Literarishe bleter · 1933-01-01 · 1 (1.1.1933) · p. Seite 14

ייגוײתזגיטןו ו\גז. \ 4521.) ז־יט 14 3>ן וואך 5י> וואך טעאטעד און קונסט ןןןן דער ״בונפ אין אויסבעסערונג־הויז״ ביי די ״װילנער (אנפ• ס. סזאה) אין װארשעוועי ״סקאיא״־טעאבוער גײם מינז אן אדץ־עסײגגדיקן דערסיזלג• די פיעסע. װאס איז גענאנגען איבע■ 50 מאל אין לאדז, גייס שוין אין װא־שע 30 סאל• די ״װילגער סרוסע״ פארבל״בפ אין װאר■ שע נאד אויף א ױוײ חדשיס• — סיווערס גע־ גריימ ״דאס יבװאריע געסא״ *ון אניעל• רעזשי י• דאסבזים׳ װאם איז געגאגגען נ״ די ״װיד־ נער״ אין א ריי אוםעט אין פוילן סיט דער־ פאלג• שן אין ״נאװאיסמסי"־סעאטער ג״ם אלץ ״דוד גאלדער״ טים פ• באראמאװ• עןן אין ״קאמינסקי״־מעאםער — ״די שכורםע״ םים נעלי קעםמאן• ןןןן אין ליטעראםן־פאר״ן הויבן זיך אן קאנ־ זוערםן פון יאסעלע קאלאדני׳ װעלבעד איז גע־ קוסען פון אן ערפאלגרייבער םורנע איבער לעם־ לאנד און ליטע• ןןןן קיין װא־׳םע קוסם דוסארן דער אסעריקא־ נער ארםיספ פסחקע בורספ״ן• וועלבער ׳מפילם דעגטנס אין לאנדאן• ןן# מיבאל םיבאלעסקא הויבם אן די םעג אין לאנדאנער ״םאװיליאן״־םעאםער זיינע גאםם־?ופילן• נאך לאנדאן האם נג סיבאלעסקא בדעה צו קומען קיין װאד׳פע• ןןזן ױסף בולאװ און ליובע קאדיםאן זענען געקומען קיין פאריז• װען קומען ז״ קיין װאר־ םע? וחן דעם 12־פן יאנואר װערם געפייערם אין לאנדאנער סאװיליאן־סעאמער דעד דד״סיק־ יאריקער ױבל פון סצעני׳נוער םעםיקיים פונם באװוסםן ארםיסס וואלף זילבערבערג• סיווערם נעםפילם אנרי בעדנ׳סם״נם פיעםע ״דער אנםי■ םעסים״• ןןןן חיחלע גראבער קומם *ופארן אינגיבן ק״ן פוילן• אירע ער׳נוםע אזיפםריםן וועלן ז״ן אין װאדםע• ןןןן סנתם רובין׳ װעלבעד האט פארבראבם אין ניו־יארק א יאר גיים׳ איז צוריקגעקובזען ק״ן אייראפע• ער חויבט אן *ו שפילן אין קאוונע• ז״ן ערשטע אויפירונג — שלום עליכם ״200 םוזינם״• ןןן י• װ״סליץ׳ י• קאטען הויבן אן *ו ׳אילן אין װין• די ערשםע פארשםעלונג — מ. ליפ־ שיץ — הערשעלע אםםראפאליער• ןןא די יידישע םעאטעו־סםודיע אין לאדזי װאס האט אויפגעפירם פאריקן יאר סענדעלעם ״בוםעוח בניסין השלישי״, פרעעם ״אין פאליש אויף דער ק״ם״, גרייט איזום שלום־עליכסס ״״דישע אקטיארן״ (בלאנדזשענדע שםערן). — דאס ווערק איז אינסשעניזירט *וליב דער םטו־ דיע און ג״מ אין פוילן דאם ערשםע סאל• דעד*6קטאד נחמן מײזיל *אריין ־— הויפממאנם ״װעבעי״ *ןן אןיך דע.,־ דריטער פארײן גרײמ אי*ט ע#עס אן אויפירונג• אין ממאניסאזװ װויגכ איעמ דער דיבטער בעי חאראװיץ און נאך אײגיקע ײנגע דיבמער. זײ וזאנן ארויםגעגעבן (אונטער דער רעדאקציע פון סגר. ם♦ טאפאק) א מאנא&דמריפט ״שטעגן׳4. ס׳איז אןיך ־* אין דעםזעלנן סצאניסלאװ א ליטערא• רײדע גרופע ״אוי&גאנג״. װאמו ניעט גלײכער געװען צו שאפן אין סבאניסדןזװ אײן צענםראלע קןל&זור־נעזעלעואפמ׳ װאס זןןל פארײניקן אלע קולםור־פוער אין אײן קעדםעדעאפע? צוװאש אזא צעעוםליכערונג פון כחות? סןן אין װארעעװער לימעראמן־פארײן איז פארגעקוסען א קאלעקטיװע םארלעזונג װעגן דעס עױיעדיקן צו*כמאנד פונם ײדישן מעאמעד. ס״חאבן גערעדם ל. דרײקורס׳ י. מי נײכמן׳ ג. מײזיל׳ אלחנן צײפלין. ןןןן אין עײכות םיכ דעם 25־מן יארצײצ פון סט• דזיספיאנסקי האצ לעא פינקעלעםײן ג;ך חאלמן אין װארעעװער ליכעראכן־פארײן א סא־- ט־אנ ״סט• װיספיאגסקי און י• ל• פרץ״. ןןמ זלמן זילבערצװײג׳ דער רעדאקבאר פון דעם גרויסן ״דעקסיקאן פון ״דיען כועאטעד״, פאי־פ ארליס קײן פוילן צו דדוקז ד* דעס זוװײםן פײל פונם ״לעקםיקאן״. אויף דעם 21*בן דעצעכעער איז ארגאניזירמ לכבוד ז. זילבער־ צװ״ג א מאכ׳נע אינם קונסה־מעאםעד. די פײע- רוגג איז אראנזעירם ׳ דער ײדיעעי־ אקשיאין־ױניאן. אלע ״דיעע אקמיארז פון ניו־ יארק באטײליקן זיך אין דער פײערונג. ןןס די ײדישע פאלקס־ביבליאהעק אין כזשא־ נאױ׳ װעלכע עקײסמירט שוין באלד 20 י*ר. און פארנזאעז א 2500 ביכער מיש # 300 ל״ע־ נער האט *־#קלא־זירמ א ביליקן ביבליאפעק־ תידש׳ אין װעלכן די אדעיקע ײדישע באפעל־ קערונג איז גערופן צו פארששאדקן די ארבעפי פון דעד ביבדיאפעק• ס׳װערם אויך אויפגעבויט א ױגנש־אפט״לונג אין דעד ביבליאםעק. ב׳איז אױיסגעגעבן געװארן א װארעסער אויפרו;־8 צו דעי באפעלקערוגג• ס׳ױאלמ געװען געוװנםשן׳ אז אזעלכע מיני ביבל־י#מעק־חדשיס זאלן אײנ־ געארדנמ װעין אויך אין אנדערע ײדישע שטעם און ־מזעמלעך׳ און אזוי־איום אויפמונהערן דעם ײדישן לעזער און צוריק-רוסן אים צום ײדישן בוך• ןןןן אין צוזאמענהאנג םישן דעדשײנען עון ש- בערלינסקיס נײ בוך נאוףעלן ״צו נײער ערד״ איז אין ל#דז פארגעקומען א פרינאןרגן מיש דער באטײליקונג פזן מ־ כדאדערזאז׳ י• יאכד בוים׳ ש• דזשיגאן און ד• בירנבוים און דעם מוזבר ש• בערלינסקי ןןןן אין צוזאמענהאגג םימן ארײנםרעםן סון די ״לימערארישע בלעמער״ אין דעם 10־םן יז>>י־ גאנג׳ װע״ן אין פאישײדענע שהעמ און לענדעי אי־גאניזירה אקציעס צו זאטלען נײע אבאנענמן פאר די ״לימ♦ בלעםער״. ןןס פרץ הירשב״נס ״מײנע קינדער־יןןרן״ ח#בן זיך #נגעד״ויבן זעצן אין * ביױפ#רם. ליטעדאטרד ארן קדלטויד ןןןן לוימ די ידיעות פון יאסנפארבאני־ בא־ שמײמ די ײדישע שול־נעץ אין י־אמנפאורבאבר פון זמ6 שולן פון דע- עישמעי־ שמופע און 310 שילן פון דעי צווײמער שמופע• אין אוקיאינע׳ ױײםרוסלאנד און ק-ים זענען כמעמ אלע הונ־ דעימ ביאצענמ פון ײדישע קינדעי־ אי־ײגגענו־ מען אין קרײז פון אדגענזײנער בילדונג• איבער 100 מויזגמ קינדע־ לערנען אין די ײדישע ראמן־ שולן• עש זענען פאראן :ײן ײדישע פעדאגאגישע שענניקומס און 50 איגדוסמריעלע און דאנד־ ײײמשאפמלעכע מעכגיקומס. עס דערשײנען דרײ מעגלעכע און זיבן און צװאנציק פע-י^דישע צײמוגגען• די ײדישע פא-לאגן לאזן ארויכ ביז 0י>0 ביכעי־. ןןןן כדי צו פא־צײכענען דעפ 15־מן יא־צ״מ פון בע- באראכאװ׳ האבן די ״פועלי־צױן״ (לינ־ קע) אין װא-שע באשלאסן צומרעמן צו איגאני• זי׳לן א ײדישן ארבעמעױ־ארכױו א• נ• פין בע־ בא־־אכאװ• כ׳װע־ן געזאמלמ מאמעריאלן, װאס האבן א שײכות צו דעי ײדישער א־בעמער־ כאװעגונג• ןןןן מנהס בארײשא׳ דע־ באוװרימעי דיבמעי׳ ד־אמאמויג און פיבליציסמ׳ איז א&געפארן קײן באבמאן׳ װו ע־ װעמ זײן א לערער פון די צװײ א־בעמער־־יגג־שולן׳ װעלכע ד״אבן זיך דארמ גע־ עפנמ• אין דעי־ נױ־יארקע- ײדישע- שרײבער־ משפהה װעמ מ• בארײשאס אפפא־ן געװיס זײן קאנטיק• — מיר װינמשן אוגזע־ םרײנמ און הבר באפ־ידיקונג איײ* זײן נײעם קולמו־־ פאסמן• ןןןן דע־ פא־װאלמע־ פון דעם ^פאריזער הײנמ״• דע־ פא־דינכטפויער, ענע־גישער י. גיאדזענסקי האמ באקומען פון דעם פ־אנצויזישן בילדונגס־ מיניסמע־ױם אן אויפצײבענונג א־ס דירזהמאר פון דע־ ע־שמע־ מעגלעכער ײדישעד צײבזנג אין פ־אנק־ײך• — די אויסצײכענונג איז גע־ געבן אלב צײכן פא־ זײן ענעדגישער מעמיקײמ אויפן געכימ פון פיעסע־װעזן. ןןןן אין מאכקװער ״ײדישן קדוב״ האם דוד בעיגעדסאן׳ װעלכעי• חאמ זיך איצמ אומגעקערמ פון א ־ײזע איבער בירא־בידזכחןן׳ געהאלמן א פא־מ־אג װעגן דעס װוקם און #נמװיקלונג פון דעי ײדישער קאדאניזאציע אין בידא־ בידזשאן• דע־ דא־מיקער ײדישער ישוב ײאקסמ כסדר מימ א שנעלן מעמא. ןןןן איציק מאנגער האמ געהאיםן אין לימע־ ־אמן־פא־ײן *ן אינמע־עסאנמן פא־מ־אג ״סון גאלדפאדן ביז גאלדפאדן״. פאדן רעפעיאמ האמ י. מ• נײמאן גע־עדמ װעגן איציק מאגגע־ דעם דיכמע־ און הענעך קאן האמ געשבילמ רומענישע פאלקסלידע־• א. מ#נגעי איז אפגעפארן קײן ־אדז• ןןןן אין סמאניסלאװ עקזיסמירן גאנצע דרײ ד־אמאמישע פארײנען: גאלדסאדן־פאי־ײן׳ פר״ד פא־ײן און אנסקי־פאיײן. אפ די אלע דרײ פא־ײנען א־בעמן כמעמ אלע אויף אײן געבימ — א—ענען אײן דראמ*מישע אויפירוגגען. דער ע־שמע־ פארײן (רעזשי שמיין) הזןפ לעצמנס געגעבן ״די אוספערזוכונג״״ דער צװײמער