Literarishe bleter · 1933-01-27 · 5 (27.1.1933) · p. [Seite]

27 יאנו*- 1933 .3>מ2סו^8 27 50 צענטער יאדנאנב םדײז יד־םש־אריעןע א־־־ײנלדירימי װאעשוי־יפמ פא־ ־יכלעדאביור ■■ טעאביעדאוןקונםגצ ײץידיד פאי־פל^ג 3.קעעצק-ן,וזארשע 0 דד. א. א. ר א ב א ק זיך אדאפגעדעדט פוז האדען ארעםם ״עדן אײנעם, װן*ם האט נעוח־לנז העצםן בויעז די ײדישע הואטור. איך װיצ נ־יעט האאנן אז־ף דעם, װאס מען האט נעדאדםמ טוי, בעםעד אדויםזאנן מײן מײנוננ בנונע װאם טען האן נאך טון, כדי או־פצוהאדטן דעם ייד־׳מן נײםט, און בא׳עד איך םײן, אז די םדאבצעם איז ד־ זערביהע אין אצע צענדער, װא<ט איך םאר׳םצאנן אזעצכע פונהטן: 1) די אוםבאדינגטע םאירשטענדיהונג צװישן אלע פארטײען בנונע די םוצטורעלע שאדערוננען םון םאצם — זאצן מיר האבן א טין קוצסװ־־צינע םון אלע פארטײען. נאר דורך אן אצנעםײנעם קאטפרא־ פ־ם האן םען דעדנדײכן אםתע רעזולטאטן. 2) די פאד״ניםונ:, אויב מעגצעך, םון אלע ײדישע שוצן, װאם װאצט געםירט צו באנײםטערטער ארבעט. 3) א פרװו צוצוציען אזעצכע םענטשן, װאם האנען האבן אן השפעה אויף די ירײכערע צו נעבן נעצט. 4) זיך צו װענדן דידעיזט טיט ציטעראטיד צום ױננן דיר, דער־ תויפט צו די םטודענט;, אויף דער שפראך םזן צאנד, •זײ דעדסצעדן די צאנע, און וױיזן, װאס רי ײדישע קוצטור דארף מײנען *א־ זײ. 5) צוזאםענדופן א װעצט־האננדעם םון ײדישע םוצטור־מוער אין שר־פטשטעצער. בנונע דער נ־ו־יארקעד קיצטור־נעזעצשאפט װאצט איך געזאנט, אז די אזוי־גערופענע דעבטע, װאם םען האט טייצור״ז םארטריבן, דארםן װידער מאבן ערנסטע אנשטרענגוננען צו נעבן דעם מאן אין דער נעועצשאסט. אז עם זאצ :־שט ײין װי א שיף אן א רודער. פון דעי־ וױיטן טאד ם־ען :ישט שטײן, אויב מען האט די ײדישע הוצטו־ אין הארצן. די נרויםע צרה א־ן אלגזעד;אנצע־,יקוצטוד־באװענונג איז, װאם עס םעצט נעצט, און עם םעצט :עצט אםיצו אויף די װיכט־קםטע נוי־ טיקײטן, פשוט וױיצ עס םעצן אונז אונטעדנעמער און אדנאכיזירעד. װען מיר װאצט; נעהאגט פאראינטעדעם־רן עטצעכע אונטערנעטער, אדעצכע, װאם סידן די נרויסע מ־ציאן־טאצע־ד־םע ״דדײװם״!(קאם־ פאניעם) אין צדקה־ענינ־פ, װאצט שוין אונתר פראבצעם נעותן נעצײזט, װאדום צ־ עס א־ז אמת, אז ״אם אין תורה אין םםח״ ודים איך נישט, אבער אין דעם אמת *ין ״אם אין קמח אין תורה״ קאן קיין שום סםק נישט זיין. אויב םען האט :אך אמאצ געקאנט ןאויםקוקן אױף נידבות םון אדבעטער, איז איצט פון דעם איננאנצן אפגערעדט. םון גראשנס קאן מען אין בעסטן פאצ נישט בויען. אין אזא שטאט וױ מאנטרעאצ, קאנארע, נײט אװעק אויף תצמור־תודה אציין מער װי צװײ םאצ אז י םיצ נעצט, װי דער בודזשעט פון נאנצן ײרישן װיםנשאםטצעכן אינ־ סטיטוט, װאם איז אן אינםט־טוצת םון דער נארער ותצט, און חשובער רעראקטאר. איר בעט מיך, איך זאצ זיך אראסרערן םון הארצן. איך װײס נישם, װעטען אזא םין אראפדעדעניש קאן העצםן, טידן אז מען ואצ רעדן נישט נאר פון הארצן, :אר אויך מיט קאפ. װאם ד־ ײדישע פאצקס־שאםונג ג״ט איצט אדורך, ודים יערע־ ציתנער םון די ,צ־ט. בצעטער״. רי פײנצעבע מאמענטן פון די קוצטור־טועד, די, װאס האבן נענעבן זײער צײמ, דתר מי און אםש־ או־ך זײיער נעצט אױף אויםצובויען געװיסע אינסטיטוציעס, וױיםן נאד יחירים. איך װעצ דא נישט דערצײצן מײנע אײנענע איבעד־ צעבוננען םכח די אנטו־שונגען, דעם ביטוצ און דעם יאוש, װאם איך אצײן האב טיך אננענעגנט, און מיט ותצכן םען מוז זיך, נישט־ װיצנדיק, אצײן אנשטעקן. איתעד, װאס האס ארודכנעםאכט אזעצמןן אנטוישיגנען, םוז ם,־ף כצ םוף זיך א פרענ סון דעם אצטן ,צמי אני עטצ״? צי װעט עפעם ותרן םון אצע אנשטרענגוננען, ותן דאס צעבן פידט נאר .אין אן אנדערעו־ ריבטוננ? דער אקטא&וס םון אסיםיצאציע, װאם האצס כסח־ אין אײנשציננען דעם אויפװאקסנדיקן דור, די שרעקצעכע אפי :עצאזנקײט םון פאצק, אז אםיצו דעם אויסדרוק גצייכניצטיקײט קאן מען נישט אנװענדן אויף דעם פראסטן םאצק, פונקט װי מען קאן נישט זאנן, אז די װיצדע אין אםריקע זעגען נצײכניצטיק צו םיצאזא־ פיע; די ראגנצענישן צװישן די קוצטוד־סוער אצ״ן, ובםרט ױת־ קורציזכטיקײט אזן אוסבאהאצםנקײט אין אויסםיר־ארבעט; דער פא־ ציטישער אויבערשצאק םון אוגתד ײדיש־ותצסצ, װו םען זוכט אדיינצושצעפן אצערצ״ אידעאצאגיעם, כדי מען זאצ זיך נישמ קאנען פאדײניקן אויף א דײן־קוצסורעצן באדן. וױםיצ האפענוננען עס זענען דאם נעצײגט נעװארן אויף דער .־ידישער קוצט־ר־נעתצשאםט״? מיט א זעצטענער ענעו־נת חאמ סען זיך נענוםען צו דער ארבעט, מען האט נעשאםן נעצט, אבאנענט;. די פראוױנ׳ן האט נעארבעמ אזיף אצע כצים, אצע פארסיתן האבן;עזאצט ז״ן פארטראטן. די שריםט ,ײדיש״ האט נעזאצט זײ־ א מוסטעו־ םון קוצטורעצן זשורנאציזם, האט מען נענוטען מאכן םון דער ,ײדישער קוצטור־געתצשאםט״ א קצי״זצ םיט רעכטע און צינקע און מיט אומאויםם־רבארע צאזוננען, וואם האבן נעטוזט שאדן ברענ־ נען דעם פרעסטיזש םון דעד נעתצשאםט און אונטערנראבן דעש יםוד, או־ף ותצכן די נעתצשאםט איז נעבויס נעװארן. גציקצעך איז דער ײװ״א, װאס עו־ איז נישט אויםנעבויט נע־ װארן אין גייריארק, און װאם א דאנק דעם קאן ער זיך האצטן מחוץ די;עוױינצעכע שטרײטיקי״טן םון פארטײ. די ײדישע קוצטור־נעזעצ־ שאםטאיז גצײך צכתחיצה נעפענטעט נעװארן מיט ראדיקאצקײט, *־א־ צעטארישסײט און דאס אצײן איז שוין נעותן א טעות םון די נ־־נדער, בעת די נעזעצשאםמ האט בארארםט אויםנעםען טיט אםעזע