Literarishe bleter · 1933-02-10 · 7 (10.2.1933) · p. [Seite]

10 םעבדואר 1033 0[>€)ע1 10 יעןע א־?וסטדידטגי װאכנשריפמ פאר ־יפלעדאייוד טגיאמעדאוןקונםמ צענטער יארבאנג םרײז 50 בר. א ידדיז ידריריד פאריעאג ב.קקעצק־ן,ו1ארש^ ע געדאנקען א זא,־ םון נוטן װיאן און;וטער וױצן איז א באיזיס, װאס מען קען א״ף א־ם װ״ניק בױען. אבעי־;י־טט;אר סואסור רארף האבן א פעסטן ייאטפאקטן םאם־װ־אעבן. כיל־זםן דאה רעבן ג״ט;ארםא?, א־ז די אױםגעס־ פע־יו־־ט פון דער םב־בה א ט־יו־םע, א־ז ד־ םב־בדז;־׳טט פ־?בא- צו ערעמענטן, װאם זעגען ד־פװד־רט אין א־ר. וױ;אר אבער דאס יעבן העדט או־ף צו זיין;ארםאר, דאן יעטרעבט ד־ סביבה ארוים־ צװוארפן ד־ סאצ־אר־ד־פוגדירטע, ד־ סוםפענדירטע עאעמענטן. עם איז בםעט א פ־זייןאאישער נעזע־ז, א־ן א ראיזז — די ״דן אין דיימיט־ לא;ד. זיי זענען מ־ף אריי״נעדוענגען א־ן דייט׳טן לעבן סאציאל אין ת־רטוריער, פא׳־רו־ר;, דאבט ז־ך, ארע א־יגעגע א־יגגעאםטן אין דאך — א־ן סאםעגט *•ן הריז־ס א־ז ז״ער הע;;־רא;ע, דיעיר סוספע;־ דירטין״ט נעןװאדן מראניש קיאר און דייטרעך אםירו פא׳־ בריגדע. טראגי׳פ איז;אך, װאס דער יידישער :עדאכק איז װי אפגע־ טעכ׳פט נעװארן און אװעק אויף װענן, װאם פענען צו נארגישט :י־צט בדעננען. די ציזוניסטן האבן פארםורט דעם ינאגצן באוװםטזיין ם־ט ארץ־־׳עראי. אבער דב׳ע״ע! םוםציק יאר עמיגראציע און דװקא א םאסן־עמינראציע! און דאך האט זי נייעט פארםיגערט די צאר י־דן אין די עמיגראצי׳ע־רענדער, טא װי אז׳וי הען ארץ־ייעראר םא־־ ענטםערן די יידן־פראנע םון גאר דעד זועלט? און װען אםיריו א?ע הונדערמ פראצעגט װעצן פקוים װעךן, װעט דאך אויך א־ץ־י׳עדאי ז־ין גאד א ט־ל! גו, און ד־ א־בער־קע? ובם־ט אז א־ן בעםמן םאצ װעט :אך א םך דוחות זיין אזא פארהערטענ־׳ע, אז נישט ארץ״ ייעדאצ װעס אײגהאצטן דעם ״;רות ־,;אר םאדקעדטנ בצו־ז א ׳עטא־יו ״דגטום אויף דער :אדעד װעצט ותט יזזמען בויען אן ארץ־ישראצ. אבער;י׳עט די צ־וניסטן זעכען םםונצ דאם צו פאריעטײן, צו בא־ גדייפן: פאר ז״ איז א װערט םיט ײדן בצויז די טאנע ערד, װאס דאדף נעבן דעם םיציגראם דאדױם. דעד ״בונד״ — דאס איז א ״די׳עע פארט״ אן א יידישעד פ־אנראם, א פארטיי, װאם האצט זיך אויף איר פארנאננענהייט, ״פינף און דר״םיק יאנ־ בונד״ און װאס האט אבער נישט ק״ן קצארן אויספציק אויף דעד ציוקונפט און וױיפ :י־עט װי צו דער צוקונםט צו יעטרעפן. םידצע׳עעם, אז עם װעט קומען אט די צו־ קונפט, װעט דער פיונד ״נעמע׳ן א יעטעצונ;״, אויב נאר — ער יװעט ני׳עט אויםנעריסן װעדן םון דינע אדעפטן גוםא, װי א םארעלטערטע זאך, װי דאם א׳ז נעװען א׳ן רוסצאנד. עם איז א ט־אנעד־ע סון א באוזעגונג: אזוי םיצ פארדינטטן אין יידײען צעיבן, און דאך םעצט דא דער קאארער באװוסטזיין, צוציב וואס און אין נאמען פון װאס א־ז אט די פארדינםטפ-יצע ענעדגיע םאדװענרמ נעװארן. ני׳טט שוין־ זשע באמת בצויז צוציב דער ארכאניזאציאנעצער זזעצבסטשטענדי־ ק״ט? ד־ טראנעדיע פון ״בונד״ איז, װאם ער איז סאקטיש א .*־ ס ש ה יי ד י ש י ס ט י ש — װאם איז א׳צט די װיבט־קסט׳ג קוצטוד־אדבעט ביי יידן? די אקטוערסטע אוםעטום—אין פוירן, אין ־וטנצאנד, אין אםעריקע: — עס דאז־ף נישט זײן קײן ספק, אז די עריצטע אויםנאבע, דעד באזים םון ד־ער גאגצע־ נעיזע־שאפטצעכעו־ ארבעט דארף זיין— איבערטזינזזוגג פ\\ וער ײריטטר באפטדוןעווגג גזים א וייגווג פװ וזארנורװור דאגרװירפטזאפפ. ארע צרות, ד.ן די עקאנאפייטע, הן ־י קורטורעלע און הן ד• םאצ־אר־פאר־ט־׳צע זענען בײ אונז אזוי םא־- ׳צארפט איבערהויפט דערפאר, װיל םיד האבן נישט ק״ן אײגענע סאציאלע זוארצרען א־ן ד• לענדער, װו םיד זענען םאסנװײז םאד־ פראנצט. די ײדי׳עע באפעלקערונג איז סאצ־אר סוספענדירט אין דעד אדומ־קער באנןעלקעדוננ, צע־עסו־בט א״־ן צעברעקלט. מענ ד־ יירישע באםעצקעחוננ זײן טאפאנדאםיש אפילו קאנצענטרידט אין ׳כטעטרעך, א־ן;אםן און קװארטאצן, איז זי אבעד דאך םאציאר צעשםויבט, זזיגט א־ר חױנה םון סארקעד םיט די ארזמיקע שיכמ;, װענדנדיק אר.ין איר ענעדגיע און ארבעט. אזא באפעצקערונג מוז שטרעבן צו םאציארער און נײסמ־קעד ריסוזייע. אזא באפערקעדונג קען נישמ שאפן און נישט אײנהאלטן קײן אײנענע קוצטור. ױ קען אויך נ־שט אסימיצירן די ארומיקע קורסור, װי־יצ אויך דאדטן האט זי נישט קײן װארצר׳ען. פון דאנען שטאםס די טיראדיקע קורטורצאזיקײט, װאם הערשט אין די נרעהעדע יידישע נץ:ב־צים אין דער גאדעד װעצטו קוצטור קען וואקסן בצויז אויף א באדן םוין סאציאר־קאמפאקטע קיבוצ־ם, ברױז א־ן א סביבה, װאס צעבט ם־ט אן איינענעם צעבן. סעלט אויס אט אזא סביבה, — איז נ־שטא קײן קוצטוד און עס קען נישט זיין יצין קזצטזד־לעבן. די נ־עסטיו איבעדמענטשלעכע אונשטרענגוננען קעגען ארנאגיזירן םאו־ א ק־רטור־צעבן און םאר א קוצטור־קאמף בצויז פעדזאנען, אבער נישט קײן מאסן, און פעדזאגען זענען ני׳אט ביכוצת אויסצוהאלטן א מאסן־קוצטור. א סך טזיזנמער, צענדציקער טויזנטעןד ײדן בענקען נאך א ׳טסאדקע־ ײדישעז־ קוצטור, אבעד עס איז גישטא קײן כח זי אויסצוהאצטן. אן א שיער פ׳ערזאנען װאלטן נעװען צוסרירן מ־ט א נוטן ײדישן טעאטע־, אבער אויסהארטן אים קענען נאר םאםן, װאס זענען אין זײער לעבן םאציאל און במיצא גײםטיק נעװענחט צענטראםעטאל, צום צענטער און :ישס פארקעסט. אט פדן דאנען א־ז די צרה, די ביטעדע צאגע םון דעך ייז־ישער שוצ, ר־סעראטור, טעאטער און אלע אנדעדע געביטן םון אונזער קוצטוד. דאס אוסגציק צ־גס נ־שט אין שצעכטן װילן, אין אויסםעצן םון :זסן וױצן, פוין באוװסטזיין — נײן, דאס זעגען אצץ סעקוגדערע דעדשײנרנגען. עס איז א פועצ ױצא םון דעם, ואם עם פעצן, װ־ :עזאנט, סאציאצע װארצצען אין צעבן. אן זײ קענען :ישט העצפן קײנע ןגשסחמנו;;ען, קײנע רעכט, אםיצו א קוצטור־אויטאנאטיע בצײבט העננען אין רער צוסטן. דער נאצ־אנאלער כאראקטעד בצ־יבט