Literarishe bleter · 1932-10-07 · 41 (7.10.1932) · p. Seite 669

4 ריסיע\אריעיג\ ברטסיער \\\ז. \4 (־440.) ¥ זי־ם 669 נ ח ם ן ס ײ / י? /? (זןד׳ןע אונטערז אײנםלוס פוז מאקםים גאדקי ארם?ז צדד־הנאננ צו?ז נעזונטן קדעפטיק; אפםינייזפ,?ןלס?ז ידוף צוב רעבן... גאדק־ א־ז נעװען זײן (פדצעס) טד־ונוח, זײן גיצחון״. און או־ב, פדץ, דעד פו־א־שעד ײד, א־ז נעװען אזוי ׳עטאדק באאײנפרוסט פון :א־ק־ס װעדק, א פ־ט־טא ׳טו־ן ד־ ײדישע שד״בעד, ־ױניינע ־אבן ז־ד־ א־־םגעקאדעװעט או־ף דעד דום־יעעד ר־טעדאטוד,- זײ זענען נעװען אונטע־ דעד ז—עקטעד דיע&עד פו; :ארק־ס ־עאפ;. או־ב נו־ר װערן זובן, װערן כײד ז־בער נעפ־נען יםפורן פו; :א־ק־; א־ן ד־ װעדק פון פ־ר ״ד־״בע יב־ײבע־. דוד פיגסק־, אברהם ־ײזע;, יעקב :אדד־;, ר. קאבד־ן, פ־ץ ה־דשבײן, ־. ח. בדענער און ד־ אגדע־ע ־ב־״בעד עץ ־עגע־ צ־־ט זעגען שטאדק באא״גפרוסט;עװא־ן פ־ן :א־ק־ן. :אך כועדע־ װ־ א־ן ד־ גײגצ־קער •אדן פוגם פא־:אג:ע:עב ־אדדוגדע־ט, א־ז נעװאקבן גאדק־ב ה״״יפעה או־ף דעם ״ד־יצן ־באפן א־ן ד־ ־א־ן פא־ דע־ דעװארויצ־ע פון 1905—1906 און גא־ טע־ — א־ן ר־ דעאקצ־ע־־אדן גאך דע־ ג־יטט־א״גנעגע־ בעגעד דעװארוצ־ע, װען עב א־ז אגגעקוטען ד־ כי־דקײט, ד־ דעפדע־ ב־ע, דע־ צוד־ק־שט־אם, און נאדק• האט אריו נעבדו־זט, געפראקעדט, א־ז פוא געװען מ־ט נעזע-־כאפטרעבע־ אחדױת און א־מפעט. װען דאב ־וב דוב־שע שד״בע־ א־ז נעורען פאדבאפט פון תשובה־ מאטיװן, װען פ־ר האבן ז־ך אװעקנעראזט א־ן גו־בט־שע נד־ברענישן, דאט נא־ק־ם װא־ט גאך אר־ז;עהאט א־ן ז־ך שװוגנ און פאטאס, א־ן זײנע װע־ק זעגען נעװען מעבט־קע ־־פן צום קאמך פא־ א שע־ גע־ער צוק־גפט. א־־ך א־ן ד• ־א־ן פון דע־ װערנדכדחכ־ה, װען נאד ד־ קורטודעאע װערט א־ז נעװען פא־טשאדעט פ־ן ד־ פאטד־אט־שע ק־־נס־נאזן, א־ז מאקב־ם נאדק־ פא־בריבן :־ביהן־, װאך, און זײן זשו־גא4 ״ר־עטאפ־ס״, װאב ער האט א־ו־בנענעבן א־ן פעטעד־ ב־־נ א־ן 1916, א־ז נעװען אן אמתע־ אאז־ב א־ן דעם ארנעמ־יגעם :עזערשאפטרעבן מדב־, װאב דאט ז־ך :עצו־נן א־בע־ גאגץ אײדאפע. מאקב־ם;א־ק־ א־ז דאן גאך מעד אײגנעבאקן געװאדן א־גם הא־צז פ־ן דעם ײד־שן רײענע־. מאקב־ם;אדק־ א־ז שויז פון ראגנ דער גאענטבטע־ א־ן א־ינגבטע־ שד״בעד פ־ן ד־ ארע ג־שט־ײד־שע שד־י־ בע־ א־ן אױ־ דע־ אמשטא־קבטן נער״עגטעד צװ־שן ד־ װערטד ש־־־בע־ ב־י ־ידן. דעדויף ואנן עדות ד־ ב־בר־אטעק־באד־בטן פון פאדשײדעגע שטעט א־ן רענדע־, װערבע דע־צ־־רן א־נז, אז נאדק־ב װע־ק א־ן ײד־ש װעי־ן שטא־ק;ערײעגט. או־ך ד־ אגקעטעס צװ־שן ד־ ־יד־שע רײעגע־ דאבן באװ־זן, אז :אדק־ א־ז פון ד־ באר־בטםטע און;עאבטבטע ש־״בע־ צװ־שן ד־ באד־מטטטע ג־שט־־־ד־שע עב א־ז פא־שמעגדרעך דע־־בע־, װאס דע־ נרויםעד א־נטעדעס צו נא־ק־ א־ן צו זײן שאפן דאט געב־אבט צ• דעם, װאם במעט ארע :אדק־ב װע־ק זעגען א־בעדנעזעצט א־ן ײד־ש. א־ן ״ד־ש א־ז או־ך פ־־ נעש־־בן נעװא־ן װענן :אדק־;. א־יגצ־קע גאװערן און דעדצ־י־ '־גנען פון מאקב־ם נא־ק־ זעגען פא־עפגטרעבט נעװא־ן א־ן דעד ײד־שע־ פ־עבע א־ן א־ן באזוגדע־ע או־בנאבעב נאך מ־ט עטרעבע און צװאגצ־ק ־אד צוד־ק. א־ן אמע־־קע זעגען דודך חײם ארעקםאג־ ד־אװ א־בע־נעזעצס א־ן ײד־ש א ־ײ װע־ק פ־ן;א־ק־ און פאד־ עפגט־עבט ז־י א־־ך א־ן בוך־פא־ם. דער קרעצק־ן־פאדיאנ א־ז צור־ק מ־ט ־א־ן צונעטדאטן א־ו־בצונעבן ד־ געקר־בעגע װעדק פון גארק־. אגנעדו־ין מ־ט גא־ק־ב ״ק־גדהײט״ /א־בע־נעזעצט א. װײטער),.האט דע־ פא־יאנ דעדגאך א־ו־בנעגעבן עטרעבע בעגד פ,ין נאדק־. עם זעגען דע־שײגען;א־ק־ם װעדק א־־ך א־ן אגדעדע פאדראגן. (זע װ־י־ טע־ ד־ ־ש־מה ״נאדק־ א־ן •־ד־ש״). פון נאדקיב דדאמעס א־ז א- בע־נעזעצט ״אויפן אפנ־ונט״, ײערבע א־ז;ענאיגגען א רעגנעדע צײט א־־י דע־ ײד־שעד ב־גע א־ן פא־ש״דעגע רעגדע־. א־ן 1931 האבן ד־ ״ריט. ב4עטע־";ענעבן זײעדע אבאגעגטן א־ים בײי״אנע א דיי װעדק פ־ן מאקב־ם נא־ק־. װערבע זעגען א־ן טויזגטעד יעהז. ז־ך פאגאגדע־נענאגנען א־ן א4ע רענדע־ װו עם;עפ־נען ז־ך נא־ ײד־שע ־עזע־. דע־ א־יגפרים פון מאקב־ם;א־ק־ און ז״ן שאפן או־ף דעם ײד־שן ק־גםטרעד אץ ײד־שן רייענעד א־ז ז־יע־ ג־ו־ם. די ר־בט פון אט דעד;־ויםער מי־םטע—פע־זעגרעבק־ימ שײגט אן או־פהעד זיגט צעגדר־קער יאדן א־ן דעד ײד־שער ריטעדאטוד. ן צוד־ק מיט עטרעכע ־אד (אין 1926) א־ז אין מאםקװע אוגטעד דעד דעדאקצ־ע פון באקאגטן באװעטיש־ דוםישן נאװער־םט ײר. ר־דץ דעדש- נען א־ן דעד דום־שעד שפדאך א זאמרבוך ״פ־םאמער־" (שד־יבעד), א־ן װערכן עס זעגען פאדעפגטרעבט נעװאדן איבעד זעבציק אויטאב־אנרא־ פ־עם פון ערטע־ע און ײגגע באקאנטע רום־יעע פ־אזאיקעד. פ־ר פון אט ד־ דוס־שע שדײבע־ האבן א־ן זײעדע או־טאב־אנדאפ־עס אננעװ־זן, אז ז״ האבן זײעד פ־ר צ־ פא־דאגקען מאק• ב־ם נאדק־ן פא־ ז־יעד שאפן. א־ך ב־ן ז־בע־, אז װען מ־ד ,־וארטן אגנעפדיענט בײ ד• ייד־ישע שר״בעד, ערטעדע און ײננע, װארטן זײ אױך נעהאט פ־ר צו דעדצ־ירן װענן דעם;רו־םן אײגםרום, װאם מאקם־ם;אדק־ם װעדק האבן או־ף זײ געדאט. דעד א־ינפרום פ־ן מאקם־ם ,נאדק־ או־ף דער ״ד־שיעד ר־טעדאט־ד איז;עװ־ס פ־ר שטאדקעד, װ־ מ־ד שטערן ז־ך אויבנאו־פ־ק פאד. א.ץ עם איז :־שט קײן װוגדע־: מאקב־ם;אדק־ם שאפן האט;עב־אבט א־ן ד־ שװעדע ־א־ן פון דע־ צא־־שע־ ־עאקצ־ע דעדדו־ב־גנ און א־־פ־ מ־גטע־וגנ. פון צװ־שן ד• נעד־בטע, ב־־־עדגע װארקגב פ־ן דעד דו־ ב־שעד װידקרעבק־־ט, האט :א־ק־ נענימען בר־צן און ד־גע־ן. עד א־ז :עקומען װ־ א שט־־עם א־ן דעד דעדש־אנעגעד ר־טע־אטוד. אן אגזאנ אױף א ג־יעם־באגײטן יעבן. פ־ן דע־ ג־דע־, פון אפ:־־גט א־ז ער;עקומען א נײע־, פ־־שע־, דעדמוט־קגד־קע־, און נעװעקט נאו־בן, האפענוגנ און;עמאכט ד־ װע־ט און װ—דע פ־ן מענטש. ״מעגט־ש — דאב קר־גנט שטארץ״, — זאנט נאדק־ב א דעיד א־ן זײן ״או־פן אפגדוגט״, און אץ גאמען פון דעם שטא־צן מענטש האט;א־ק־ נעװעקט און באבריגימ. ד־ דעדג־דע—קטע, דעדשיראנעגע, דענדאד־־־ טע דוס־שע װ־דקרעבקײט האט פ־ײע־ נענומען אפעטעמען, או־ך ד־ ײז״שע א־גטע־־נעגץ, װאס א־ז דע־צױנן און א־־פנעװאקםן;ע־ װאדן או־ף דע־ ־ום־שע־ ר־טעדאטו־, האט דע־װאבט און או־פנע־ װעקט נעװאדן פון ד־ דופן פוגב שט־דעמפ־־נר ד. ד. גאמבעדנ א־ן ז־יגע זב־־גות װענן פ־צן (זע ה. ד. גא-״ בער:ם ״נעזאמייטע װע־ק״ ב. 8) שטערט ז־ך אפ או־ף דע־ השפעד פון נאדק־ם א קר־ין ב־בר א־יף פ־צן א־ן ד־ 90־ער ־א־ן פון פא־•;אגנעגעם ־"ה. גאמבערנ דע־צײרט: א־ך;עדעגק, װי פ־ץ האט ז־ך;ע־אננרמ מ־ט דע־ מאדע־נ־סט־יבע־ װ־־קוננ (פון פזש־ב־שעװ־ םק־, םטד־גדבעד;, טשעבאװ, עדנאד פא, ג־טשע, שאפענהוע־ — מ.), װ־ א״געד, װאב ־אגנרט ז־ך מ־ט פ־גםטע־ע נײםטעד אדן װ־בטע פ־עמדע בחות. אין דעד ט־פעג־ש פון זײן גשמד דאט ע־ ג־שט נעקאגט ב־בר ז״ן דעם הו־ך פ־ן דעם מו־ט א־ן צערי־נו::, װאב האט ז־ך נעט־אנן פון ־עגע־ ־־כטוגנ. ע־ א־ז א־געד־ע־;עװען פ־עמד א־ן װ־יט דע־פ־ן, אבע־ דאס א־ז דעמארט נעװען דאב ־עצטע װאדט, דאב מאדעדגע אץ דאס ג״בטע... א־ן פ־צעם ט־פענ־שן א־ז;ע־עגן דאם ז־גנעגד־קע און שט־א־גד־קע, װאב האט נעראדפט נא־ אן אגדע־ע אטמאבפע־ע. ע־ דאט, אז״ װ־ זײן דב־ א־ן דע־ ״:א'־ דעגעד ק״ט״ בש־ם א־פן ג־שט;עװא־ט א־״גראזן דעם װאבגטאנ צ־ ז־ך א־ן דע־ :שמד. ב״ דע־ ע־שטע־;ערענגה־־ט דאט ע־ ז — טאקע אפנעט־־־םרט דע־פו;״. עפעם א״נע־ א ״גנע־מאן — ׳־־*־צײ־ט כאמבע־נ — האט מ־טגעבדאבט מ־ט זיך דאב עדשטיע ב־בר;א־וערן פ־ן;א־ק־. ״א־ך האב גא־ א־ן מײן רעבן נ־שט;עזען א נדעבעדע אגטצ־קוננ, א נ־עםע־;ײבט־ק נחת, װ• דעם, װאב פ־ץ האט;עדאט פון דעם ב־בר. ד־ או־נן דאבן א־ם נעש״גט, בשעת ׳ע־ האט;ער־ע־ט דעדפון״. מ.;אדק־ם גאװערן — שד־יבט װ״טעד גאמבעדנ - זעגען דעמארט פון דער גאגצעד איגטער־נעגץ או־פגעיגומען נעװאדן .יארןי א\\ ו־־\ אי־ויזןל