Literarishe bleter · 1932-10-28 · 44 (28.10.1932) · p. [Seite]

28 אהט$בער 1932 ^1י11ד2101^32(ן 28 *־; 50 ער ביינסעד יז)דע■)*^ 44?טסהאר״שה אי־וסגלדירטני װאםשדיפמ פא־ ־יפלעדאביור 1■ טעאפזןןדאוןקונסמ יזדירדד פארקאג ב.קקעעק*ן,װאױש^ ד ד. ז* ינ י ע / ד גג י ק? *) כעד?י/ קאנםםאנםין פדונעד װוגגז ויגזעביסגזמץ גטבױרװואג ממז רמ?(ו0 נאך שײניזײט און הי<יקײט, און אזזי־ארום צ,י באס־ידיקן די גאמ־ בענקשאפט פון עודדישק״ט־נמםטע־־ס און :אט־םארניעערם. גאר ווער ם׳םארזאבנט אזזינס םון דער םיצאזאפ־ע, פאד דעם װעט קאגסטאגטין ברוגעד באדײמן דזזם טסויפ־וױער; םון זײן טים־ םמער בעגקשאפט. ער װעט געם־גען נזער װי א גײ םילאזןזפיש ס־סטעם. ער װעט אנטרעפ; אויך לעבנםװערק פונם ודענקער, װאם באננוננט זיך נישט מיט אבםטראיזטע און פר־נציפיעלע פארמוצירונגען, נאר ל$זט דעם לײענער אלײן איבערלעבן ד־עם אויםטערצישן םפעקטאםצ םון דענקען; דעם אויםשטײנ םון די געדאניזען, זײער געראגנצ נאך פארם אזן זײער אפװער םון קאפויער, װאם לויערט אויױ זײ. זײן דעניזען איז זײן לעבן, דאם לעבן םון א זעלמן רײכעד און םילזײטיקער פער־ זענרעכקײט. קזים פאראן עפעם אן עצם־םדאנע, װעגן װעצכער דער דאז־רזער ד־עכקער זאל זיך נ־שט נעװען אד״ײםזאגן. א חוץ םילאזאםיע און נעשיבטע םון דעד פ־לאזאפיע, צז װעלבע ס׳איז :עװענדט זײן עיקר־אינטערעס, װעט איר בײ ברונעדן געםינען אן ענטפעד אויף די םראגן םון ציבע און ערע, ראסן־טעאריע און ײדנטום, פראבלעטען םון מצוכ־ און מאםן״פסיבאלאניע, :אטורװיסנשאפט און טעדיצין. ־נם אצע ברונערשע װערק זענען צװײנן םון אײן בוים, ־נם זײ זענען, װי ער אצײן זאגט, אײן װערק, בצײבט םען דאך א םארװוג־ דעדטער ישסײן םאר דער פארםעגרײכיזײם םון זײן שאםזגנ. עם זענען יזוים פאריבעד א פאר יאר זינט ם׳איז דערש־גען זײן הויפמ־װערק: ״די צע־ע װענן די נײםטיקע און עוענן םאצק״ און שוין האבן זײנע נעדאנקען םארראזן דעם ב־ז־איצט נענאננענעם װענ און רײםן זיך אדײן אין לעבן אריין אין א נײער פארם, מיט א נ״עם טעטפא און צז א נ״עם זון־אויפנאנ:.;אך דער םיםטעםאט־ש־פ־צאזאם־שער לעקציע םון דער ״ערע״ הוטט אן אויםםאדשוגנ װענן םהזת פון :אוגזת ״אוגזער קריםמום״. דורך א געװאצט־קן או־םברוך םון מיםט־שן פאטאם אאזטער אפירקוכיען םון אונטער דעם חודב־־שטױב םון אבעדגצוויבן, די גײע און אמתע געשטאצט פון הריםטוס — ברײמ־ ימיק װיםן, ד־םטערישע םאגטאזיע און טיפהארציקע ציבשאפט שאםן ד• םאדבן צו דעם דאזיקן דעדהויבנדיקסטן ביצד םוגם דעדהויבענעם און אז ם׳קוסט דערנאך אין ״מאטעדיאציזם און אידעאליזם״ װידער צום װארט פיצאזאם־ע, נ״מ עם גישט װענן א בצויזן הטשך םון זײן ״צערע״, נײערט ס׳שטײט־אויף א נײע װעצט סון נעדאנקען, איבער װעצכער ם׳פארציט זיך א נײער היםצ־בצזי. זײן הויפט־װערס א־ז אבעד און בצײבט די ״צערע װענן די גײםטיקע און וועגן םאצק״. דאם װערק, װאם שײך אויםבוי, עקם־ פאזע און שסראך, איז םא־ר בדונער דאם אםמײםטן נאראקטעריסטי־ שע. אזיב אויף דער פאםאדע םון זײן װערק װעט איר זיך אנשטויםן או־ף באראקען םטיצ, געםט זיך עס אם׳ג״־ דערםון, םון זײן עשירות אין די ראטען םון א קודצן ארטיק־ איז אוםמענצעך צו געבן א פוצן באנריף װעגן קאנסטאנט־ן ברונער. ר• עיקר־שװעריקײמ דער־ בײ באשטײט אין דעם דענקער־םענאטען ונופא, װאס האט אין אונ־ זערע צײטן אזא םפעציפישע און אײננא־ט־קע װירקונג. שוין אויף דער פדאנע אצײן, צו זועצכן קזנסטיצעך;עהער טײסטער קאנסט. ברונער איז שװער צו ענטפערן. איז ער א םיצאזאף? א־ר וריםמ דאך, װאס פארא פוםטן, םון װירקצעכק״ט אויסנעהויקמן קצאגנ זןס האט פאר אזנז דאם װארט. טיר שטעצן זיך דערבײ םאד א בטצגישן, אן־חױתדיקן שפיצ מימ אפ^־יזטען און אבםטראקטע קאטעגאריעם, אן אוניװערפיסענדםדאםעםאר םיטן פאדגעשריבעגעם שירעם אין ש־פאקוצן. גײן, אין ד־עם זין איז קאגםמאגטין בדוגער בצצ גישט ק״ן םילאזאף. װיצ טען א־ם אבער דװקא אנרוםן פ־צאזאף, דאן טאר מען אזיך דערבײ נישט טראבטן װענן דעד ביציקער נײםט־ פינקצדיקײט פון ציטעדאט, װאס איז צעםרעסן פון פיצאזאפישע אםביציעס. גאך א הפסקה םון דורות רערט פון יאגסטאנטין ברזנער װידער ארוים דער םיצאזאפישעד רוח־הקודש פזן דער םעגטשהײמ. װי בײ זײן גרעםטן פארנענגער שפינאזא, געמט אויך ברונעדם צעדע ארום די נאנצקײט סונם מענטשצעבן צעבן, דערסון נעמט זיך א־ר בציץ־ ־טארפע ניכטערקײמ און טאמע־ערדישע נעזונטקײט; דעדפון אבער — אויך איר ױם־׳טוב־קדושה און איר א״ביקע התבטצות. םיד האבן זיך שוין םון צאננ געהאט אפנעװזיגט פון דער מענלעכקײמ צו גלויבן אין א פיצאזאםיע, װאם זאצ ז״ן, וױ דאם איז נעװען אין אלטן אטען, צעבן םון אונזער צעבן, װאם זאצ אונז אויפטדײסלען און אינערצעך אויסםוצן, יזאצ אפרײניקן דעם שכצ און דאס געום־צ, און צז דעד זעצבער צײט ז״ן די זיכעדיע װאדעסע;עםט פאדן האדץ, װאם איז פון אנגםטן פןא־צערמ אדע־ עקזאצטיירט. װז איז א םי־ צאזאםיע, װאס זאצ אין א םיסטעםאטישן, אצץ־ארוםנעמעניקן ןגע־ דאנקען־בגין, פון אן אײנהײטלעכן ס־ינציפ ארױם, קצאר םארםעסטיקן אצץ דאם זיכע,־ע און בצײבנדיקע פון אונזעדע װ־םנשאפטן, און א חוץ דעם נאך זײן בבח אדויםצוהעצפן דעים מענמשנם פארצאננ *) דער טחבר פון דעם אדטיקצ געהער צו דעם קרײז ױננע שפי־ נאזיסטן, װאם נרזפירט זיך ארזם דעם באדיטטן בעדצינעד םיצאזאף קאנםט ברוגער. ד-ר ביקצס ערשטע םיצאזאםישע ארבעט ״רעגעםאנם סון דער פיצאזאםיע״, ארויסנענעבן םונם ןבערצינער פארצאנ קיפ׳גג־ הויער״, איז װארעם אויפנענומען נעװארן פײ אין פאך־צײט׳סריפטן, סײ אין דער טאנ־פרעםע. געבגריק דא דעם ארטיקצ, װאם א־ז נע־ שריבן ספעציעצ םאר די ״ציטערארישע בצעטער״, האםן טיר, איז ד״ר א. ביקצ זועט זײן אן אסטער נאסט אין דע־ ײדישער ציטעראטור. רער.