Literarishe bleter · 1932-10-21 · 43 (21.10.1932) · p. Seite 693

זײט 693 41 לי^סדאריםװו בל<\א<ז\* 43 ו442) טעאטעד ארן קרנסט 141 אין ײמר׳=ע *עפילן ׳טרין איצמ 4 ײדיש׳ע סעאמעי־ן; קאמי־-סקי־םעאמ־ע־־׳ .׳סקמלש״־םעאגזער (״איא־אט״)׳ ׳״ומװיליאן״״בהמפער איין ״ת;־ ס־־אד״־צעמט־על (װערא מנעװםקא און •װל יײיטכז#ן). אין ד?קעד םון לימעראמן־^רײן ־אס גדד&ידב ״מזאזעל״ (אנפ• י-ענעד קאן), איער אזוי װי ס׳איז נײטבא קײן קאגגעםיע אריף סעאסעי׳ האמ מען דערװײל די פארשמע־ לזנגען אפגעיזםן. אזן דערזוײל איז קײן דרןז* מאבייצ בעאבע־ אין זואריסע נײםבא• זיגםזנם סויקאזו מיס א יײ אקםיארן פלאנעדוען״ אבעי סיזענען נאך דא ־גםערוגגען. אזיך מארק ארנ־ •סטײן גרײב עפעס׳ אויך מ• װײסעים הא&ז בדעה עפעס פאיצונעד.ען. *סעד ד>)ס איז אלץ *־ין סבןןדיע — פזן גובע גװנזה. ןןןן די ״װילנער :ורופע״ ואנם• מ• םזאו־.) האב ןןנגעהזיבן גז *דפילן אין לאדז׳ אין ײדישן קאמעימל־םעאבע־• סיאיז געגעבן א גײע פיעםע ׳,יזנצ אין אזיסבעסעיזנגס־הזיז״ םון לאםםעד׳ -עזידי — י• יאבבזים. םינעמען אנמײל מ• זץ־ לעסקא׳ י• קוילענדעי׳ ר. •דאפירא׳ ס. פאםא־ *דינסקי׳ י• מאנסדאי־ף׳ חכל בוזגיוז׳ נ• סעלניק א• א. דעי• ז#ל איז םזנסנײ רעםןןנבידב• כזיר װינידן די ״װידנער״ קינסםלעיײדן אזן מאסיער־ יעלן דעיםאלג■ עס איז באמת צו באװזנדעין די עק־דנות אזן דעם אזיסדויער םזן די םיםגלידער פלן דעי םיזפע. ןןןן אין ברײװ םזן 23־בן ה. ח• *סיײבב אונז׳ אגב׳ מאייס •דזו*-ץ: ״די אויםירונג םון ״יאשע קאיב״ איז א נ-אנדיעזע• עס נעסען פנםײל א <"4 •דזיבפילע־- אחזץ מאםךסצענעס. דעי אינמע- יעפ מזנד דעס עולס איז א פא-ד>ןרםםער. די ד־ז>מאביזיןציע פזנם ־אמאן איז מיר *דם^י־ק געלוגגען. די ד-#מע איז אין דרײ בײלן אזן 14: סווענעס• ס^האב זיך גענזיביקפ יןן אליסער־ געזוײנלעכע בעכניק אזן ןןרגאניזאהןןיײדע כזחוח צז קעגען אלץ זװזןןנלענצוגר׳עגגען אזוי׳ מען ז*ל די ש>ןי*דבע-זנג ־דפילן אין ממך שזן דרײ *דעה• ןןןן איד*> קאמיגםקי און זיגמונב מורקמװ *דפילן איצב אין װילנע• פ׳םיעב אוין״ מים זײ אויך רחל הוןלדער• ןןןן די גאסמשפילן םון לורװיק ז#ץ איבער יזמעניע גװען #דורך מיב גרוים דעדסאלג• דאם איז דאס ע״ד־בע םאל׳ װאם לודװיק זאץ באזזכבז רומעניע• ןןןן אין קאװגער בע#םער םירב איצמ אוױ״ י• סאקןןלןןװ דזד בע-געלסאנס ״דעם טויבן״. — די יארע שזנ בויבן ידסילם ל• סאגמלמײ• ןןןן אין ביאליםמןןקער ׳.בעאבער פמלאס״ (אגם• י• װײפהאף) ׳דפילן איצם דינח ה#ל*ערין און סעס בי#נע*קי. אין דער םרופע נעמען *)נםײל ב• ליבװינא׳ לײב ־םריסבעדער׳ ר• ליבעריןװסק* א. א ןןןן די ױנגע זינגעײן לןןלא פאלמאן איז *ן-זיפגעפא-ן אין א קאנצערב־םורע איבער פזילן• רעדאקטאר נחמן מידזיל ןןןן עס קזמב שאי * װײבעי־דיקער וװקס שזן דע־ ײדי־דע־ פ-עסע אין י־אבנפארבאנד. אין ^192 זענען אין רזפלאנד געװען בלויז 7 צײ־ בזנגען• אין 1928 איז ־דזין די צאל ײדײדע צײבונגען׳ זזאם בראגן א פע־יאדישן כאי־אקבער׳ אזיסגעזזאקסן ביז 25 (פזן זײ 15 אין אז־ ק-#י:ע1)׳ אין 1932 איז די צןול דערגאנגען ביז ײ4• צןןג־צײבזנגען זענען דא אין טןןסקװע ׳,עמעס״׳ אין בארקאזז ״•דבערן״ אזן אין םינסק ״*ןקבא־ע־'׳• װעכנבלעכע צײבונגען גײען *רזיה אין שאי־־דײדענע *דבעב• שזן די לאנדװו-מהתןפב־ לעכע צײבונגען דעי״דײנב אין אזק-*ינע ,׳ס>ןצ־ דון־ף״ 2* מאל אין 5 בעג• צז אזנז דערגײען ילזיז אײניקע צײבזנגען׳ און דאס אזיך — :י־דב רעגזלער. וש פ׳איז ־דרין די צוזײבע װ#ך׳ װי די בונ־ די־דע ״פאלקםצײבזנג,, דערבײנם ניידב• די דרו־ קע-ײ ״די װעלב״ איז פארחתמעם געװארן״ און דאס האב געמאכב אזממעגלעך *יזיסצוגעבן די ״פןןלקסצײבזנג״• אויך די ״זואכנ־ד-יםב״ איז ני־דב דע-ידינען. ןןןן אין ליבע איז פא־פאסב געװןןין א נײער קינא־געזעץ׳ װאפ האב ידעה צז קעמסן מיב -וסײד אזן דײש־ד אין קיגץ אזן אין גו*ס• דער־ װייל ה#ב דע- :ײער געזעץ שבארק געםראפן אזיך ײדי״ד• ״לזיב די אלגעםײנע געזעצן — ־ד-ײבב דער קןןװנער פ>ןלקסבל*ם — אזן לויב רע- מלזכה־קןןנםביבוציע מעג םען ארויםגעבן ••די״לע צײםזנגען׳ £*>-־ד8רײםן ײדי־דע ביכע- א. א• װ.׳ אבער אנדער״ד איז ןןבע- מים פלזג־ ביעבלעך װעגן קינא־יילדער, זוןןם װערן דעמןןג־ שב-י-ב — דער נײער קינןן־געזעץ פןןיבןןם עס צז מאנן אין אן אנדער •דפראן אזיסער ליבװי־ד״• די צײבזנג רזפב די ײדי־דע געזעל״דאפב אין לימע צי יעאגי-ן אוי אזא אומגעלזמפערםן געזעץ. הדמאי בא- מען אזיף די װאר־דעװער מאגיס־ ב-אב־סלזפעב גי״דב קדעפן קײן אפישן מימ ײדי׳דע אותיות?! אזן אזנזערע ײדי״דע שבאמ־ פאיזא-געד ״דװײגן?! ןןןן אין יע-דין װעב רעס 3־בן נאװעמבער פא-קזמען אן אוזנב׳ ארגאניזירט דורך רעם פא-לאג ״די -אבענפרעסע״ געװידמעש דעם ־דאפן פזן א. נ• ־דבענדל• — ס׳זועלן געלייענב ורעדן זײנע לידעד• ןןןן עפ רע-־דײנב אין װאי־דע א בזך לידער ״אפעכע בירן״ פזן יזנגן דיכמער י• מרדכי ן״ן ס איז אקאי״דב אנגעקומען ראפ אקמאבער־ העפב ׳,ײװא־בלעםעי״• ארםיקלען און רעצענ־ זיעס פזן פיאפ• ל• הער״ד׳ ד״ר ה. קאװארסקי׳ ד״ד י• ־דאצקי׳ ה• װילמ״דינסקי׳ ד״ר י. גאלד־ נערג, מ• זוײנרײך׳ פ-אס• ב. ברזצקזס׳ יעקב מעסמער׳ יעקב לדדצינפקי• נ• װײניק׳ ד״ר י מײםלים• װמ אין נױ-יארק איז פארגעקזמען אן אוונב געזזירםעצ י• י• זינגערס נײעם יאמאן ,״יא־דע קאלב״• פ׳איז געקומעז אן עולם םון 800 מאן■ סהאבן געי־עדב ל• קרי״דשאד׳ הלל ראגאף׳ ב• ניגעי׳ מא-יס *דװארץ. לסוף האב י■ י• זינגע- געיעדמ װעגן זײז יאםאן• — דע- אװנמ איז א-גאכיזירב געװארן דורך רעם ״ײדײדן סאציא־ ליסמי״דן פארבאנד״י ליטעראטור^אדן קולטור ןןןן דעם 7־טן און 8־םן ה• ח. זענען פארגע־ קומען אין װארבע זיצונגען םזן פדענום םון דער הזיפב־פאדװאלסוגג פון דעד צ. י. ׳ד• א• ״נאך קײנמאל — ־צרײבמ די אדבעםער־צײבונג — האמ דער באריכם םון די אויסםיר־ארגאגען פזן דער צי־דא געהאמ צו דערצײק װעגן אזא יס פזן ל״דן אזן פײן.״ אזמגעהויערעד קרי־ זיס׳ ־דרעקאןכע גוימ פון שולן און לערער׳ לא־ קאלן באדראב דורך עקםמיםיעס׳ אזמםענבחדלעכע אנשםרענגונגען׳ כדי ני־דמ צו דערלאזן צו א קאבאסמראפע׳ רדיפזת, ־דיקאנעכ׳ קאםף ארוס קאנצעסיעס׳ ענדגילמיקער א&זאג צו עםענען צו־ ריק דעם געידלאסענעם אדער צו דעגאליזירן א נײעם םעמינאר׳ לערער באזײמיקםע סזן זײער ארבעבס־װארשםאם נאך יארנדאנגער׳ אפפערפזלער ארבעם׳ גע׳דבדאכענע און ני״םמ־אזיסגעצאלכמ סזבסידיעס׳ א• א• װ• — אם דאם איז די לאנגע, דארנדיקע ק״ט׳ װאם האמ בםשך םון יאר ארומ־ געװיקלמ אונזער שול־װעזן,,״. אויף דעם *לע־ :ופ איז באזזנדערס באהאנדלט געװארן די פראגע װעגן בזיען די א. ג• צוגאב־שזלן׳ נאבמימאג־ שזדן. מיב א קלײנער םערהײט איז באשלאסן געזוארן צזצזמױעמן אין א ר״ פונקבן צז שא-פן צוגאב־שולן און באשפיפען א קאביסיע׳ װעלכע זאל צזגר״בן דעם פראגראם און די מעמאדן פון אזגטערריכם אין אזעלכע שזלן,,. אויפן פלעגום האמ ארויםגערוםן א הײסע דעבאמע רער רעפע־ ראב װעגן ,׳אומאפהענגיקן שול־פארבאנד י פזן װילנע. — עס איז אנגענומען געװארן א בא* שדוס צז רופן א מאסן־קאנגרעס פאר דער ײדיש־ װעלמלעכער שול און גל״ך נאך אים — דעם דרימן שול־צוזאמענפאר און א לערער־צוזאםענ־ פאר• די בװנה איז — צו אדגאניזירן ארום דעם קאנגדעס אזן צוזאסענפא- א מאסך*יאפאגאגדע פא- דער ײדישער װעלפלעכער שול׳ דזרכצופירן א באליםישע אזיפקלערונגס־קאםפאכיע׳ װעלכע זאל דערגדײכן צז די ברײמסטע שיכמן און דורך א כעבביקע מאגיסעסבאציע דעמאנסברירן דעם כה אזן די לעבנספעיקײמ פון אזנזער שזל־ װעזן,״. ןןןן אין עלמער פון 80 יאד איז אין קרעס־ לאװקע (לעמלאנד) נעשמארבן דער פאמער פונם יזנג פא-שמאלבענעם דראמאםורג בינוש שמײ־ כזא:• דער פאבער פזגפ פאעמ איז געװען פריע- א בעקע-׳ לעצבנס זיך פארנזמען מיב בעקערײ• א בילד פזן נחזם שםײםאן איז פארעפגםלעבמ אין ״ליב- בל•״ 1929׳ נוס• 35׳ ז• 677• ןןןן אין װאישעװעד לימעיאמן־פארײן איז פא-געקוםען אן אזונמ געװידפעב דעם 40־יאריקן שאפן פזן דעפ העבדעישן דיכמער שאול ששער־ ניכאװסקי• צזליבן גרויסן מאגגל אין ײדישע ביכער׳ זועלכע זאלן זײן צזגעםאסב פאי ײדישע קינדע- פון אכזעריקע׳ האמ דער :אציאנאלעד עקזעקומױו־ קאמיםעב פון אר־בעםער־רינג באשלאסן ארויס־ צוגעבן א רײ ביכער אין ײדיש. אין דער ער־ שמער רײ — א באנד געקליבעגע קא&יבלען פון ב• װײנשטײנס בוך ״בילדער םון ״דישן ארגע־ בע—לעבן אין אםעריקע״.