Literarishe bleter · 1932-12-23 · 52 (23.12.1932) · p. Seite 836

ליסטרארישט בלמזמר גץגו. 52 אבער דאך מוז דאם ױננע טדיא באנריםט װער;, איצם א נײעם אױח דעד ײדישעד נאם. פ,ין די אאע קאםםאזיציעם, םיט װעיצבע זײ האבן זיך צום עדשטן מאצ רעפדעזענמירט, איז זײ אמבעםטן געאוננען ״מײן טאטנם ניגוז״ םוז י. עננעל. םיט אײן װארט — עם איז געװעז אײנעד פון די אינטערעםאנמ־ םטע קאנצערטן. אן אםתעד ױם־טוב םון ײדישער ננינה. און םיד װינטשן דעם דידינענט מ. שניאור א וױיטעדדיקע שעםעדישע אדבעט אויפן נעב־ט םון ײדישעד מוזיק בײ םעד נינםטיקע באדיננונגען און בײ א בעםערעד באצױננ פון דעד נעזעלשאפט צו זײן װיבטיסער א־בעט. די ײד־שע קהאה װאאמ געמעגט ברײט םובםידירן אזא םין באד. װאם פאדשאפט אונז םיא כבוד. .וטועג 9א\ אין פארריעיאן טעאטעד. א \\י\?ל אי\ בראויל, אי\ 3 אססו\ וזיסי א דראראג א\\ עפי ראנ פ\\ ר \ ר נז ג״ י \ \ א ס, רפזשי — זזײס סאוררער, סי\\י5 — י. שאינוזזיסיעו, סיגווץ — אויזסיא רײזמר. דע•־ ״פאוױליאן״־טעאמעד (פדיעד ״פאצקם־טעאטער״) שטייט א־ן הא־ץ פון דע־ ײדישער פאאקםטיםאעכער און אדבעטנדיקעד ־ואדשע. דעד טעאטעד האמ א קנאפע טויזנט עדטעד און איז זײער םםונא צו זתדן אן אמתעד פאאקס־טעאטעד, זואס זאא נעבן גוטע פאדשטעאוננען צו נאד ב־איקע פדײזן און קאנען אזוי־ארום צוציעז א פאאקם־עואם. עס דא־ף קימען דע־ נוטעד אונטעדנעמעד, װאם זאא קאנען אויםנוצן אט ד• ״פאאצװוקע״ פאד םא־קם־פאדשטעאונגען פון א נדויםן מאסשטאב (דעדצו דאדח נאך די ב־;ע װי נעהעריק איבערנעבו־ט װעדן!). דעדװ״א קומען דידעקטאדן און נײען אװעק, און אײנעד פון זײ האט נאך נישט באװיזן ״אנצושאאגן דעם דיבםיקן טאן״, װאם עס פאסט פאד אט דעם טעאטעד אויח סמאטשע־נאס. אײן צײט, װען ־עקב דעבטצײט האט דא נאםטדאאירט, איז דעם טעאטעד נעאוננען צו פאדאינטעדעם־דן דעם בד״טן מאסן־צושויעד. אבעד ד־ אפעדעטעם פין י. דעבטצ״ט זענען נעװען צו־םענט־מענטאא, צו־ צוקעד־זים, הנם מ־ט גענוג אקט־אידישן טעמפעדאמענט. אונז דובמ, אז נדאד א־ן דעם נרויםן סמאטשע־טעאטעד װאאט געװען אן אדמ פא־ פ־עםעם מימ א םאצ־אאן א־נהאאט, מיט נעזעאשאפמאעכן אויפ־ בדויז (פון דעם מין, װאם די ״װיאנעד טדופע״ ניט א־צט אינם װאדשעװעד ״סקאאא״־טעאטעד), אדעד אײכטעדע און קיגםטאערישע ײד־שע קאמעדיעם. ״א װינקא אין בדאז־א״ א־ז א צונויפנעשטוקעװעטע פיעםע או־טן ־עצעפט און שטאף פון צענדאיקער פיעםעם, װאם װעדן אהעד א־־בעדנעשמוגאט דודך נאםט־אאיארן אדעד םופאיאדן פון אמעריקע. עס איז א מין ״אויפן זוענ ק״ן בוענאס־אײדעם״ און אנדעדע פון דעם א־ט. ד־ ראאע פון מאנ־ש דעם קד־פא איז (א־בעדהויפט אינם ע־שטן אקט!) נ־שט שאעבט פאדטדאבט. די שפ־אך א־ז נאאטיק, ײד־ש־, בעםעד װי אין די אמע־יקאנעד מאכערײקעם מיט די אדיינ־ נעב־אקטע אמעדיקאניזמען, װאם קאעפן זיך דא א־ן װאדשע, װי אן א־בעס צום װאנט. דאך אן אײנענער מענטש, דעד מחבר — א װא־שעװעד א־טיםט. מאנ־ש דעד קדיפא װאדפט אבעד צופיא מ־ט אפא־־זמען אאא ״אזו• שפ־אך זא־אטוסטרא!״ — דע־ פע־קעד ח־ים סאנדאעד האט נעשאפן א גא־ פײנע דאאע. עם איז באםת א שאד, װאס אט דער טאאענטפואע־ אקט־אד װעדט צעדיבן אינם צעדודעדטן ײדישן טעאטעד. נאדי קאדעני איז א פײנע, באחנטע ז־ננעדין, זי שפ־אט אײננעהאאטן און זויבער. זי א־ז בעםער אין שט־אע מאמענטן, װ־ אין דדאמאט־שע. עם שפיאן אויך אין רעד פ־עםע ה. נאטאיב, חנה אעװ־ן, שאמה װײננאאד (א נעבוירענער ת־ מענעד!), א. בעדמאן, ק. הערבםט, אנױטא ד״זעד, ד. מאדאװםקי. ד־ מחותנים און דעד טאנץ אינם עדשטן אסט זענען נאױו, װי אויױ א קאײנשטעטאד־קעד איבהאבע־־בינע. אין צװײטן אקט זענען די טענץ פיא אײמישע־. דעד עואם סוקט די פיעםע מיט פיא א־נטע־עס. פא־אן שפאנענ־ דע מאמענטן. אבעד נענונ נאױו אויםנעפאסמ. 836 מ. שכיאדרס קאכצעדט אין רדארשעררעד פילהאדמאכרע דער עדשטעד ה״־־עד־קע־ קאנצע־ט םון שנ־אודם כא־, װאס א־ז פא־נעקומען מאנ־ טיק דעם 12־טן ה. ח. אין ם־אהאדמאניע, האם װידער־ אמאא בואט באװ־זן ד־ װ־נט־קע קואטו־עאע באדײ־ טוננ פון דעם יאזיקן פאאקס־בא־. עס האבן ז־ך פא־זאמאמ איע װא־שעװעד מעאאמאנען א־ן פ־־ינט פון נוטע־ ננינה. עס האבן אויך נ־שט נעפעאמ פא־שטײע•־ פון דעד פײאיש־ער מ־ז־קא־ אישעד וועאט. בײ א נעהוי־ בענעד, ױם־טובדיקעד שטי־ מוננ האט דעי בא־ אננע־ הויבן מ־ט: ״מיר טראנן א נעזאננ״ פון אעא איאװ, נו טניאור און ״איך א־ב ד־ איבעט״ פון מ. נעאבא־ט. ש־־ן בײ דע־ צװײטע־ זאך האט מען דע־פ־אט ד־ נ־ו־םע ק־אפט פון באר. ד־ אדבעט האט טאקע נעב־ענט, און דאס הא־ץ האט נעקאאפט ס־י ביי ד־ מיטנא־דעד פון בא־ אין םײ י• שנ־א־־ם פ־יינט א־ן זא1. מי־ האבן אאע צוזאמען א־בע־נעאעבט ד־ פא־שײדענע שט־מ־ננען פ־ן דע־ קאמפאז־צ־ע, א־ן עם יאט ז־ך נעש־אפן א קאנטאקט צװ־שן דער עםטדאדע מ־טן עיאם. אבעד דעס קואמ־נאצ־ע־פ־נקט דאט דע־ בא־ דערנ־ײבט אין הענדעאם ״אויב דע־ נאט־־ד״. א־ן דעס דאז־ין װע־ק האט שנ־א־־ א4ם דידינענט זיך דע־הו־בן צ־ ני־יסע־ מ־יסטע־שאפט. דעד בװאי״עד זאץ האט נעקאוננען ־ע־אעך, און יעדע אײנצי׳נע שט־מע א־ז נעקומען צום פ־יישטענד־קז א־־סד־־ק. ״א־־ב דעד נאטיר״ איז או־פנענומען נעװאדן מ־ט שט־־מ־שע אפ4אד־סמענטן. א נ־ו־סע אט־איצ־ע א־ז נעװען דעד או־פט־־ט פון דעם בא־ האנטן אפע־ן־זיננעד ײ־טטאד־א װיהבעדנ. עד האט נעזוננען איינ־קע זאבן מ־ט בא־־באנ4ײט־ננ, צװ־שן אנדע־ע: א־אװס ״װ־ װער עס זיננט״, .א־ן רעננדא״. א4ץ א־ז נעזוננען נעװאדן מיט פ־א קואטור, אבע־ .,־עננד4״, װאם א־ז א־י־.נט4ע־ א4ם קאמפאזיצ־ע אפש־ דאס שװאבסטע, האט דװקא נעהאט א נרו־םן דערפאאד. און דא מוז װ־דע־ א־נטע־נעשט־אבן װעדן ד־ הע־4עבע דיםק־עטע באנאײטוננ פ־ן בא־, װאס האט נעק4*ננען װי א פיינע״ שט־ייך־א־קעםמעד. א־ן דעם צװײטן טײא האמ װ. װײנעברנ :עזײ;ען צןױי .־ידע-: תי4־ס ק־״ד פ־ן ב4א־, א־ינע־ פין די נדעסטע יידישע קאמפאז- טא־ן — א־ן . נמ4. נמא־, א פאאעםט־נעד איד. באאבם איד א־ז יאמ־ פאזיצ־אנע4 דאס שטא־קסטע איד, אנטהא4ט אין ז־ך די מאדע־נסטע סט־־קט־־ — א־ן פא־מאנט אן אימנעה״ע־ ־ייבן קא^יא־־ט. װענן דעם 4יד ײא4ט מען באדא־פט ש־ייבן א ספעצ־ע4ע מוז־קאא־יטע אפהאנדאוננ. א־ן ד־ צײײ 4־דעד האט ז־ך ײ. װײנבעדנ ארויסנעװיזז א4ס ע־שטק4אס־קע־ מײסטעד, װאס האט א נדויסן ז־ן פא־ סט־4 װי פאדשײדן זענען נעװען ט־אקטירט די צװײ 4ידע־. אײנס - פיע־ ה־פטא־יש, מאנומענטאא — און דאם צװײטע ז־נ־ק־םטעפיש, װ• א פע־ס־שע מ־ניאטי־. פא־שטײט זיך, אז דאם צװ־יטע 4־ד א־ז פוז עיאם שטארקעד או־פנענומען נעװארן. אבער מיך •-.:לן אײך ײיטטאריא װיינבעדנ, א ײש־־בח און דדיקן אײך ד• האנט דװיא פא־ באאבם איד. אין דעם קאנצעדט האט אז־ך אנטײא נענזסען דאס נ״ע ״ד־שע טייא, װאס איז עישט נישט אאננ נענרינדעט געװארן דורך דעם םוזיהןעד טשעאיםט, א. װײנע־. עס זענען אויסנעפי־ט נעװארן אײ־ נ־קע ײדישע זאבן, באארבעט פאר פ־דא, קאאװיר און טשעאא. ד• מיטנאידע־ פון ט־יא: פ. העאפנאט (פידא), פרײ דאװ־דאײימש־ איבטע־מאן (קאאװיד) און א. וױינע־ (טשעאא) האבן אויף זיך נע־ נומעז אן אומנעהײער פאדאנטװארטאעבע ארבעט. מחמת קאמע־- מיזיק, דאם איז אײנס פון די שװעדםטע נעביטן אין דעד מוזיק. ו\\־נזנ\נ\