Literarishe bleter · 1932-11-25 · 48 (25.11.1932) · p. Seite 773

ריגיגווארישע כחגװוזג• 48 (י 441.)———— וײס 773?6■ ״״- וו/נלט=ליט/בדאט1ר?ענין־ביבייןוםעה. אין דעם פאינא ווע?ז קאנען אדײז 5.000.000 ביבעד. אויף א;א איפן װעט ד■:ואםקװע־ רעניז־ביב־יאטעק פא־כואנ; 11.000.000 ביבעד. אויט די ב־ז־איצמיהע צ־פעדן װעט צופ םוף •א־ ד■ צאא רײענעד אין דעד רענין־ביבר־אטער, דעדנדייבן ביי 45.000.000. דאם א־ט־קא אין דער ״א־זװעםמיא״, װאס דעדצ־ירט װענן דעם ארעם, זאנט, אז הײן ׳טום עפנטרעבע ב־בר־אטעה א־ן דעד װערט האן :״טט אנװ״זן אויף אזא גדויםער צאי ר״ענע־. גטפוװארבץ סאראװא\ ריױאג, באריײפטר ייריטו פראגאוױיטונור גערער־ װטר אין פא־־ז א־ז :עיבב^־ין דע־ ־א־־טבע־ פ־א:צ •ז־ב״יד יבע־ :ע־ע״טע־ באראטאן ד״:א- םאראטאן ד״:אך א־ז :עב״־ן;עװא־ן א•; ־א־ ססה1 א•; בען־ ז״בע־טען א:־ר״, ז״ן םפעצ־אר־טעט א-ז נעװען אדבעא־א:״*. םאראטאן ד״:אך א-ז נעװען א ט־טנ־-ד פון דע־ אראדעט־ע פון וױבטבאפט. ע־ וזאט פא־עפנטיעבט פ־ר וױבט-קע װע־ק א״ף ד• פא־יב״דנבטע נעב־טן פ״ וױבניבאפט, פ־־אראנ־ע און ק-;בט. א•; דע־ צ״ט פון דד״פום־אפע־ע וזאט ע־ און ז״:ע 2 פ—דע־ ־״;א,־;עיבפ־־ט ז״ע־ א וױכט־קע דא־ע און פ־ר ט־טנעוױ־קט פא־ דע־ באפ־״•;: פ-ן ״ד״ב; קאפימאן. דע־;־ױבע־;עריע־נטע־ וזאט דך א״ך א•;־ טעדעםידט מ־ט ״ד״בע פ־א;;. און דאט דך פאט״ר־קט אין דעד א־בעט פון דעד אר־אנם א־זדאער־ט אונױועדםאי. סװ יאר ואב\ װויװ פו\?ארר װארעװ א־ן דאט;פאדבא;ד;ד״ט טען דך צו פ״ע־ן דעם 50־טן •א־צ־יט פ-ן קא,־ר מאדקם. ם׳װע־ן;ענד״ט א דײ א״סנאפעב צו דעד פייעדו;:. טען פיאנט ארװםצונעבן א :דויםן זאטרבוך, בפעצ״ע־ נעוױדטעט ד• פ־אנן פ׳ון טארקס־זם און רענ־ניזם. טואפעגם אעו ואר איביורגנוףירװ װװר\ סיי\ װויר\ עם נ״ען יטוין רא;נ אי:טע־קא;דרו;;ען צװ״בן פײרן א־ן פ־אנק־ ־•יך, אז ד• פדאנצױדינדע דענירוננ זאר דע־רויבן א־בע־פידן קײן פ״רן דאם איב פון באד־טטן פ״ר״בן טודקע־ יבאפען, ו.אס געם־נט דך א״ף פע־־רא״־עז. דיע־ נדו־םע־ טודקע־ קאט םיר יא־ן פא־ב־אבט א-ן פ־אנהדייך, װ• יע־ איז נעיבטאדבן א־ן ױ:נן ערטע־, :אך פא־ פיע־צ-ק •א■־. א־צט טאבט טען הבנות זיין איב א־בע־צופ־־ן ק״ן פ״רן, א*ן ז״ן;עבו־טס־יב״טעטי זעראװא װא־א בײ װא-בע. אין דיעפ קריינעם יבטיעטר װערן פא־ה־טען פ״יע־רעבע ציע־יעטאנ״עב. דאם ק״ז, זװ יבא־ םען א־ז נעבוידן, איז ־עםטאװד־דט;יעװא־ן א־ן בט־ר פון ״ע:ער צייט, .־וען יבאפען דאט דאדט;ערעבט. א צװייװנור רוטואגנװ' סאגראר דזיבאזעף קאנ־אד — דאם א־ז דעד :אמען פון איינעם פון די פאד״טנד־הסטע עננרייבע יבד״בע־־דאטאנ־םטן, װאב א־ז;עפױדן א פא־אק און א־ז א־ן זיין פד־םטעד ױנ;ט אװעק פון זײן דיים, פא*ק אין יבפדאך און איז;עװאדן אן עננר״בע־ ־אטאנ־בט. עד א-ז נעװען פ•־ •א־ן א טאטדאם און געיבד־בן װעגן דעם געבן אויםן ים. א־צט ־אט זיך באוױזן א־ן אטעד־קע א צװ״טע־ יב—פט בטעיעד טיטן :אטען דזיבעק-נד טאדטוד. דזיבעקרינד מאדבווד א־ז;עבו־רן א־ן פו־קן, דערצױנן א־ן אטע־ -קע (ז״;ע ערמעדן זענען;עהומען אדעד, װען ע־ .\ז :אך;עװען א ק-;ד). עד דאט א־צט אויפגעיבד־בן א;אװעיע ״װינד דרױוען״ (נעטד־בן םון װינט). די;אװערע א־ז םון ז״;ע ־ייזעם אויף די יטען, ו עד דאט םא׳־ב־אבט צען •אד ציימ. זאגן אי־נ-קע?•טע־אטו־־קדי־ ט־קע־ אז ע־ א־ז א צװייטעד דזיבאזעף קאנ־אד. די ה־יט־קער געםינען אבער אױך אן ענרעבקייט צ• קאנדאדן אין טאדםורם אדט ׳באםן. סד־יאריסטר גנגבגירגװאג פג\ גנורװארדװ הגיװװװאג דעם 13־טן נאזועטבעד א־ז דע־ באד-מטעד ד״ט׳בע־ ־אסאניםמ און ד־אטאטורנ נערהאדדט הויפטטאן אצמ נעװאדן 70 יאד. אין ד״טשראנד װערט רער ױבירײ ז״עד ברײט נעפ״ערט. עם װערט םאר־ נענוטען א;אציאנארע אג־סנאבע שון זײנע א?ע דדאםאטישע װעדק אין צװײ בענדער. װטגגה צג רטר טװגטרישנגר אסארגװזיע הנם אין ארנעמ״ן דאט טען די באשטיסונג פון דער שװעדישעד אקאדעמיע — צו געבן די נאבער־פדעםיע םא־ ריטעדאטוד דעם ענג־ רישן שריפטיבטערער ז־זשאן נארםװא־ט• — א:;ע:וטען טימ צופד־דנ־ קײט, — דאך אבער העדן זיך דא און דאדט טענות און תבועוה. א ד־י שװעדישע שד״בעד האבן א־ױםנענעבן א פ־אטעבט קענן דע־ אקאדעם־ע, הרמא• ט׳האט :•שט גענעבן דעם;אבער־פ־״ז טאקם-ם;א־קי. זײ האבן אדויסנעשיקט א ס־מפאט־ע־דעפעשע צו נארק־ן. דע־ עננרישער ״דאיר טערענדאף״ באגריסמ דעם באשהוס פון דעד שװע־ ד־שעד אקאדעפיע, אבעד דערבײ װײזט ער אן, אז ם׳א־ז בכרר :•שט צװעקםעםיק צו געבן א נרויםע;ערט־פדעכ־ע אזערבע שר״בער װי גארסװאדטי, קיפייננ אדע־ בערנארד שאון זײ םאדדינע; אז,וי א,״ך קא־אםארע;ערט־םומעם. — די ־וםישע פדעבע םון פאריז באדויעדט, וואס אויך ה״־יא־ האט די :אבער־פדעמיע;ייבט באקומען קיין דג־ םישעד שרײבער, ה:ם ם׳זענען;עװען;אנץ פעסנדע האפנוננען. אז םוף־בר־סוף װעט טען נעבן ד• פדעט״ע א רוםישן יברײבעד. אםסאר בגיװ, דער בריגרנור רײװטױײריטװגר סיגװװרער, באסגװװ רי װשעכאװלאגגאסיעומ װלגכגו װרמװיט װאר ליװטראװגר דער ברינדעד ײדישער דיכטעד אםקאד בוים האט באסומען די טשעבאםראװאק־שע מיוכה־פדעטיע פאד ר״טעדאטוד אױםן •אד 1932 פאד זײן ראמאן אין דער רײםבעד ׳בפ.־אך ״די שר-םט, װאפ האט :ישט געזאגט רינן״. אסקאר בױם איז נעבוידן געװארן א•; יאר 1803 א־ן םירזען און איז א?ם שור־קינד בעת אן אנפאי אויף דעד נאם ברינד נעװארן. בוים איז דעדצוינן געװארן אין ײדישן בר־נדן־אינסטיטוט אין װין, װ,י ער האט זיך אויסנעצײכנט מ-ט זײן דיבטעד־שן טארענט. ער האט אגיך שט־דירט מ־זיק אגן איז נעװעזן טעטיק א-ן פדאנ ארם אדנאניםט און מוזיק־רעדעד. זייט 1921 װידםעמ זיך אסקאד בױם אויס׳בריםרעך דעד ריטעראטוד און מוז־ק־קריטיה. אסקאר בוים תאט םאדעפנטיעבט א דיי ראמאנען,;אװערן און דראמען. ז״ן ראמאן ״;. ם. דער אבענ־ ט״עדעד״ איז אין יאר 1926 בא׳באנקען נעװארן מ־ט א פדיז. לגגגױ־כיכליאװנוס אי\ װאװסגגנג װארװאגװ נגלף װיליא\ ביכטד אין מאםקװע א־ז פאדאן א נדויסע עםנטרעבע ב־בר־אטעק אויםן :אטען פון רענין.?ויט דער ארבעט, װאם די ביבריאטעק טומ, דער־ :ענטעדט זי זיך צו די גרעםמע ביבריאטעקן םון דער װערט. אין דעם פדט פון דער צאר?עזער, װאם באנוצן זיך מיט די ביכעד, האט די דאזיקע רענין־ביבריאטעק שוין אריבערנעיאנט די באקאכטע ביבריא־ טעקן אין דער װערט. אין די םופציק םפעציערע צימערן װערן געתיט אדום זעקם מיריאן ביבער, צװישן ז״ םערציה טויזנט זערטענע םאנג־ םה־־פטן און צוױי תונדערט טויזנט מנירות. די וױסנשאפטרעכע טוערם םון דעד ביבריאטעק נדייטן צו א גאנ־ צע דיי א־נטעדעםאנטע ביבריאנדאפי׳בע אדבעטן. עס איז שוין םאר־ ט־ק צום דרגק א באנד פון א ריזיקעד ביבריאנראפיע, װאם איז גע־ וױדט־עט דעד אקטאבעד־דעװארגציע. אין אט דעד אױסנאבע װעט נע־;עבן וגערן אן אױםשעפנדיקע ביבריאנדאפיע;ישט ברג־ז פון א״בצרכע ב־בעד,;אד פון א?ע זשגדנאר־א־ט־קרען, װאם באדירן ד• אקטאבעד־ דעװאריוציע און די םאציאריםט־שע בוױ;;. דאס דאדקע בוך ורעט אנטהארטן א־בעד צען טויזנט זייטן. א־ן דעם באכד װעט זיך געםינען א באזונדערע ביבר-אגדאםיע פון םטארינם ארטיקרען, ביכע־ און םון יעדער אנדעד םאדם פ,ין דיין ־•ט־ג־א־ישעד ארבעט. דעם 1־טן מאי 1933 דארף פארטיק װערן א :״עד םרינר םון דער