Literarishe bleter · 1932-12-02 · 49 (2.12.1932) · p. Seite 790

/ײ ס 790? ־דטואריעיע בל#89\־ 49 (־8*4.) $ וואר טעאטעד און כזונסט ןןןן דןונעײצמיק קומב *#י די פײע־דעבע עפעכונג פונם ד־>*כזאםיזזן מעאמעי אין ״;א־ װא־בבמזי״ (דיר. י• דןןנציגער) און די פ־עמיע• יע *ון ״דוד גאלדער״. די ד,.יי6ט־ראלע ־םפײב 9• באראבאװ׳ רעז?וי — מא־ע אינלכיין׳ יײ דע־־ באבזײליקונג פון א רײ נאוװבנוע ײדיידע איטיסםן• — זאל זײן אין # גוסע־ ׳צעד״ן ןןןן די ״װילנער בורופע״ (אנ*• מ• םזאוז)׳ װאס האט לעצעזנס גע־מילם אין לאדז׳ תוינכ אן פיײםיק צו שפילן אין װאױ6עװעי ״סקא־ לא״־מעאמעי. ס/װערכ אויפגע&ירם ״בונמ אין אויסבעסערונגס־הויז״ (רעזעי — י. יאכבויפ)׳ װאב ר״אט געהאמ אין ד#דז א גרויסן דערמאלג• ןןןן ױםף קאמעז און יעקב װ״סליץ הויבן אן פון פרײמיק צו?זפילן אין װאר׳עעװער לי־ מעראמז־פאר״ן. ס׳וזערמ גע׳צפילכ דזד הערמאגס אויפירונג ״װען בלומ רעדמ״ (ראסע) פון י&ן פאיריצױס. — אזוי ארום האבן מיר פון הײנ־ כיקן פי־ײםיק דרײ דראסאכי?זע כעאמערן אין װאר?זע• ןןןן דע־■ װאר׳כעװעי בעסערעי עולם?ופײכ איצכ פא־ אן עקדאמעז• וועכ דער עולם ארויב־ װײזן פאישבענדעגיש א*ן אינכעי־עם פארן קינפכלערײכן כע#מער? ןןןן אין ק#מינסקי־בעאכע־ איז די םעג פאי־ געקומען די 50*כע פןןר״ככעלונג פון נעלי קעס־ מאן אין ״קאמעדיאנסקע״! ןןןן אין ״סאװיליאז״־בעאבער גייכ די פערכע װאך די פיעשע ״די סערסישע בדה״ םיכ כ*די קאיעני און?זדמה קזמנער• ₪ אינם ״צענםראל״־בעאמעי?זפילם מען װ״• כער ״באנדיכ־דזי־כענמעדםען״ מיכ בן־צױן װיכ־ לער• וװו לן>דזער ״ארן>ראמ״ האמ געענדיקמ די דערפאלגי־ײבע גאסנדכפילן אין װאר־כע און פון דער צװײםער וואך הויבמ ד#ס םעאם׳ער אן צו?זפילן װידער אין זײן הײם־?זמאמ דאדז. די ©רעמיערע דעס 8־מן דעצעסבער• ןןןן יאנאס מורקאװ און דיאנא בלומענפעלד זענען אין װילנער ״דישן םעאםעי־ זײער גומ אויפגענומען געװןןרן• ״א יום־טוב פונם װיל־ :עי ײדישן כעאשער״ — באצײבעגען די וויל־ נער ײדי?זע צײמונגען. ןןןן אין ריגע פיחם אויןמ רודאלף זאשלאװסקי?זלום א?זס ״ד״ר זילבער״• ןןןן זיגמונם םוימװ האמ אגגעהויבן אין ניאליסכאק םיכ דעם ״גלאקצקלינגעי פון נא־ כערדאם״. ער װעם אוישםרעמן מימ דעי מרופע אויך אין גי־אדנע• ןןןן מאגדא קאימען האמ גע?זפילמ אין קרא־ קע ב״ מ• דיפמאן אין דעד קאסעדיע ״לאענ־ גרין״. וןןן אין ײדישן קונסם־מעאמער אין נױ־יארק גרײכ סען א קבלת״םגים פאר אסיפ דיםאװ, װאס איז :אך אן תפסקה פזן עפילעבע יאד געקזמען רעדאקטאר נחמן עדרזיל קאװע־• אויפן $רכ איז געמאבכ געװארן א זאמ־ לונג פאר ײװא• ס׳איז אזיפגעקליבן געװאדן איבער 1200 גילדן• — אין די רעדעס זענען אנגעװיזן געװארן די ג־ויסע פארדינסכן סיון ײװ? פא־ דער ײדי?זעי וויסגזזאפ׳מ און ם׳זע־ נען באיײב געװארן א רײ פראגן פון ײדישער קולמו־־. ןןא אין שײבות םיכ רעם נײעם?זול־געזעץ און די גזירות׳ װאם?זיטן זיך אויןפ די ײדײסע?זולן מיכן בה פונפ דאזיקן געזעץ און צוליב דע־ קאכאסמראפאלעי־ דאגע פון די ײדישע שולן, ד.אכ די צ.י.?ז.א• צזנויפגערופן אזי־ מאנטיק א פ־עסע־קאנפערענץ צו אינפארמירן די עפנב־ לעבקײמ װעגן דער םבנה׳ װאס דיאכ דעם ײדישן?װל־װעזן. ןןןן?זי־־ה רײזען׳ די באזװסמע ײדײסע דיכ־ כערין׳ איז די מעג א&געפארן אויף א לענגערן יאזוך קײן אמעדיקע• דער ליטעראכן־פארײז האב אײכגעארדנט פאי,־ איר אפפאר אן אװנב אין ליכע־אבז־פאדײן׳ װעלבער איז אדויך םים גרויס דעיפאלג• אויפן װאזזיל האבן זי באגלײמ א גרויסע־ עולם מימ פרײנמ• ןןןן עס דערשײנמ די טעג א בא^־בוך פון די ״ײװא־בלעכער״ פאי :אװעמיער ־ דעצעמבער (ספעציעל אפגעגעבן דעס ײדישן י־כוב אין צפון־אמעייקע אין צוז#מענהאנג סיכ דעם 50־ יעייקן ױבל פון דער גרויםעי ײדישעי עמי־ ג־אציע נאך די פאגיאמען פון 82־81א1). םיכ אב דעפ העפכ פארענדיקכ דער חוד?דז?זורגאל פון ײװא זײן צװײמן יארגאנג• די 20* ארויס־ געגעבענע נזמעין פזן דעם זשזרנאל איז >ון אכלתער אוצי פון ײדיכער װיסנשאפכ אזיף אלע פאי?זונגס־געביכן׳ װי ביבליאלאגיע׳ עקאנא־ מיק׳ סבאביסמיק׳ פאלקלא־י׳ געשיבמע׳ לימערא־ בוי־ ־ גדכיבכ״ע, מעאםראלאגיע׳ שפיאבכװיםג־ *בא&כ, פעדאגאגיק׳ פילאסאפיע׳ פסיכאלאגיע א. א- װ•?וזין די י?זימה מימאי־בעכעי באווײזמ׳ אז אײנעי פזן די הוי©ט־צװעקן פון די ״ײװא־ בדעכעי״ — צז קאנצענכרירן אין דער דאזיקער אזיםגאבע די װיכמיקסםע פארמיעכער פזן דעס ײדי?ון װיסנכאפמלעכן געדאנק׳ אוי־ צו סמי־ מודירן די ײנגע פארשער פאר די פיאבלעמען פ*ן דע־ ײדיכער וויסנשאפמ—איז אין א גרוי־ סעי מאס געראםן״ ןןןן?ובת דעם 19־מן נאװעמבער תאם די װיל־ :ע־ שול בײ ״שול־קולמ״ אײנגעארדנמ א ש. אנס־י־אװנמ אין צוזאםענהאנג מיכ זײן 12־פן יארצײמ• :אך דעם רעפעראמ װעגן ש• אנסקיס רעבן און שאפן געהאלמן דורך חנה בלאנקענ־ שמײן׳ איז אויפגעפירמ געווארן ש. אגסקיס ״כאג און נאכמ״ דורך דעם דראסאכישן קרײז אונמעי דעי אגפירונג פון יצחק דגים און דער־ :אך האכ גע׳כפילס דעד ארקעסכער פון ״שוד־ קולע״. דיר• — װ• בעקער• ןןןן אין דער צײט פון ״חודש פארן ײדישן בוך״ קאנען רי א־באנענמן און לעזער פון די ״לימ• בלעמער״ באקופען אין דעד אדמיניסמדא־ ציע פון די ״לימ- בלעםער״ א רײ װערק צו בי־ ליקע פיײזן. די ביבליאכעקן און לעזער פון ײדישן בוך דאדפן צואײלן צוצושיקן די בא־?זמעלונגען װאס־גיכער. ליטעדאטדר אדן קולטדר וש דער ײדישעד פען־קדוב אין װארשע האכ אױיפגעשיקכ א באגריסובג צום פארזיצעי פון פען־קדוב דז־באן גאלסװארבי צו זײן באקומען דעם :אבעד־פ־יז• אויך שדום אש האכ אױיסגע־?זיקב א באגייסונג־דעפעשע צו גאלסװארבי אין דעם נאסען פנן פען־קלוב און זײן אײגענעם :אמען• ןןןן די אנכהילוגג פון ה• ד• נאמבעיגם מצבה אזיפן װאישעווע־ בית־עולם וועכ פארקומען די כעג- ם׳װעלן געהאלכן װערן יעדעכ פון פען־ קלוב׳ ליכ״עי־אמן־פאיײן׳ זשורנאליסכן־סינדי־ קאכ• אין דעם כאג װעכ אדיך אײנגעאי־דנכ װעיין אין דיכע־אכן־פארײן א געדענק־אװנט- ₪ דאגעישכיק דעפ 24־מן נאװעמבער צום 0ס8־כן געבוײנכאג פון ירוך שפינאזא איז אין לאקאל פזז ליכעדאבךפאיײז פאיגעקומען א שטינאזא־אװנכ. ב/קאבן גערעדכ אה־ן צײכלין׳ ד״י א• גליקסמאן, לעא פינ־דשכײן׳ סלך ־א־ װיכש• איציק מאנגע־ האכ געלײענכ א ליד גע־ װידמעכ שפינאזאן• פ־ל, שמידעװיכש האכ רע־ זא־בוך• עס איז אויך געשפידכ געװארן א שפי־ נאזא־קאמפאזיציע. ןןןן פיײכיק דעם <ז2״מן איז אין לאקאל פון ליכע־אכן־פאיײן פאיגעקומען א פרעסע־קאנפע־ ־יענץ פון ײװא• סיזענען געקוםען פאישכײער פון דע־ ײדישע־ פיעסע א־ן װאישע• זלםן יײזען און נ• מײזיל האבן איבערגעגעבן װענן די אזיפכזען פזן ײזוא אוי;ע אלע געבימך פון ײװא׳ אזן אויסגאבעס די שעקגיעכ ודעגן װעגן דעם זאמל־איבעב׳ דעי גױיםעל דועגן ךו ייךי•״♦* יעם אנזען׳ װאס און װעג; ד םגיז׳ וויסגשאפש און קולכוד באקומען א דאנק דעי איבעכ פון רעם אינסכיכוכ• די װאישעװע־ פיעסע איז געױפן צ• שכיצן די מעכיקײכ פון ־יװא׳ ארויסצוװײזן אינבעיעס פא־ זײנע אי־ בעמן• — די פ־עסע־פא־שכײעי האבן גע־ שכעלש פיאג־ז און אי־ײנגעב־אגז פא־שײדענע פאישלאגן װי צו פירן די פיאפאגאנדע־איבעכ פאין אינםכימלכ. ןןן) די לעזע־ פון םאריז האבן די מעגלעכק״מ צ• באקומען דירך דעם ״פא-ריזער הײנמ״ # רײ װיבכיקעי װערק פון דער װעלמ־לימעראטור אין פיאב^בענדעי צו זײער ביליקע פרײזן. ןןןן זונכיק אװנמ׳ נאך דעס װי סיהאמ זיך געעגדיקט די סעסיע פון דע־ פאױואלבונג פון ײװא׳ איז *יין לאקאל פון ליבעייאמךפאיײן פאיגעקומען א צוזאמענטרעף םון די אנכײל־ נעםעי אויף דעי סעסיע םיכ די פי-ײנכ פון ײװא אין װאישע און מיכ פארשמײעי פון א ־״ געזעלשאפמלעשע אינסמיכוציעס און £־עסע־פא.־שכײעי. דער פארזיצעד פון צוזאמענ־ כיע־־ איז געװען י. כשערניבאװ. סיהאבן גע־ ־עדב ד״ר כ• װײבערב (אין נאמען פ־ן םען־ קלוב), ד״י י• גאכריב (זשוינאליסכן־סינדי־ קאמ), ש• י• סםופניצקי (ליכעראמן־פארײן■)׳ ד״י י• לײפונער (קונסכ־געזעלשאפם)׳ איציק מאנגער׳ י. גימערסאן׳ י• לעשצינסקי (צ. י. ש• א.)׳ ז• רײזען׳ יעקב לעשצינסקי׳ א• משערי־