Literarishe bleter · 1932-10-28 · 44 (28.10.1932) · p. Seite 707

ריםיגזרארױמנג ברגגםינור 1\גו. 44 ן443) 707 זי״ט 9 עיקר איז, וואס א׳־ום אט די נ־ע״נימאאטן און פא״םיתוננ״ען אנטפדגקט באר־ם פיאנ־אק אן א ׳שיעוד אינטערעםאנטע װינקצען און זײםן פון איצטיקן א־ן ׳אטאריקן ריםדאנד, ניט פאדינױירענע טיטעוקאורע נמן, פ־עבט א־״ן ״ייטיקע־ קואמור־נע׳ציבטע, עפנט אי״ו' א טירר אין £*־־ :איננענע תק־פ״ז, באװ״זט ש־אריציעם, אלטן רעבנם־׳טטײנעד און :יט יטטיקע־ נעטיבטע דורך א״גצינע קראנגען און מאטױון. עם זע־ :ען א״ך :עײיזן ד• נרויםע פא־באפנדיקע בוי־ארבעטן םון דעם ת״נטצ״ט־קן רוםראנד. א תארציק און נעשםאק בוך! ג. גזײױר פארעטיקא. באתיס פילניאקרופט אן איין םחוי, דער פרוים שװעסטעת, װערא (;אוייז אין ־יםישן), א עוױימע — דעם פ־אפעסאתס טאבטער — אירבאװ (ר־נע), א דרימע — װערבע עת בתעננט םיט זיך קיי; י;־אכינא — נארעזיעתא (תאפענוננ). ז״ אאע נא־ט אם םא־טאתאק, זאנט זײ איננס. און טאקע אין קאאאםנע ובאקוסט פאאטאראק א טע־ יענדאםע פון זיין פ־וי א•; פון אי־ •צטאיתבנדיקעד ׳נױועסטע־: ״עתשט איז :עיעמארבן װערא, מיד בײדע זאנן דיר: זײ פאירשאאטן, םע־זאװעץ! ״ דאם איז אבער באויז דער אויםעראעכער ספור־המעשה. דער משה ליטװאהאװ איז אנטילעניניש און טראצקיםטיש דעי־ ״ד. איטע־אטור פון ־פ״ב? צ■ דען טאקע אעבן זײ אזוי אידי־ אייני נעאדעםט, אט ד• צײ״ קאאסן, װאס יניטעאן פא־ האאקינען א.־ן בא־יק;? אויז דעם ענטפע־ט ח׳ איטװאקאװ א־נם זעאבן ארטיק־ ״יתוינית אין תענעםאניע״, װאם איז א םוםטע־ פון גאגויאגאר־אפאד פגגיפסייטיגגר אויפפאם־ננ פון אט דעם פ־אבאעם; פארשטײט זיך, ינ—יבע־ וענע;, װ• א־ע אנדע־ע, אעבעריקע ביס־ ודםס, אין פון ■ורי־ טיק ־אבן ז״ אפט :עפ־אװעט בתונז. צואיב דע־ צ־ת פון נייעט נע־ ת־־קט װע־ן, באםעדתט זיך :אך איצט אויך אםאי דא אדן דארט בתונז־־נ׳ט־ק, אבעד ״צװ־׳נ־ן אײגענע פאענט עם באײבן״... ״אנשםאט ק־א׳םן־קאםך או־פן א־טעדאיד״נין פ־אנט א־ן ־אטנפא־באנד,—טאדאט בתאניניט״ן א־טװאקאװן — תוקט אתוים איטװאקאװ ז״ן בובאדינ״נין לאזוננ ורענן דעם, אז ״צװ״נין א״נענע פאענט עם באײבן״. ״אט־א־ד• אגפירזגגיוישגו קאנצעפציע תאט נעבתאסט דעם ח׳ תיטװאקאװ צו ׳־עאביייט־תן תאאקינען, וװעםען ע־ ניפא תא־ט פאי־ א םםיענאװענאײ״עץ א״ פאת א ״ײד״נ״זידטן תעב־עיע.־״; רעאביאי־ טיתן תעזניקן, נםת־ן, אין צו זובן ב״ ז״ פא־בינדונונ ם־ט די פאיקס־ םאיםן, צו ניינ־ט־פא־ט״אייניע־ אװעקיטטע*וננ פין דע־ פ־אפיעם יפין קויט•־־—•נ־ת... א־טװאקאװם פיױםאעב־ע באצװננ צ• רע־ ״דםעקצ״ע םאפ״פ, װערבע אױ :עיורען די עדיניטע א־נאניזאציע פון ייד״נ״ער פ־א־עטאי־״נ״ע־ י־טעראטי־ אין תם״ב, אױ א רינגעאע אין אט־א־רעד ארנעם״נע־ אקא־טיניםט״נ״ע־ ק״מ. דע־יבע־ טאקע, תאמ ה׳ א־ט־ װאקאװ נע׳-עדט ורענן דע־ יידי׳נ״ע־ פ־א־עטאד״נ־יע־ '־טע־אטוד — װ• װענן אן איריז״ע, װאס װעט ״םיט דעד צייט צע־ונען יװערן״. דע״יבע־ תאט ח׳ ־יטװאקאװ :עיט-בן אי-ף אן אפנגגגגםי סיראגוזץיס־ סיישץ רפװ\.• ״איך אייקן באא :״ניט אין דע־ :ויטיקייט פון דעם פ־א־ ־עט־קורט, װי א ־אבא־אעא-ע, װו עס ק־םען פא־ ד■ זובענישן פ־ן דעם פ־ארעטאי־״נ־ן קונסט־נייםט. איך בין א.ויך נ״ניט םםכים מיט א״נ־קע או־םפ־־וננען פלן דעם ח׳ ט־אצקי, .ורענן דעד אוםםענאיעבקײט פון דע־ פ־ארעטא־״נ״ע־ קואטו־ איבערדיו־פננ אבער דאם איז א. נע־ ײ־ם, אז :אך נאנץ ־אננ ורעט פא־ן פ־א-עטאריאט יניטיין די אוי-פ־ נאבע נייניט אװי צו יניאפן אן אייגענע קואטוד, נאד .צו י-נדענען ד• אםתיע ורע־טן פון דער ארטע־ קואסור, און אין דער עדיםטיע־ ־יי זיך צ־ בא—עפטן םיט קו־מו־ איבע־תויפט״. ״אוכזיסט ױעדט דא א־ים ח׳ איטװאקאװ,״ זאנט וױיטיער י. בראנ־ יניטיי;, — אז ע־ אױ :״נט םםב־ם ם־ט ״א״ניידע אויםפי־ן פון ה׳ ט־אצק■״. ע־ א־ז אביעד מסב־ם םיט טדאצקיס נדונט־א״םפי־ — אז ״נאך נאנץ ־אננ א. א. װ.״, דאם אזז בוב׳צטעברעך איב־ע־נע־ יניריבן פון טדאצקין, װעאבער יניד״בט: ״אסא דאם פאדאיינענ־ען (ד• ארטיע קורטוד איבערת״פט — י. ב.) באט־יט נאך :״נ־ט יניאפן, ד, ת. אױםבויען;ייע קואטור־װעדטן, — ם׳א־ז באויז א פאדתנחה דע׳רפאר״. איון ״ע־נענד־ק מ־ט •ר־טװאקאװן א פ־׳נ־ת רעני:-םט״נ־•; קדיטיק, זאנט י. ב־אנינט״ן װענן מ. ל־טװאקאװ: ״אנינ-מאט צו •נינדע־ז 1ו*ך אזיעיבע קינ״ות, װארט ח׳ ר־מװאקאװ פינ״ט נעדארפמ נעםען ד־ רעזארוצ״ע פונם 13־טן פארט״־צוזאניענפא־. דא־טן װא־־מ ע׳־;ע־ פונען פא־ זיך אן ענטפער״. תב־ר, ביי אנו נחדא פ־ן מ. ר־טװאיקאײ, וװאס א־ז דעד ־עדאקמא־ פון ״עמעם״, אנפידע־ פ־ן דע־ םאורעט״נ״עת איטעתאטות־ און קוא־ טי־־פאר־ט־ק! באמ־ א־ז ע־ נאד א ״פא׳־ינמ־־ע־", א ״פאדקת־פ־ ריעד״, אן אנטירעניניסט אין ט־אצק״סט! ת״נט ניי ודיס, װיעמען צו תיעדן און פון ודעםענם מ״י און פעדעד אויפצונעםען די ״עםעםע טוירע״ פון רעת ■יידיש־םאװעט״נ״ער קואטוד אין ר־טעי־אטו,־! א■ 3. יניוין װיפיא םאא װ• םיטח ־יטװאקאװ חאט ־עצטנס חי־טת נע־ תאט אין זיך אפנעמאקאט פון ז״ניע פי־״ערדיקע װעדק אזן מ״נונגעז, אביעד יעס תיעאפט נ״ניט! ד• םינסקעד פתוכיע אעניניסטן באפן אים א־ץ־וױיטע־ אין ני־ע יעבירות. באזוינדעתם האט זיך אויןז אימװאקאװן א::עזיעצט תעת האפ־עדדיקיע־ צ־עיאבםיעטע־ ׳. בי־אניניידין, װאם באפט ״עתעם םא־ -טװאקאװן בײ א נ״ יעביתתאיע: אט איז ע־ עובר אױת יעפיעם א װא־ט א־ן כטא-נם א תעדיע, און אט אויף א פסוק פין אענױיען, װאם יע־;יתאבט אױם. פא־ א פשיטן םיענטיניז איז אט ו״ע־ פאפוא און ד• תא־־׳ניפא־טיע־״ באםת :־שט צום אױפבא&ן. ם׳איז סבאאאםטיק פין תעםסטעױ םדדנת, וװאס נאד פארינזפיצטיע קיעפ קאניען יעם פאתיניט״ן. עם א־ז אקא־יניט דיע־ינ״ניען אין םינםק א בוך פון *. בתאניםט״ן א. ד. ׳נ. ״פ־אבאיעםיען פון -ענינ״נין יעטאפ אין איטע־אטו—קענטע־ נייט״. צודיק םיט ׳עכױ״עביע חדינ״ם איז אין דיעם זיעאבן פינםק דע־־ ינ״ניען א בוך פון א צוױיטן איטװאקאורבאקיעםפ־ער ב. דונ־עץ, א.ד.:. ״די איבערדיבטוננ־טיעא־״ע פון ח׳ איטװאקאװ״ (130 זײטן), אין וױעיבן יעפ זיעניען אנניעוױזן;יעװא־ן ריטװאקאװם ״נאצם־ענינ״עװיסט•־ ינ״ע״ הנחות, יניטרויבאוננ־ען און פעאערן. איז עם נאך וױיניק, קוטט א־צט *. ב־אניניט״ן און אױ םוסית דע־צו. ״אין ד• איטיעדאי— ינ״ע ׳נ׳-־אבט;, — דיע־צייאט ער א־ן בוך, — ײאם םיד האבן נעפידט 'יעצטנם אין דע־ ״ד״נ״ער איטיעי־אטוד־ק.—טיק, איז אױך אויםניעקומען צו באנעניענען זיף כ־יט ד■ דעאפיקע פאי־ק־יפ־וננ־ען פין דעד מאדק־ פיסט״ט־א־ענינישיע־ <עדע ורענן קאאםן־קאמף און ס־טן זעאביקן צו־ זאםענשאום פון ריעיבטיע א־ן ״אינידע״ אפאי־ס־ניסטן. ם׳א״ז ינױין פיי םאא;עי־עדט ניעװא־ן וועכן נוסינאװס וטראצקיסט״ני־קאפימואיאנמי־ ינ״ע־ ־ניטיע־וננ אין דעד פ־אוניע פזן םיטאו־פיעי־״, אין דעד פ־אגיע װענן דיע־ םיענאעבק״ט א״בצ־בו״ען א פ־אאעטאר״נ־ע איט־עי־אטוד. םיען דאדף אביעד דע־כ־אניען, אז םיר חאבן וױינייק זיך אפנ־עיניטעאה א\יף ריסי\\א?א\\פ ױארסריפיווגגעג אין אט דיע־ דאזיקיע׳־ פ־אדע. וױ ׳ניעד וױינא־עך, תאבן םיר װױ״עןתאםאא א םוסטע־ װי אזוי ״עבט־אפאדמי־ נ־סט״נ״ע ביבארײ״נ״ע איע׳נ־טיעא-ננען •ניאיסן זיך צוני״ף ם־ט ט־אצ־ קיםט״טע, קאפ־מזאיאנט״נ־ע א״נינימעאונניען״. ״ח׳ איטװאקאװ — זאנט וױיטיע־ ׳. ביראניטטיין — האט אין ז״ן איטיע־אמות־טעאת״ע און אימ־עו־אמוד־פראקמ־ק או־ך אין א בא־ ד״טנדיקיעית םאם א\סייר<\\י\יש נעיטטעאט ד־ פדאבא־עם פון קראםן־ קאםף. אזוי־ א־ום איז ־עת נעקוםיען צו טדאצקיסמ״ני־בייבארינ״נין באניעםיען ד• פ־אב-עם פון נױמאויפע־״ און;יעיניאםן ׳ז-יין טעא׳—ע פון ״בי—טן צוזאבדענשאוס״... ״פאתפ׳־נדיק א דיסקום״ע םיט דיעת נאציאנאאיםט״ני־בודזיניואזעת ״ד״ניער איטעתאטית פון אײסאאנד — װא־פט פא־ בראנשט״ן איטזואקאװן — נדױםט ׳זיך ח׳ אימװאקאװ גױט דעד ײדי־ני־עד סא־ װיעמ״נ״ער איטיעי־אטי־ איננאנצן :ענונ״ען |און פארטזגזירפ רטרבײ דזגגז עראנזךןאגזױ, ׳װיע־בעד;ייט אן אין דער ײד״נ־עד איטעי־אטור פון ־אמנפארבא;־ ח׳ איטװאקאװ שרײבט: ״אבעד פאר א״ך, ת׳ אײוױק, פא־ן ײ־״נין אױםתאנד חאפן פי־ ימ״ן א ס־ זײעד א סך. םימ אזיעאבע דיבטיער, וױ איפיע יתעזניק און איציק פיעפיער, װי פ־ניגבע׳־; אין קױנ־ני־אװ, װ• תא־קין און באריק-ק־עניען מיר ׳נױין אנב• אויס־אנױ א׳־ויסמ״עטן א-־ן ױי דיעםאנםטד־ח״. און בתאנינ׳טײן תאט טיענות צו איטװאקאװן: ״אנב• אײםאאנד ם״קט דא צונױף ח׳ אימװאקאװ מעזניקן םימ פעפיע־ן, האאקינען איון באריקן, װאם דאדפן, הי״סט עם, דיעםאנסטרירן ד־עם כח פון דעת ײד״נ״ער איטע־ ראטור אין ר״ם.;ו, איז װאם הערט זיך םבח קראםן־קאםף נעפא אין