Literarishe bleter · 1932-11-11 · 46 (11.11.1932) · p. Seite 737

ריגזעראריפיע גרצלזער(446) 46 דיש 737 דאס פיד, װאס ב׳האנב אלארשם איפעדגעלײענט אבדיזי מ־ט ב־עז :עדינט דער דעװארוציע, אבעד זיי זענען איצט מיד אזן אז־סנעיזדעפט; מיר ־אבן ידא אזיך א ד״ קעמפע׳־, זזאם ה$בן נעקעמםט מ־ט מםיו־ת־נפיט אויםן פ־אנט, ודיא דער עצם מאביך האמ זײ פארבאפט, אבע־ בויען דאס םאציאליסטי־עע ראנד קאנען זײ :••םט אזן האפן סײן אנונג נ־׳עט ותנן סאציאליזם. הכלא, ױ. אע־ בערינטקי פיי־ט פא־ א־:ז אודזים א עד׳ויםע;ארעדיע םאדיבײדעאדט־קע טיםן, דזדך װעיבע םי־ זעען זײטן, װינקלען פון דעם םאװעטישן 4עכן. ארם אנפיי־־נד פזן די קזדםן װעדן באעטיממ — ארעם־עװ — ארם ,,:אט׳עאיניק״ אזן יזסך מ־נדלאװ י— אלם אידעײצועד אנפירעד. ארפע׳־עװ א־ז א גע׳װעזענעד אפ׳צ׳ד, ארגאניז״דט עד די קזדםן אויפן ׳עט׳י־עננן קאזא׳־מ־יבט־־נע־ מ־ט פעםטע־ ד״םציפלין אזן נעהא׳־ב־ זאטקײט, יװאם עם דופט אדיוים נו־ז־ם אייפ־ע;ז:נ צװייכן א ־ײ טזע־, װעיבע האבן דא;ייטט רא:נ אאײן אננעפי־ט מיט;א:צע פאלקן רזיטע ארמי־ער אין האבן נדזיםע פוא־דינםטן םא׳־ דעס אאנ־ אבע־ אי־עפ־עװ א־ז יצט־ע;: אין אזיםנעהארט;. ־זםף מ־נד־אװ, דע־ ײד, א־ז יעטאדק ק־אנק, ער האט דין רעבן אזן ז־ינע אייע כחות אװעק־ נ־׳מעבן דע־ ׳־עװאי־צ־ע. עד א־ז אי״םנעיעעפט ב־ז דע־ רעצטע־ מדדנה, עד א־ז נעפעדיעך תדאנק, ע־ האט א ׳עט־עננע פאי־אדדענז:; פ־ן דאקטא־ צ־ פא־יאזן אײו מ־ט ארע׳מיען א־ן פא־ן א׳ז־ה א דע:־ נע־ן אפ־יי אזיך זײן פ־־־ •׳אד םא־ק־ן א־ז :עםעדרעך ׳קדאנק, ז־;עפ״:ט ז־ך א־ן קר־ם אי־ן יבפ־־ט א־־ס דאם רעצטע יעט־קל רז:ג. אבעד מ״נדראװ א־ז;ז־ט־ק דא אז־פן א־ט, אזן ע־ בלײבט צז א־בעטן, צ־ פ־־ן ד־ קזידםן. ד־ קאמ־םא־;, װאם קזמען דא אהעי־ אזיך ד־ קזױםן, בדעננען מ־ט ז־ך :־וםן פזן דעם, װאם ם׳טזט זיך דא און דא־טן, זײ נעבן א באגד־ױ פון דעם;״עם רעבנס״טט״נע.־, פון ד■ ׳עטימזננען, װאכ ה־ע־יען אין רעד ט־ף. באהארטן פ־:ם או־נ. מ־־ האבן דא א פעסטע נעינזטא־ט — :־קארא־ א־װאנאװ־טזע םמ־־נאװ, דעם ״נזבװא־ענקאם״. עי־ האט ׳נענזמען אן אפ־צ־־ם א פ־ז־ פא־ א װ־־ב. קײן ק־נדע־ האט מען ני־םט, די פדז־ מאבט ז־ך אבא־טן ב־־ם בעםטן א־ט־קן ׳דאקטא־. ע־ קזמט צזפא־ן אויױ ד־ קז־םן מ־סן צז; יע״טטע קראם. צחגעװו־׳נט שוין דע׳־צז. עם איז א־ם נזט אז־־. װ־ר ע־ יעז־ן נ־יעט ענדע־ן דע׳ם :א;,נ פזנפ יעב;, צ־ פא־בײטן דאם װ־יבע אז־ף א הא־טע־ ׳ג־־י־־באנק. ע־ האט;רז־םע מ־־י־טע־־יג־ע א־־םצײבענ־ננע;, ע־ יג־מט אים הערר. אבע־ איצט האט ע־ ז־ך א־־ננעא־דנט א באקװעם װינקא א־ן רעבן אזן װיא יבוין אזו־ 4עבן,;־יעט כ־מטע-־ט. װען מען מאבט בםזד א בוטה א־ן א צ־מ־ער4 אױף ד־ קזדםן מ־ט זײן נעװעוענעם יג־אפע־, װאס ב־עננט א־ן א בענז־ן־באנקע ׳טיועבטן םפידט, בינדן ז־ך אז־ף ב־י א־ם אזן ב־י;א־ א־־נ־קע מ־טטד־נקע־ ד• צ־ננעד, און עם לאזן ז־ך העדן װעדמער װאם :־בטעי־ע־הײט װאלט מען ז־י:״צט ׳נעדינדט. העדט מען אומצ- פי־דנק־יט, םפק־ת, פא־ביטעדוננען. אזן ׳םמ־רנאװ אל'ין, װעלבע־ האט;עהארמן א־ן ׳פטדעננעד דיסצ־פרין זיתע רויט־אדמײעד, קאן ז־ך;״עט ריאזן א״נצזימען ד׳ורך ארעפ־עװן. ער א־ז עק׳כנזתד־ק, יעטעיט א װ־דעי־יעטאנד, אבעד ע־ װעדט בײנעקומען, ע׳י־ װע׳דט :ע־ צז־מט. און עם װאקסט אז־ס א ־צװײטע נע־עטאלט נ־אמאזו, א נעװעזענ׳ער מעטאר־םט א־ן א מאסקװער פאבריק. ע־ א־ז נעװען עטיעבע ־א־ א־יפן פ־א:ט, אזן דע־נאך געקזמען קײן מאיםקװע. א־ן ע־ קיאנט ז־ך: ״א־ך ב־ן פאר־קן הא־בםט נעװען א־ן מאםק׳װע. ם׳א־ז דא׳־ט קײן נ־טם;״נזמא. ד• פאבריק זוע־ט א־״עפ־־ט דזרך םפעצן. אינזע־ע תבי־־ם האבן ז־ך אזנטעדנענעבן דעם ב־־ראקי־א־ ט־זם״. א־ז װענן א־ינעם א;עװעזעגעם חכר זײנעם, קאםקא קאנאװא־ יאװ, דע׳רצײרט עד: ״א־צט איז עד א;א;צער מאכע־. א ד־רעקטאר; פא־ט א״ם א׳־־ף א מאתז•;. כ׳בין;עקזמען צ■ א׳־פ אהײם — :ע־ ט־אפן ראי־ט נאנצע;א־דע־אבן, ׳עפ־נרען. זײן אלט װײב אזן ק־:־ דע־ אװעקנעװא־פן אזן פא־ביטן אז־ף א בױרא־מז־ד...״ א־ן ע־ אנטפיעקט ז־ין ב־טע־ .־א־־ו: ״עך, פא־זואס ט־ען מ־־ א־־ו אז־• פיי־ר? פא־װאם א־ז יבײ א־נז ׳דעד קאמ־נ״םט אזז־ אזמבאװזםטזױ־ק אזן ארביעט :״כט אן א בי־־טיג־? און װ־פ־ר א־מנע׳־עבטס עם איז דא! אזן װ־ אר־ו א־ז;״ג־ט אזזי װי ם׳רא־ף צז זײן! אזן פא־זואם זאל מען;״טט אזו־ ארע צזזאמען זיך א;עם טזן א־נא״נעם, זו־ ױ. לטבערימזסי —?אמיימאר\. לעוױגראר, פארלאג ״לוריבאי״. (יאיז רוגויעז.). גדו וײסז. דאס בוך ״קאמ־סארן״ א־ז דער־ שינען;איך צזריק מיט עטרעכע יאר, אב־&ר ערשט איצט איז עם פ־ד נעקו־ מען אין האנט. איבעדנעלײענט אזן שטארק הנאה ,געהאט. ם׳איז א בוך פון א ױננן ־ט־ײבער, אבעיר נעקא־־בן םיט אזא ויםע׳רקײט אזן מיט אזא דײפקײט. עם :עסט אדום דאס טאזוע־ ט־־םע לעבן פון צודיק מ־ט א 10 ־א״־, אבעד עס דעקמ או־ף דאים םאװעט־שע רעבן אזן יעם בדעננט ארויף א ריי ניעיטטארטן פון םאװעטישע טועד, קא־ פ־סאירן, א־ן עפיזאדן און ם־טזאציעס, װערכע זענען נעװ־ם באראקטעד־סט״כ אז־ך פא־ דער א־צט־קער צ־ימ. י&ם איז;אך רעם ביודנעד־קף־ע. עס הז־בט זיך אן ראם רויקע, םרידרעכע רעיבן. די נעװעוענע פראנט־ מענטיטן, די קעספעד, ׳קאם־יסאל־ן װעדן ׳צזבים־עך א־ומנעװעבט מ־ט אן ארטענר־עכן עפינװעבם. דער עזרם ראננװײר־קט ז־ך. האט א״:ע־ חתזנה מ־ט א ״קזפטשיכע״, א צוױיטעד — מיט א גלחטע• אייניקע פזן די נעוועזענע קעמפעד ינ־בזדן. עמעץ א־ז נעװארז א בער־הב־תר, פארשאפט זיך אן אסתח< זבעל־הבת־־ניקייט. דעד פריערד־קע־ קעמפ;־ דיקעי־ נײסט וועפט זיך אויס. דאם נייע פדידרעכע לעבן אין ׳־א׳טכפאדבאנד ־נ־טערט ארו־פ;״ע או־םנאבן. אבעד סען איז צו דעם;־שט צזניעגרײט. די עו־רעכע, ערנםטע טוע־ םירן, אז מען קאן ז־ך וקיין עצה :ישט;עבן מ־ט ד־ פאד׳שײדענע פי־אברעםען, װאס זענען דעדזוײר ארו־זסנעשװ־מיען אזן זואס װאדטן אויף זײע־ שאדענטפעדזנג. דעד קדײז־קאמאנדי׳ר זױאםאזו מ־ט זײן נעהילף ־עפ־ם דאזאװ ׳רעדן ארזם די ראנע, װאם האט ז־ך נעשאפן אל־ום. ז׳ײ ינ־פידן, איז אינם פד־דרעכן אעבן װאקסט עפעס נדויזאמם, אזן פען דארף זען באצי״טנם צ׳ז שטעין דעם א װ־דעי־שטאנד. װאס טוט מען? װי ם־ידט מען או־ם ד־ קאטאםטדאםע? ווי נו״ייט מען צו דעם טוער אויפ־ צונעמען דאם;ייע לעבן? יעפ־ם ־אזאװ שפידט עם אין זײן הײם .נופא. זיין פדו• טאנ־א, רי קאמונ־םט־ן, וױל אנהז־בן ציו לעבן א דויק, נריקייײ־ פאמיריע־ רעבן. זי װיר האבן א קינד. ״טאכיא — זאנט ער צו א־ר — ם׳װעט ד־ך אפרייסן םזן ׳דעד;עדנישאפט־עכע־ אדבעט! דז זר&םט סער נ״צמ קאנען זײן צו מיד א חבד װי ב־זאהער!" די פדוי ענספעי־ט א־ם דערויף: ״םיסא! באידער :א־, װ־ א קאסוניסט. או־ב ם־ד, קאטז־;יסטן, װערן נישט האבן קײן ק־נדער, סא װעד זועט אונז פארבײטן? א־ך װעל דערציען אונזעד קינד װ־ א קאםיעאד!" און עס וועדט באשראסן דורך װראסאװ און דאזאװן צו אדנא־;יז־רן פאד די פאריט־שע קאמיסאדן ארנעמײנע אויפקרעדוננם־ קזרסן, אזן אזוי־אר׳זפ צז באקעסםן ד־ קרײעב־דגעדרעבע ׳םנפה, װאם דד־ננט ארײן א־ן די קאס־נ־םטישע קרײזן. און באש^אםן — און נעטזן! עם װעדט ארזיםנענעבן א דעקדעט, עד זוערט םאנאנדערנע־ שיקט א־ן דעד לנאנצע־ נעננט, א־ן רי פאליטישע קאםיסארן, װעלכע האבן ז־ך נענזמען יעאפן װאדעמע װינקערעך, װערן ד־יננענד ינע־ רופן, ב^זביריזידט זוי זערנעד, צז קומען אויף 6 חדש־ם צז קערנע; אזן שטודירן. ױ. לעבעד־נסקי ברעננט צזנז־ף א־ן דעד ניעװעזענעד שטאט״נ־ע.־ נ־מנא׳זיע עטלעכע צענדר־ק >עװעזע;ע פי־אגט־קעמפעד פזן םאד׳שײ־ דענעם כאדאקטעד און קזרםזד. מ־ד האבן דא ארטע אמתע ארבעטער, װאס זענען נעקוםען צזם בא^שעזויז׳ם סיט זי״ער נאינצן רײב און לעבן; יעס זענען אוץך דא בעל־הביתישע קינ׳דעד, זואם האבן קײן אנרע־ אויסװענ נישט;עהאט װ־ צזצושטײן צו דער דעװאר׳וציע; קאריעריסטן, װערכע האבן זיך צונעפאסט צו דעו־ צאנע: ם־־־אן אויך אזערכע, װאס באהארטן זיך דא און קוקן אדוים אױף דעם מאםענמ, ײען די ראט־.םאכט װעט פארן; םיר האבן דא אײניקע, װערכע ראבן ױרי לפבטרױנזעי