Literarishe bleter · 1933-03-03 · 10 (3.3.1933) · p. Seite 160

*. ריסיגוראריסוס ברפגזגזר ס\ ו\6*1 זײט 160 3״י״,- וו/נלט=7*יט/בראט1ר אופדאעער מעאשער אין אםאליםן רוםצאנד, וואם א. נאצדםארן, יעקב;ארדין איון יעיזב פ. אדצער זענען נעווען םאר רעם ײדמזן טעאטעי. זײ האבן אין זײן צײט נעהאט אויסצועזסײן פון דעם צארי׳םן רוס־ י־אנד ד• דערבע נגישות און רדיםות, וואס דאם ״די׳נזע םעאטער — אין אמאאישן הוםאאנד. א װאװגזמולזאר װמר? איבמר רעליגיזץ אין דײטשלאכד איז דער׳צדנען א גײע אויםיצאגע םון דעס נרױסן װעדטערבוך ״רעליניע אין דעד נע׳טיבטע און אין נעננזוארט״. ראס װערק האלט 5 בענדער צו 2.000 זײטן אין יעדן באנד. י. וזאלגזסיאי װמג\ גמסימ ט. ט־כ״םטיאקאװ האט איצט םאירעפנטלעכמ אין דעם רוסישי זאטלבוך ״זװעניא״ סאטער־אצן ווענן דער באצױננ םון צ. טאלסטא־ צו נעמן. עם האט ז־ך באקױמען א ט׳םעקאװעד ארטייזל. אויף די פאציצעס אין יאםנא־א פאריאגא יעטײען 42 בענדער םון דער םוצער :עטע־א״״םנאבע. דעם 27־טן סעפטעמבער 1906 האט ד״ד םאקא־ װעצק־ םאדצײכנט די װערטער פון טארשטא־: ״איך האב סיך נענעבן ד• מ־ איבעדצוצײענען אט די אצע בענדער״. און באםת די מארגינעזן םון די אצע דיקע בעכדער זענען אנגעפ־קעװעט מיט אן א ׳נויער בא־ מעדקונגען, תערות, אויםרוף־צײכנס. טאצסםאי האט נעצײענט נעטען אין מ׳בך פון זײן נאניז צעבן. — ״איך האב נעצייענט נעטען, צער־ מאנטאװן, פו׳עקינען — שדײבט אריין טאצסטאי אין זיין טאגבוך פון 1864, אויפן קרינ אין דומעגיע. — דעים ערשטן פארשטײ איך ־עװאך, און א־ך קאן נ־שט, װיפיצ איך זאצ טיך ני׳טט באטיען, אויפ־ צוהערן צו זען עפעס צעכערצעכם אין דער ד״ט׳טער שםראך״. אין צוױי יאר ארום איז פאראן א קורצע צושריםט: ״נעצײענט ״װערטער״ — וװנדערבאד!״ אין די טאנביבער פון די רײסע יארן דערטאנט טאצסטאי פיצ מאצ, אז ער צײעכט נעטען. אוױי דער עצטעד אבער ־׳אט טאצסטאי אננעהױבן צו שאצן ׳ארײבעד דורכויס םון מאראצ״כ־ן ׳עטאנדפונקט. ער שרײבט דעם 28־טן דעצעםבער 1880 צו םסרא־ כאװן: ״איך םרײ זיך, װאם אײער ארטיקצ װאססט זיך םאנאנרער, און איך פארשטײ עס, און װיצ עס, און בעט אײך מערער צו ארבעטן אויף אט דער אוסזיכיקײט — ״םויסט״ םון נעטע־. נעטע איז דא נעװען אין א פ״נער נעזעצ׳טאםט: ״נעטע. ׳טעקםפיר! אצץ — שרײבט טאצסטאי — װאם איז סיט זײער נאטען סארבונדן, סוז זיין נוט! איון מען קר־בט פון דער דיויט, כדי צו נעפיכען אין דעם כארישן, אומנעציננענעם עפעם פרעכטיקם, און דערמיט פארדארבט םען דעם נעשםאק. און רי אצע נרויםע טאצענטן: די נעטעם, ׳טעקםפ־רם, בעט־ האװעכס, מיקעצ־אנדזשעצאם האבן ציוזאמען םיט די פרעכסיקע װערק - נ׳שט מיטצמעםיקע, נאר — עקצדיקע. די מיסצסעםיקע קינסטצער ־טאםן מיטצמעסיקע װעדק צויט זייעד װערט, אבער קײנםאצ יכישכ קײן נאר שצעכטע. אבער די אנערקעכטע נאונים שאםן אדער באסת־ :־ויפע װערק, אד־ער נאר שמאטעם־. קור׳ז פאר זײן טו־ט האמ טא־ו־ סטאי וױדער נעצײענט נעטען און זיך מודה נעװען פאר טאקאװיצקין, אז ״נעטע איז אים אצעמאצ נעװען אוסםיטפאטיש. איך האב סורא נעהאט, אז איך בין אומנערעכט ציו אים, האב איך איבעדנעצײעכם נאך אמאצ, — כײן, מײן סייכוננ װענן אים האט זיך נישט נע־ עכדערט״. ליסיבראריגגוגור פריז אי\ איגזאריגז בא?גגזגז\ ײריגגואיסיאדיסגיגגוער גגזרײבגגר. דער הײ־־אריקער פ־־ז פארן בעסטן צימערארישן װערק א־ן איטאציע, ״פרעםיא םראקטשיא־ איז אנערקענט נעװארן דעם יונגן ־יד־ש־א־טאצ־ענישן שריפטשמעצער ארטודא צאריא. ארטודא צאר־א האט איצט אריויםנענעבן דרײ בענדעד נאװעצן, אין װעצכע ער וױיזט זיך ארו־ם אצס שר־פטשטעצער םון נרויםן פארנעם א.־ן פון טיםן קינסטצערישן נעשמא?. די אםיציעצע רוימישע צ״טוננ ״צא טריבגנא־ פארעםנטצעכט אין א־ר ציטעדארישן טייצ א צאננן צײט־ארמיקצ, אין װעצכן עם װערט שטארק נעצגיבט רע־ ארינינעצער טאצאנט פון נאך זײער ײנגן ארטודא צאריא. פײנזרזזננז\ גוז ר. זזאגגגזרנז יארבײגז א־ן צוזאמענהאנג מ־ט דעם 50־םטן ־אדצ״ט פון ריכארד װאננע־, דעם נרו־םן דײטשן קאמפאז־טאד, װעדן א־צט אין דײטש־ צאכר, וױ או־ך אין פארש״דענע אנדערע צענדעד אײננעארדכט;רו־םע פײערוננען צום אנדענק פ־ן ד־עם קאמפאזיטאר. די פײערונ־ נען האבן ז־ך אפ־צ־־עצ אנגעהויבן א־ן צײפצינ, די הײם־שטאט פון רעם מוזיקער, ב־ים בײזײן פון דעד אצמנה פון זײן זון זיגפד־ד, פר״ װיניפ־עד װאננער און זײעדע קינדעד. ־יםארד װאננער האט זיך די לעצטע צ״ט פאר זײן טויט נעפיצט ױיער שצעבט. ער האט זיך;עכויטיקט א־ן אפרו, אבער ע־ האט זי־ עם נ־ש־ט פארנונען צו טון, אזוי א־ז עד געװען ארײננעטון אין זײן שאפיננם־ארבעט. ד־ צעצטע טענ פון זײן צעבן האט ער נעארבעט א־־ף א פ־צאםאפ־ש בוך ״ראם וױיבצעכע בײ דעם מאן־. ער א־ז נעשטארבן א־ן װענער־נ א־ן באני־אבן נעװארן א־ן בא־רעט א־ן זײן װ־צע. מען מאבט א־צמ א חשבון, װי װײט ד־ אפעדעכ פון װאגנער זענען פאפ־צער און װע־ן נעשפ־צט א־ן דײטשצאנד. אין פ־צ דײטשע אפעי־ע־טעאטעדן זענען פא־אן םפעצ־עלע װאננער־אנםאמבצען. א־׳ רו־בשנ־ט שפ־צן װאננע־ם אפערעם א 60 טעאטערן אין דײטשצאנד. ר־ טעאטערן האבן א־ן ד־ ערשטע 10 ־אר נאך װאננערם טויט גע־ שפ־צט ר־ װאננע־־אפע־עם א 1.000 מאצ א יאר. ר־ צעצטע יאד־ צענרצ־קער שפ־צט מען ד• װאננע—אפע־עם א 1.400 מאצ א יאד. או־םע־ ד־־טשצאנד שפ־צט מען װאגנע־ם אפע־עם א 300 מאצ א ־א־. עם קוממ אויכ, אז ב־זאהער, פאר די 50 יאר, ז־נט װאנכע־ א־ז :עשטארבן, האט מען אויפנעפ־רט זײנע אפערעם א 75 טו־זנט מאי!. ־- אויב ־ערע פארשטעצוננ תאבן באזוכמ א 1.000 פערזאן, ז־ענען די אפע־עם ־אר־יע־צעך באזי־בט;עװארן דורך אן אנדערמ־ האצבן מ־צ־אן מענטשן. און זינט זײן טו־ט האבן ד־ װאננע־־אפערעם;עהע־ט א 75 מ־ציאן פעוזאן. -- מען האט באצאצט פאר ביצעטן א 400 מ־צ־אן מאי־ק. — ד־ אצע צ־פערן זענען נונע ד־ אםערעם. מ־ען דארף כאך צ־־עבעכען אהער ר־ קאנצערטן־באזוכע־, די צ״־הערער פ־ן :־אמאפאן־פצ־ט־עם א״ון די ראדיא־צוהערעו־ פ־ן װאננערס שא־ פי־ננען. אין דעם צײפצ־געד שטאט־ט־עאטער פ־רט מען א־צט אויױ א םיוצן צ־קצ פ־ן װאננ־ע־ם 11 אפ־ער־עם, בײ ד־ער באטײצ־קוננ פון די בעםטע ר־יטשע ז־נ;ע־. עם ד־רינירן ד־ אפ־ערעס די באװוםטע ד־דינענטן מ. פאן ש־ציננם, ברונא װאצט־ער, קצעמ־עכם קדאום, האכם קנאפערטם־ ב־ש א. א. 50 סיער יארצײסי פ\\ סארר גזארןגז ־עם 14־טן מעדץ װערט 50 יא״־, זינט יעס איז ג־עשטארבן קאי־צ מארקם. אין ד־ ט־ענ פון 11—12 מ־ערץ װעצן א־ן צאנדאן, וװ ־עם :יעפ־נט ז־ך מארלם קבר, אפגעתאצטן ותרן;רו־םע מאסן־םארזאם־ צוננ־ען אין דיו־ז פון ד־ער ארבעטער־פארטײ. יעם װעצן אויםנעשטעצט װ־ע־ן פ־צ פאטאנ־אפ־שע ביצדיער פון רעם צעבן און טעטיקײט ם־ן קארצ מאי־קם. — באז״ינדערס װערן געגרײט גרוים־ע פ־יערוננען א־ן ־אטנפארבאנד. — ק. מאי־קס איז גקבוירן אין ־אד 1818 אין ס־־ר, דײטשצאנד. גגזגג\<זארב\ רמר באריגזגזטר אזןראיזגזר ארגזיפסי גזיןארא גזאדאזזגזפי א־ן עצמ־ער פון 76 ־אד, ־צו דעם 50־יאריקן ױביצײ םון זײן םצענ־ש־ער ט־עט־קײט, איז :־עשטארבן אין דאטנפארבאנד דער בא־ ־־מט־ע־ אוקרא־נער א־ט־םט םאדאװםק־ מ־קאצא קא־פאוױט־נ־. זײן אמת־ע־ נאמ־ען א־ז :־עװ־ען טאביצעװ־טש. ער א־ז דעד ״נגעדער פ־ן די דריי בי־־דער, װאם מ־ט זײער־ע נעמען א־ז פארבונדן דאס א־־פ־נ־טײן און אנטװיקצונ; פון דעם אוקראינעי־ טעאטער. דער עצ־ ט־ע־־ער בדודעד — אױואן, האט פא״־פאםט פיצ פ־עםיעם און ג־עשפ־צט זײ א־נטער ד־עם כאמען קאי־פענקא־קאר־; דער צײײטער — אפא־ נאס־, איז נעותן אן אויםערנעװײנצעך פעיקער קאמיקער, ער ־אט זיך נ־ערופן םאקסאװאכסקי. די דרײ ברידער זענען נעװען םאר דעם