Literarishe bleter · 1932-12-09 · 50 (9.12.1932) · p. [Seite]

9 דןצעםבעי 1932 3|ח(סטז9 9 גר. 50 ניינסער '$רג1$ג פרײז 5לים־גלן־־אדי־עזגג ךי --ףייץ^ףףך ן— אייןוסםדז־םע ■■ 1 ■ואכניילד־פבל פאו־ ־יכלעדאביוד ■■ פארפלאג ם.קקעצק*ן,װארש<< ׳ טןןאפמןראוןקונסמ מ י ל י א ן * ט־װע, א נאע:טק״ט פו; ״:■•עט״. זזו א־ז אבעד דעד באז־טױוער בח, װאם בינדט טיך צונויף טיט דעם דוב ב:־ן און דוב ם:ין פו; ד• 16 מיליאן? דאסע, ביןוט? — אבעד דאם א-ז דאך בדויז אן ע:ין םאר ביא־ יא:ן, םאד םאד־טעד, פאד םיזי$ך$:ן. פאר םיד אבער, אין םיין אל־ טענלענקייט, םאד מיין באדע,־פע;יעז - פאד מיד און אין םיד ׳טפיר איך :ישט, אז דאפ װאם א־ך און ד• 16 פיא־ןון •עטאטען אפ פון א״ן דאםע, אז ך{)נז טאבמ טיד איצט, היינט,;אע;ט צו זיי. דערצו — פאיק א־ז דאך א :אענטע־ באנריף װ־ דאםע. א־ן איין ־אםע סענען דאך זיין — און זענען דא — א םך פעיקער. :עיט־בטע? — אבער :ע׳טיבטע איז :א־ דאן א בח פא־ן היינמ. װען ז• חז־ט ז־ך א-בער דודבן ־ייגט, באט׳ט דודך :••ע גע׳טטאלטונ־;ען. אז :י׳טט א־ז עם — װייטיןייט, ל־בט, װאם ־ט״נט, אבער װא־ ־עטט :•שט... װו איז ד• א־בעדחזרוגנ? אידעאלן? — •א, איך װיים, יידן זענען;ארני־טט אזוינע מא־ טעדיאייםטן, װי ׳עוגא־ם בא׳טולדיהן או;ז. (א חוץ אפש׳־ םאדרןםים־ ט״טע ״היםטא-ד־׳טע טאטער־אקיםטן״...). א־ך װיים: צװישן יידן זענען דא א םך אידעאליםט;. אידעאליזם חאט, א״גגטלעך, אויםגע־ חאלטן דאם ייד־׳טע םאלהם־לעבן דורך דורות. אבעד א־צט, אין אדנ־ זעדע טעג, איז דעד יידישעד אידעאליזם פונהט אװי צעשפר״ט און צעז״ט, װי עם איז צעז״ט און צעשפרייט דאם םאלה אלייז. נישטא איין אידעאליזם ביי יידן, :ישטא היין א״ן אידעאלער צוזאמעגבונד. װאס־זשע דען? צױגיזם? — אבער דע־ צװניזם, אױסעד פאלעםטינע, איז אייגנטלעך פאדװאגדלט געװאדן א־ן אן אוטשעםערייםער הראםט. טען דאדף באזיצן :אגיז װייג־ה;אנצעם, :אנ־ז װייניה :אצ־אגאל־פא־ װטױועפ מהיים צו זיין די טצוה פון צױניזם. אפילו נעטישטע חתונה איז נוט, אבי א שהל הויםן!... און װאם אנבאלאגגט פא־ ־עםט־גע — :ו, בין איך דען צוגעבוגדן צו יע;עם הלייגעם שטח און הל״נעם מיעוט םון א צװיי הונדעדט טויזגט יידן, װאס זעגען שדין פאר מייגע אוינן םאדװאנדלט נעװארן א־ן א;ייעם שבט, אשר לא ־דע את ױםף... זעכצן מיליאן! נישט זעכצן מיליאן — זאל זיין 12 םיליאן! — :•שט אלע זענען םון איין שנימ, נ־שט אלע זעגען צוזאמען, נאענט— :•שמ 12, זאל זיין 10 מיליאן! װו אױ די הראפט, װאם איז שעםעריש ביי אונז? וװ איז די תראםט, דו־ך װעלכער אונזערע גייע םאלהם־בחות נייען אויף צום 6עבן, אוגזערע באנערן הוטען צום אויםדרוה? װו איז יעגע הראםט, װאם האלט אן טראדיציע, גאעגטהייט, שאלהס־װארעמהייט? יעגע הדאםט, װידער, װאם דא־ף םירן םיך, דעם גייעם יידן אלץ, זױיטעד אין א נלייכעד ל־ניע צו גייע טענ, צו :ייע געשטאלטוגנען? װו איז ד• ה־אפט, די א־צט־הע, װאס שפיגלט טיט זיך אפ אי געשיכטע, ב. י. 3'8?#סס#צ?ן'/נ'1-'#רק ז ע כ צ ץ — עם זענען איצט דא־ אויף דער װעלמ ארום זעכצן מיליאן ייד;, — אזו• באר־בטעט דער סטאמיםטיהע־. וועדט דאם הארץ אננעפילט מיט םרייד: — זעכצן םיליאן, א נדױס םאלה, א מיליאנען־םאלה! באלד אבער הויבט זיך אן אר״נננבענעז אן אוטעט: — זעכצן טיליאן. װו זענען זיי? װעד זענען זיי? װאם ב־נדט ז״ צוזאמען, אז ז״ זאלן אלע זיך רוםן םיט דעם זעלבן :אטען: ״יידן״? איבעד דער נאנצעד װעלט זענען ז־י צעשפר״ט, די יידן םון בובאדע, ד• יידן פון בינע, די יידן פון תימן — אלע װערן זיי דאך ארייגנעדעכגמ אין חשבון — 16 םיל־אן! םאר די אוינן ד״ויבט אן צו שװינדלען: אזוי םיל םאדשיידעגע;עזיכטער, אזוי םיל פאדש״דעגע הליידער, אלערל״ טיגעס, אלערליי טאג־ערן, אלעדליי הייטען, אלעדל״ לעבנם־שט״נעדם! א־ך הויב אן אר״גצוהוהן אין די 16 מיליאן, און איך דערזע, אז א םך זענען מיר םרעטד, װייט, זיי בל״בן אפגעדוהט םון ט־ר. די צאל הויבט גאד אן הלעגער צו װערן. דא א שבט, דארט א שבט, דא א גרופע, דארמ א האםטע, דא אן איבערבלייב םון אטאל, דארט א יתר הפליטה... און איך הויב זיך אן צו ם־ענן: — װו איז דאם לאנד, װאס פאר״ניהט מיך — גו, אויב;ישט מיט אלע 16 מיל־אן, איז כאטש טיט דער מעדהייט םון םיין פאלה? לאנד? — נישטא היין איי\ לאנד. װאס־זשע איז די שעפערישע הדאפט, די װאם;ייט צו װידער־ נעבורט, צו װײטעדגאגנן די הראםט, װאס שלאגט םון די טיםענ־שן, װאם ניט או:ז חױת? װאם־זשע א־ז די ה־אםט, װאם דױט אלס םימן, אז איך און גאך מיליאגען זענען איינס? רעליגיע? — אבער דעליניע, וױ א שעםעדישע הראםט, איז דאך שוין געםאלן. עם איז גאך דא רעל־ניע װ• אן איבערבלייב, װי אן עכא, אבער ס׳איז םער נישטא ה״ן דעליניע װי א שאפוננם־כח אין אוגזער םאלהם־לעבן. נ־שט גאר די צייט םון די;ביאים, נאר אםילו די צייט םון בעל־שם־טוב און פון װילגעד :און איז דאך שו־ן פאראיבער. און דערצו: א־ך װיים דאך, אז עם זענען דא הונדערטער טויזנ־ טער ״ננע ״דן, היינטיהע ״דן, װאם זענען ״דן, כאטש זיי זעגען גישט רעליגיעז, א־רעל־ניעז. עהאגאםיה? — םיר האבן אייגגטלעך א־ן אוגזער צעשפד״טהייט הייגמאל גישט נעהאט ה״ן הלארע עהאגאמ־שע ם־מנים, היין יידישי עהאנאמישן צוזאמענבונד. און בפ־ט גאך איצט — א־צט, אין דער איבעדנעשטאלטוננ םון םעלהער, אין צייטן פון דעװאלוציע, אין צייטן םון נאך דער נרויםע־ יידישער איבערװאגדערונ: היין אמע׳— הע. אמת, די יידישע נאצ־אנאלע ״נישט־עהאנאמ־ה״ האט יא עפעם א נאעגטהייט צו טיר, אבעד דאס אױ דאך א :אעגטה״ט א געגא־