Literarishe bleter · 1933-01-20 · 4 (20.1.1933) · p. Seite 62

לידזראריסיט 85815ד *גװ. 4 551*1 ז״ס 62 טעאטער ארן קרכסט ןןןן ״נאװא-צ' "־מינאםעי• וװ 8■ באיאםאװ הי*ה געיגפילס עמדעכע װאבן׳ וזןןט זיך פיזרםןןכם• א עאד1 3״ א בעםערןןר ןןרגאניזירונג *ון דעם )ן;כןןסכל אוז די פןןרשמעלונגען׳ װןןלס מען געײיס דןןס םעןןםער גענןענם אוימתאלםן• — אין ״ס־ןןלןן״־םעאםער יכפילם די ״ווילנער םרופע״ דעס ״בונפ״ און םיגדײם א נייע פיעסע• אין ־אטינסקי־םעאםער ד׳אם געענדינןם נעלי עעסםאן׳ און ם׳הויבם אן בו יםפילן 8סחקע בוריטםײן מים א פיעסע ״לייבק־ע פון אדעס״• אין פןןװיליאן־ םעאםער ג״פ אלץ ״א װיכקל אין בראזיל״ םים נאדי קארעני און ח״ם סאנדלער׳ אין זוענםראל־ םעאםער — נאך דעם ״באנדים דזםענםעלמאן־ וועם ג״ן יאנקא גיגיינעד׳ מיט בן־גױן וויםלער• — דער םן־הכל האפ געםעגם ז״ן א בעסעףעד! ןןןן סא־יס שװאדץ גר״ם איגם פאר די םיטנ־ װאך־םעג זװויי נ״ע פיעסעס: אהרן זוייםלין — כעלםער חכםיס (פאנםאסםישע םוזיקאלישע קא־ מעדיע) און ד״׳ר י• ב• זופור אויפשםאנד (םאזו־ יאלע דראםע). — סר״פאג׳ שבת׳ זונםאנ וועט גיין כםדד ״יאשע קאיב״• — די פײעטיערע פון י• ב• זויפורס אויפשםאנד איז באשםיסט געווען אויף דעם 10־םן יאנואר• ןןןן אין פא־יז איז געגאגגען םים דערפאלג א דעײי ״פון די נאלעווקעם ביז רי דע ראזיע״, אויפגעפירב דורך דעד פרופע ״באליאםםרע״• איזום ווערם געגר״ם א נייע חעײי ״פאריז אויפן גיםבל״ ןןןן אין ניו־יארק איז געשםארבן זועזאר (בזולאל) גרינבערג׳ איינער פון די עלטסםע יידי־ שע אקםיארן• ער איז אלם געווען 77 יאר׳ אין זיין בריוו׳ װאם ער האט נאך זיך איבערגעלאזם׳ רופט ער <יך אן ״דער זיידע פון יידישן נזעאםער״ און ״ע״טםער באראקמער־שוישפילער״׳ וועלכער 4׳אט נאך גע׳בפילט אין 1875׳ *וויי יאר פאר גאלדפאדגם קוםען זװם ״ד״טן םעאםער• ןןס פרייםאג׳ דעם 13־סן איז פארגעקוםען די פ״עדלעכע עזענונג פון ״װילנער ״דישן פעא־ טער״ — דיר• ל׳ בערגער׳ קינםםלערישע ל״סונג — יאנאם םורקאײ׳ אלם פרעמיערע — די פיעםע פון מארסין לאםפעל — ״בונם אין אויסבעסע־ דונגם־הויז״׳ רעזשי יאנאס טודקאוו• אין די הויפט־ראלן — דיאנא בלוםענפעלד׳ ש׳ לאנדוי׳ זשאק לעװי׳ י. גינםבערג א• א• דעקאראניעם — בנציזן םיבפאם׳ ןןןן שבת׳ דעם 14־םן ה׳ ח• איז סארגעקוםען אין לאדזש די פרעמיערע פון שלום־עליכםפ ״יידישע אקםיארן״ (בלאנדזשענדע שסערן), ספע־ ^יעל אינםעעניזירם און אויפנעפירם דורך דער לאדזשער ״יידישער טעאסער־סטודיע״. דעזשי — אידעם׳ םוזיק — דוד ב״געלםאן׳ דעקאראייעס — ױאל פרידמאן׳ פלאסםיק און םענץ — זינא קרוש• ןאן זשאק לעווי איז אויפגעפראטן מיט א װארט־ קאנדע־ם אין ווילנע םים גרוים דערפאלג• א וזא־ם װעגן דעם ארסיסט האט געחאלםן א• סאדק• דעדאקטאד נחמן מײזיל פון די פארזזוטײער פון דער ײדישער ם׳-עסע אין י*אבתפארב*נד. אויף דער קאנפערענץ זעגען אפגי׳ר געבן געװארן בארינמן — פון װעלכע עס איז צו זען׳ װי מרויעריק עס איז די לאגע פון דעי ײדײדער פיעסע אין רוסדאנד• דער םיראזיצ פון די ײדיידע כאװעמײכע צײםונגען ה#למ אין אײן פאדן- דעד כאי־קאװע־ ״*כפעי־ן״׳ װעלכער פלעגט;עדרוקט װערן אין אפ־־יד 1932 אין דער גאל פון 28-000 ע־זעבלמלאי־ן — איז געפאין אין דעצעסיער סאנאמ אויף 17-000- די נאריכמ־ אנגעיער האין דעיקדערמ די סיבות פוז פאלן פון מייאזימ דע־סימ׳ װאס די פאסט־פא־מ־ילונג פון די צײמוננען אין רוסדאנד — איז?ודעבמ א־גאניזידמ. די פאסמ פא־מײלמ די צײמונגען נא־ 2 סאד אין װאך אנ־ממאמ יעדן מאג- ןוס מאיז ארויס פון דרוק דע־ דעצעמבער־ נומע־ פון װאי״מעװע־ חודמ־זיכורגאד ״גדאבוס״- אין בוך ארמיקדען. דראמע או ןלידע־ פון *כ- ניגעי׳ אהרן צײמדין׳ י- מראנק׳ מזוה כראדע,־־ זאן׳ ד״ר פ. *נזניאויסאן׳ י- ס- נײמאן- — אין יאנואי—נומער ״גדאבוס״ װעמ זיך אנהויבן צו דיוקן י- י- זינגע־ס דראמע ״סאװינקאװ׳4׳ װאס איז אנגדמייבן מימ א דרײ יאי צוריק- ןןןן אין דאנדאנע־ ״צײמ״ דרוקם מאי־יס םײעד א גרויסע אםהאנר־ונג װעגן ס#קסיס גאײס לעבן און זואפן. ןןןן דע־ מונקעדע־ איז אי־ויסנעפא־ן אויף א מור ביז קזזליפא־ניע. דעי מור איז אראנזמוירמ דורך דעם בילדונגס־דעפא־מאמענמ פון ארבעםעי־ רינג- ןומ דער ײדיזוע־ פאדקס־אוניװערסימעמ בײ דער פעדערעציע אין פא־יז איז צוגעמראמן צו יעם צװײמן לערן־יאי- אינם פי־אגיאס זענען פא־אויפגעזען זײער אינמערעסמנמע קורסן- עם װעלן געלײענמ װערן לעקציעס װעגן דער גע- מיכמע פון דער ײדײדער *כפראך׳ ײדײנוע לימע־א־ מור׳ העביעיימע לימעיאםור׳ און א ציקל לעק־ ציעס װעגן פראנצויזימער לימערןזמור- אין דער היםמ#יײמער אפכיילונג זענען פארויסגעזען קויסן װעגן דער געזויכמע פון ײדן אין די פאר-?וײדעגע לענדער- באזונדערס אין פי#נקרײו*. אין דעי עקאנאמײמעי אפמיילוגג װעלן װערן גע־ לײענמ פארמראגז װעגן דער עקאנאמיימער לאגע פון די ײדן איז מזדח און מערב־אײראםע׳ ארץ־ יידראל און *מעריקע- ןןןן דער םעאמעי-מוזײ א- נ פון אסתײרחד קאםינסק* בײם ײדייסן װיפנשאפמלעכן אינסםי* מומ װעמ אינגיכן בארײכערמ װערן םימ א גרוי־ מעי־ קאלעקציע׳ װאס די ארםיסמין צסורה אבעד־ מאן חאמ אין מ?וך פון יארן געזאמלמ מימ א זעדמענער םלײםיקײמ און איבערגעגעבנקײמ- די קאדעקציע אנמהאלמ א ר״כע זא&לונג פון מ׳עא־ טעײמאמעריאלן, װאס זענען פארבונדן מימ דעי שצענײמער מעמיקײמ פון דעם בשעתו בןוריםמן׳ מימ עטלעכע יאי צוריק פארשמ*י־בענעם שוי־ שפילער ב- אבעלמאן׳ דעם געקרוינמן אויספירער פון בו־ככבא׳ און פון זײן פרוי צםויה אבעלמסן- דעל באװוגםמער ״דישער קינסמלער פעליקם /פײדמאן םןןלמ םפעציעל סןן־ דער דאזיקער קא־ לעציע צװײ גרויסע אײל־בידדעד פון י• אבעלמןןן און זײן פרוי. ליטעראטור און קרלטור וזןן מיר האבן >*; אײנדאדוגג אויף דער פײער־ דעכע־ עפענונג פון דע־ ־דמודיי־ביבליאמעק בײ פא־ דעס 15־מן יאנואי אין לאקאד םון דער קהדה. אין מ*עך פזן א קויצעי צײמ איז אויפגע־ ־כמעלמ געװאין א ביידיאמעק פון א 0000 בענ־ רע־. דאמ ייאדיסמאקע־ ״אונזער לעבן״ חאמ גע־ װידמעמ דעס חנוכת־הבית א סבעציעלע זײב מימ א־מיקדען פין די מוע- אין דע־ ביבדיאמעק• ןןןן זינמ עמ-ענע װאנן געפינמ זיך דע־ בא־ קאנמעי ײדימע־ נאװעדיסמ און דיאמאמו-ג פ- ניכוקא אין ־יעדץ• צודיב דעס *נפאל אוי? איס מצד א־מיקע נודיגאנעמ ד-אמ ע־ ניידמ געחאמ די מעגדענקײמ צו קומען קיין ווא־מע- ןןןן אין צוזאנלענחןןנג מימ ח• נ- ביאדיקס 00־מן געבויינמאג חאמ דע־ תד־אביבעי *כמאמ־ראמ :אידמיממ צװײ פ-עמיעס צו 50 פונמ פאי די בעסמע דימע־א־יימע א.*ן װיסנשאפמדענע װע-ק• ןןןן אין זאד פון װידנע־ יעאד־גימנאזיע איז פא־געקומעז א גדעזד מײ׳ א־גאניזײמ דורך דעם צ- ב- ק. סחאבן גע-עדמ י• מ־מע־נינאװ׳ ד״ר ח• קאװא-סקי׳ ז- ־ײזען׳ מ- ־מור װעגן דער דאגע פונס ײדי־מן ־מור־װעזן און יידי־כע דעיע־- סיאיז געג-יכדעמ געװאין א פ-ויען-קאמימעמ בײס צ• ב• ק.׳ װאס זאד חעדפן דעס צ ב- ק- אין זײן *כװע-ע- איבעמ• נאך די י־עדעס זענען געװען אױיסמ־עמונגען פון די א־מיסמן נינא סיבי׳י- צעװא. אנח־ גאדדענבערג׳ דוד לינמ• ןש אין נױ־יא־קע־ ״מאג״ חאמ זיך אנגע־ הויבן צו דרוקן א ביאגראפי־כע־ ראמאן ״אחד- חעס׳/ גע־כײבן דו׳־ך דעס באוװסמן ײדי־מן װעין די גאנצע לעבנס־גע־גינמע פון בא־יממן ײדימן ־כריפמ־כמעיע׳י-דענקער און זײן סביבה- ןןןן אין דעי חל־אביבער ליכערא־ייכע־ גרופע ״אמודאים״ (מויבעל) איז פאיגעקומען א ׳מאד־ מונג: צוליב חד*קי־דעות םימן ״בחוביס״־יע־ דאקמאי א- •כמײנמאן- םיזענען פון איר *רויסגע־ מיאמן די מעמיקסמע מימגדידער א- ־מדאנסקי׳ י- ח*ראװיץ׳ ג- ז- םורח און י• נןןימאן• איצמ גײען זײ איויכגעבן * נײע לימערארײמע וחןכנ־ ־כײפמ ״מורים״ (רײען)׳ און צוזאמען מימ :אך עמדענע העביעי־מע *מרײבער׳ װעדכע זענען ציגע־כמאנען צו דעי גױפע׳ גײען זײ גרינדן א לימע־א־י־מן פארבאנד ״יהדױ״ (צוזאמען) און 8 פמ־לאג פא־ אייגינעלע לימעיאמור ״א־רם״- בײם פא־יאנד װעמ אויך זײן א שיײבעױאון קינסמלע־־קרײז ״מ״ככן״. זײ ד״מבן בדעה אויך א־ויכצוגען א ג־ויסן זאמלבוך פאי ליבעראמור און םיבליציסמיק א- נ- ״יהדױ״- — אזוי ארופ װעדן אין פאלעסמינע זײן אז־כ גאנצע דרײ לימעיאמן ־ פא־ײנען- דער שרייבער ־ פארײן; ״אמודאים״־פאיײן; און ״יחדױ״־קלוב. ןןןן דע־ גױײאיקעי פ־ץ-פארײן האמ א״נגע־ א־דנמ אן אװנמ צו דעפ 40־מן יארצײמ פון דעם בא־־ממן א־בעמער־דיכמער דוד עדעדשמאמ- — אין ״ײדי־ד״ איז אפגעדױקמ אן אימיקל פון ה• דײװיק װעגן דעש ױכמעי• ן״ן אין בא־קאװ איז שאיגעקומען * קאגםערענץ