תנען:ישס נעשסאנען די נאציאנאאע קורסירן אין זיתי א״יגינערקײט און אפנעזונדע־טקײט, אין ז״ער שעפעד־שעד א־נדױױדואריטעס או־ן פ־רפארב־קײט. יער האט נ־שט;יעזען דעם;ײסט פין דע־;עשיבטע און די פא־שײדענע :אצ־אגארע טא־מיען, װי ־־ פאי־קע־פעדו;; און אװסדרוק פון דער קואטוד בײ די םארשיידענע ראםן א״ פערקע־. אין דעם זין איז די געש־בט״פ־ראםאםת פון מא־קם א.ן אייגטע־נאציאנארע״... אבעיר שפעטער האס שוין מארקם ״אאם .־עװארוציאנעדע־ פאר־ט־קעד נעזען די נאנצע;אצ־אנאיזע ד״בקײט און ד־שע־עצ־ח־ניג פון דער :עש־כטע, און די :אצ־אגאאע פא׳־שײדנ־