Literarishe bleter · 1933-03-17 · 12 (17.3.1933) · p. [Seite]

צענטער יארנאנג פרײז 50 בר. 17 מערץי 1983 גס־נ&מז 17 מתןףאדישע אי־־סטדידםע װאמשדיפמ פאר ־יפלעדאביוד ■■ טןיאפןןזדאון־ונסע ידדריד פארפלאג 3.ק?עצק*ן,וזארש^ — צו דער ב&ראטובג ומיר דרייען זיך רעצטנס אין 8 צו־עכגן מרײז. סיר זעגען דיער באשרענהט אין סעננדטן־סאסעריאר. םען אױ זועקדאכן נעווןזרן — װער )*וזין, און ,יוער אהער. מען איז זיך צעראשן, וױיר עס איז אין דער יידישער הורטור־װעלט צו־טרויעריק, זוו־זרוי, אן א טראפן ריכמ, אן אכיסר באג״סטערוננ. א-ונדער שור־װעזן אױ שוין ארט איכער 15 יאר. עס זענען שוין נעװען א 10 ארויסראזן. מ־ד װארטן שוין באדארפט האפן רײכע קאדדען פון ״די׳ע־פר״כט, ײדיש־עעספעד. װ,ו איז אבעד אונזער שזר־ ױננט? יעס האט דאך שו*ן באדאו־פט איצמ דין א נרױסע םחנה פון סזאטור־טוער! ר• צדה אבער אױ, װאם אונזער שוא־ױגנמ װערט :אך אין ד• סאכיע יינגיע יארן, אין די נ־דעד־סע קלאםן, נעםאנגעין תרך די פאר־שײדענע פאא־ט־שע נרופירוננען. פון דער שו־דבאנס גײען די שוא־קינדער נאײך צו די אאע ױננט־ארנאג־זאצ־עס, װי ״צוקונםט״, .ױנכבאר״, ״פ־אנע־;־, .ממד., .ההאוץ•■, ״בית״ר״ און אנדערע. די יתנט והדט פארכאפט פון כא המױים פאא־ט־ס און םארא״דט םאד־ בינתנג און קאנטאקט םיטן ״דישן סואטותשאםן, װיבאאד, אז דזנר ר״־אטור־שאםן האט סײן אידעע און קײן אאזונכען נישמ׳. האבן םיר פיא ײדישע שואן, און האבן :ישט סײן :אבװוסס. אעבט ייר די ױננט אין םארשיידענע יװעאטן, אבער :ישט אין דעד ״דיש־שאניער•־ שער װעאט. א״־ן װי מיט דעד שוא־ױננט, אזוי אויך כי־ט דעם ברייטן מאסן־ עואם. מיר האבן כ־שט סײן בר״׳טע פעריפעי־ע פאר אוכזעד ״דישער א־טעראטור, פאר די או־פםרען א־ן דעדנרײבונגען םון דעם בעסערן ײדישן טעאסער. רי ײד־שע ביבאיאטעסן װערן אן דעם ײדיש-אײעגער. די ײדישע איטעראטור האט אויםגעהערט ציו א־כטערעסירן, איכסדינירן. דארך מען דער־בעד אט־םע־ן אסער טון אין אוכזעד שװארצערד. מ־;ן סאן כאך ארויסשאאכן ח-יזת, באגײסטערזככ,;אזיבן, דערסוטיסזככ. איך ירעבן דע־יבעד, אז עם אױ וריכיס צו פא־ײכיקן עקזיםטירנ־ דיקע קואט־רהאנשטאאסן. עס װאאמ נעװען א מעכאנישע פארײניסוננ, װאס װעט סיין האפט נישם האבן. ביען סוז אדײנבאאזן א נײעם נײסט, א :״ע :שמה א־ן דער תואטור־ארבעט, און םיסן כח פון דעם נײסט אזן די אידעען סאן מען באאעבן די אינסטיטוציעם, סטיםו־ אידן זײ צום אעבן, צו אקטיזוסייט. , צוריק נדט א חיודש האס מען א־ן פז-אן נעםה־ט א נרויםע פראםאנאנרע־אדבעט פאר די ״נמיאת־חסד־ב—סאס־עט. עס זענען צו־ נוױגע־־זפן נעװארן צוזאמענםארן, עם זעכ־ען םארעםנסאעכס געװארן אין נאר רער ײדישער פרעםע אױםרוםן, באנײםסערטע ארסיסא1עי, עס חאבן זיך ארום די ״נמיאת־חסד־ם״־סאסעם פא־יױיסט אאע, — ם״ין רעכטם בױ אינסס. עס אױ :עשאםן נעװארן אי סרויסער םאנד שון קרוב צו א םיאיאן ז־אטעס. הונדערטער שסעט אזן שטעסאעך זזמען נעזתן ארײננעצוינן אין דער ארפעט. םרעג איך אזנזערע סואטו׳־־טוער: פארװאם םארד־נט נישט אונתר קזאטוד־באװענוננ אין ס. 3ער?י//;;עד׳פת מיט בײע םארלאגגען איך האב סעאייענט מיט נחױס אויפמערס.אמק־יט דעם באר־כט ותנן דער םארנעסומעגער וױאנעד באראמ־:: סכח שאםן א צענטראאע ״דישע סואכור־נעזעאשאםט א־ן פויאן (א־ן אעצטן :זמעד ״איט. באעטער״). זײיער נוט, װאס עס איז באשאאסן :עיװארן צו רוםן דעדזוײצ, — אײדער מ׳זתט צוטרעטן צום ס־־טוד־צוזאמענםאר, — א ברייטעי־ע באראסוננ, ותאכע זאא פעסטשםעאן ד• ריכסאיניעס פון דער סואטור־נעזעאשאםט, וד״א רוםן אזוי א־ינס־און־צװײ א סואסור־ צדזאמענםא־ — כל זמן עס אױ נאך נישס איננאנצן סאאר דעד כא־ ־אסטער פון דער סואטור־נעזעאשאםס, — װאאט נעװען א פעלע־. דער קואטור־צוזאמענםאר םוז סוםען ערשט ראן, ותן עס ותמ שוײ או־םנעסאערט זתדן אין נאנצן פאתעם דער מוזות םון דער סזאטור־ נעזעאשאסט. נדר זעגען גישט אזוי רייך אין כדמאען, אז םיר זאאן נײן םארשותנדן זײ אויף א צוזאסענםאד. ד־ ברײטערע באראטונג םון פארשטיתר םון פארשײדענע ײדישע קואסוי־־אינסט־טוציעס דארף סודם־כא £*רמואירן די אזיסנאבן און די ציאן םון דער סואסור־ :עתאשאםט. אוך עס װאאט נעותן נעװונשן, אז אין די עטאעכע װאכן, װאס עס זיגנען נעכאיבין צו דער באדאטונג, זאל מען ער:ם׳.ז באהאנדאען די ד־כסאינ־עם םון דער סראטר־נעזעאשאםט. זתר עס איתנמ דעם ״יידיש״, װאס עם ניס ארוים די *ידישע קואטיר־נעתשאםט אין אמעריסע, רער זעט, װי עם ױירט איצט רארט, אין די סרײזן םון ד• יידיש־טוער, — ד• סואנאד־ססן, זזי זיי תםן זיך. עס זענען םאראן שארפע חיאוקי־דעות צװישן די ראדטיסע סוער מבח דער ײס״נ. עס זתרט קאאר ב״ אאעםען, אז סתם א קואסור־ נעתאשאםט, — אן בר״טע אאװנגען, אן אויסנעשפראבענע סאאדע סאםף־אינ־עם — איז איצט סײנעם נישט צום האי־צן. װיבאאד מען װיא די סואטו׳ר־באװענוננ םאי־װאנדאען אין א מאסן־באוחמזננ — סוז מען האבן אויך סאנקי־עטע מאטעריעאע ציאן. װי שרײבס דארט ב. רױוסין: ״א סואמור, זואס זאא זײן אױפנעטורעםט אויף קאנ־ ק״עטער עקאנאםישער ארבעט אטובת דער םאסע״, און ער באצייבנט אזא :אמען־אונטערש־ד צװישן די אנחעננער םון די צודי ריכטונ־ :ען ״םתם־סואטור־׳םטן״ און ״סואסור״םטזתסאנאמיסטן״. אזיך אין די ״איט. באעטעי״ זענען פארעםנמאעבס נעװארן ארטיסאען פון א. נים״ס און משה נאאער, איז ותאכע עס ותרם פארברײטערט דער ארבעטם־םעאד און דער נזארנעם םון דער ײדישיסמ־שעד ארבעט. עס װאאט דעריפער זויבטיס נעותן, װען צו דעד םארשטיתנדיסער בא־ ־אטו:; זאא םעין סומען מיט קאאר־אננעצי־כנט־! אױפנאבן אזן פרא־ :־אמען. ד־ אאע;עדאנסען, ותאכע װערן איצט דורך אאעסעין נע־ טראנן און נעכאװעמ, םחן באסוסען א קאאדע םארמואירוננ. . די אאע סתא־ אויף די ערטער םיאן זיתר;זט, אז םען א־ז איצט נעסזםען צו א טעספן װ־נסא מיס אונתד נאנצעד קזאסור־פאאיסיס. מוז מען דעריבער אנמערקן די ותנן, ותאכע נ־תן ארו־םם־רן סון אט דעם טעספן װינסא.