Literarishe bleter · 1932-11-11 · 46 (11.11.1932) · p. [Seite]

גר. 11 נאוועםבער 18.1932>*גןס181ו 11 פזע א־־וסמדירנמ װאסשריפמ פאו־■ ־יכלעדאפױד 1■ טןןאמןןדאוןקונסמ 50 ע־ינסעד ׳■$רג$נג .עדייז מתןהאו־־י ידריריד פארהאג 3.קקעערךן,װארשע יאשע־האלפ״ ס ז> ד י ס ש װ ז}ד׳//ניןיז}דק ז י ב ג ע ד ס י. י. קלײנינקע ײדעלעך עוםען קגא&ן אן בײם צריק. געםרוירענע נשסה־ לעך, .הערצעאעך, צום נר־תמיד קוטען יזײ. שטרעהן אוים די הענטעלעך. >ז םוםתק, א נדבהלע. א װונק םון יענעד ז״ט. און יעדער וױל םאר זיך, פאד א״נן ודיב און קינד, פאר איזנן הויזנעזינט. און דא צװישן טויט און רעבן װאקלטוזיך א װעלטנ א װעלט זינקט אין טרה־שחורה אײן, א װעימ, אויסנעלײזט םון סײן און שרעק םוז װערן די װעלט. איך כיאך קײן הבדלה נישט. שבת זא< דײן." אבער דער ניעשעװער צדיק ד׳ מלך, — װעמען זינגער ה*ט נעיעאםן — דענקט און רעדט גאנץ אגדערש. און ווען ער האלט א דרשה ערב רער חהונה םון זײז טאכטער םערל, קליננט זײן דרשה אזוי: ״חתן דופה למלך. מלך םײנט מען רעם צדיק, װארום זינט ם׳בית הםקדש איז חרוב געװארן, האבן ײדן מער קײן מלכים גישט. זאנן די הײליקע חבמים צדיק דומה לםלך. אז רער צדיק איז רער מלך םון די ײדן און םונקמ וױ צום סלך יצום קײזער זאל לעבן, װאס אונטער זײן שוץ לעבן מיר, בוקן זיך שהרים און נענעראלן, דיניעין אים, — אזוי דארפן ײדן בכבוד האלטן יזײעדע צידיקים, באשײנען און באקרוינען זײ און פונקט װי דער מלך )ו־ארױ האבן גאלד און בריליאנטן א.ין טײעו־ע שטײנער און יתמיד דארך בײ אים זײן שמחה, אזוי דאדד ז״ן שמחה און פרײד בײ רי צדיקים. דען שמחה סײנט צדיק, און צדיק סײנט שמחה. און װאם ׳מעיר די צדיקים מערן יזיך און בדענגען צד־קים אויױ דער װעלט, אל׳ז םעד שמחה םאד ישראל. אזוי װי אין פסוק שטײט. א... אזױ װי אין פםוק שטייט. אטן.״ ארעד ווען דער ראבמאנױוקער רב• בעמ זיך בײ אים אז זײן נחומטשע איז נאך א ״נגל און די עלטעדן קענען דך נישט שײדן םון קינד אים אװעקצושייקן אין דעד םרעסד, בעםט זיך דער גיעשאיווער צדיק און שרײט: ״עך פארשטײ נייםט אזעלבענעי רײד,;אך נאר א קינד. עך א־ן דינע יארן האב שוין לאננ מקײם נעװען די מצוה םון פריה ורביה, און די מצוה םון פריה איז א םך גרעםער וױ לערדען תורה.״ אדער װען סלכהלע, די 15־יער־קע יתוטה, זײן םערטע וױיב שפ־־נגט אדוים םון בעט ביינאכט און ל״גט זיך אויך דער הוילער קאלטעדערד, דונערט דער אלטער רבי: ״חוצפה און העזה, בײ ״דן איז נאך אזויינם נישמ :*ארלאםן, אםילו נישט בײ נוים. דרך־ארץ םארן נ־עש־אװעד צדיק, עך קען שעלטן, עך קען בענטשן. עך קען טיסן ווארצל אויסרײםן." ם׳אױ צום ערשטן מאל, װען די ײדישע װעלס האט זיך בא־ קענט טיט אדא רבין. און דער רפי איז, חלילה, נישט קײז רביש אײניקל, נאר א גרויםער רפי. ער איז ערליעך אין אלץ, װאם ער סוט. ער װיל חתונה האבן צום םערטן סאל, װײל דער םיזישער כח סרײבס אים צו טון עס. ער טי״טשט יאוים, אז ודער און דער דין אייז כי׳סס ידער דערםאלג םון י. י. זיננערס ״יאשע קאלב־ איז נישט קײן נעוױינלעכער. ״יאשע קאלב־ האמ אויםגע־ רוחערט אזוי גוט די ײדישע אסעריקע, װ־ דאס ״דישע פוילן. װאם איז דער סוד פון דעם נרויסן דער־ םאלג פונם ראמאן? מען ׳װעט זיך פילפלעין אלן אט־ פערן, מ׳װעט זיננעדן לויבן און םארדאסען, מ׳װעט אים באזיננען און ווארפן שטײנער אויך אים. װײל זינ־ נער האט נעהאט דעם טוט קינסטלעריש צו אנטפלעקן פאר אונז דעם אמת םון א לעבן, װאם האט נע־ װעלטיקמ און פאר־ מאנט נאך איצט גע־ נונ בה צו האלטן הונדעדטעד טויזנטעד ״ױן א״ננעצו׳מט אין ענגע באנדיפן םון עולם דזאדז און עולם ־בא. אםשר בײ אונז אין אםעריקע איז דער רבישער בח אן אפגעשװאכטער, א םאדטריקנטער, װאס שיקט ארוים זײנע פײלן םון עננע וױנקעלעך פון דער איסט סײד, װו אמע־ דיקאנער נעשעפטלײס װאם האבן ליב ועולם הזה מיט אלע םינמעלעך, באפן זיך ארײן צום רבין א לעק <צו טון םון דעם רבינם שיר״ם און זײ פאםמאקעווען זיך. א סך םאבריקאנטן, װעלכע האלטן זײערע *־בעטעד פ5>ישקלאפט אין זײעדע פאבריקן, לױםן נאך איצט צום רבין נאך א קװיטל, ברעננען פדױנות און טאנצן קדוש םארן אטערי־ קאנעד צדיק און!פארפעלן נישט דעם שלש סעורות און םלוה טלבה. װער רעדס םון םוילן און אגדערע לענידער, וװ ײדן האלטן זיך אין זײערע רבישע הויםן םיט אלע בחות. וױ װונדערלער האט זיך פרץ אויסנעדריקס אין זײן ״גאלדענער קײט־. ר׳ שלטה, חער רבי םון דער םרײער נשםה, םון םלאמענחיקן נײסס זאנט: ״אן עולם, דער עולם — צוױי, דרײ, םיר, םינוי מנינים קל״נינקע, וױגער