Literarishe bleter · 1932-09-16 · 38 (16.9.1932) · p. Seite 609

זייס 609 ליױפיראריפזגן ברסיװסך 3\גז. 38 ו 431.) ״יו״,- וו/ב7*ט=7ייט/בדאט1ר \\אל.א3 אועז ליריספר צװייען ד• פאפי־ן פון דעס פ>)ר״.א*ארנע;עפ ס־ד״עאצ״ע־^מאן־ יסדײבע־ עדנא־ װאראס ראט מען :עפ־נען דר" צ־הרען ו־דישע לידער. דער אמםטערדאמע■־־ אבטי-מלחמה ק^נגרעס די טענ א־ז אין אססטערדאם אפגעהארטן;עװארן דער א־נ־ טעי־נאציאנארער אנט־־מרחמ־־פאננרעם. אנרי באדב־ם יהאט געעפנט ד• ע-במע זיצ־ננ און דע־קלע־ט, אז רי דער־ינאט;, װערכע באטיי־ ריקן זיך־ אינם קאננרעם, פא־טרעטן 30 םיריאן מענטיען. ד• אויפ־ נאבע פונם קאננ־עם — האט ער נעזאנט — דארף זיין ער זאר ני־בט א־ונטע־פאילן אונטער דער היטפעה פון װערבע־ ני־טט איז פאליטישע־ פארנדי. ע־ ־אט ז־ך נעװענדמ מיט אן אפעק צו דע־ אינטעלינענין פון אילע לענדער י.ון פעלקעד, זיי זארן צוזאמען פיט ד■ א־בעטע־ זיך ־נ־טערן אין אן אלנעמ״נעפ פ־אנט קענן דע־ מרחמה. נאך באי־ביםן האט נעדעדט דער פרעז־דענט סון דעם איל־ אינד-ען פאלקם־קאננרעים פאטעל, די דענישע ־ט־יםטעטערעדין הא־ען פ־באעלים האט פא־נעליינט פען זאר אדו־םראזן ספעציערע א&צי־בענוננען, ורערבע ד• אנטי־קהינרעד זארן מדאע;. אן ארבעטעד פון קדיופם קרינס־זאװאדן האט אין זיין רעידע איר־וסטדידט, װי יעורע־ עכ איז דורבצופירן א קאנטראר איבע־ דער םדאדוקציע םון ק־ינם־מאטע־־אלן און װי צװעקראז עס איז די קאנטראל־קאוםיםיע ביי דע־ פעלקעיד־ר־נע. באדבים האט פארגיערייענמ שריפטלעכע רעק־ לאראצ־עם פון ארבערט איינינ־ט״ן, ראםען .־אלאן, היינריך מאן און פון דע־ םאװיעטייעער דעלענאציע בדא־ט מ־ט פ. נאדקי און םעווערנין, װערכע האט זיך ניינ־ט :עקענט באט״־יקן אין קאגגרעפ, װײר ד• הארענד״נ״ע דענידונג האט זײ נישט אדײנגעראזט אין ־אנד. דעם צװײטן טאנ האבן געאידבעט די קאפיסיעס אציזז אויס־ צוא־בעטן דעזארוציעכ. זונט־ק איז פארנעק־כוען א םיטינג, אויח װעלכן עום האבן נערעדט אינרי בארבים, א יאפאני׳ניער סאציא־ ריסט און אנד. אין פאריז איז או־ף א םיט־נג וועגן דעם אםםטער־ דאמע־ קאננ־עם א־ויםנעט־עטן םאקם־ם נאדקי און ראמען דאראן. א־־ך דעם פיטיננ זענען;עקומען א צװאנציק טויזינט םאן. דער קאננדעם האט ארויסמע־וםן גירוים אינטעדעם אין דער פרעםע פון נאר דע־ ווערט. אויך דא אין פוירן איז דעד אינטערעס צום קאננרעם זײע־ א נרויסער, אזוי ר״ענען מיר אין קראקעװעד ״נ>אױ' דז־ענניק״: ״דעם זאזיקן קאננ־עם האבן צונויסנעדוםן מעננדטן פון דער פעדער און פון דעד וויסנשאםט, פאעטן און םא־ לע־, נערע־ט־ג און נענעדארן, וועלכע האבן :וט נערעהנט די מרחסה, בד■ אין אי־ צו זען רעם פארברעך קעגן דער מענטשהײט. ד• איניצ־אטיװ װאיקםט פין אנר• באי־בים און ראטען ראלאנען, אבער אונטערנעשר־בן העם אי־יפ־וף האבן אויך: בערנארד שאו, הע־בעו־ט װע־ס, היינד־ך םאן, טאמאם מא׳ן, ב. דוםער, ה. עליס, פ־אנץ מאםײדער, ק־אדא ײי־ביק, ריטשאדד הוך, קעט קאלװיץ ארבעדט אײנינ־טיי;, מאקםים נאדקיי נענע־אר שײנאיך, אפטאן םינקרער, ז־נ-אן דאם פאספאם, םטעפאן צײײנ און נאך אנדערע. װי םי־ זעען האבן זיך בראש פון אט דעם קאננו־עם נעשטעלט איזער־ כע מ־גינט־נ׳ן, װערבע האבן ינױין לאננ זיך;עשטערט אין די פא־ דעדיניטיג פאזיצ־עם פון דעם נ״םט־קן פדאנט איון םירן די גאנצע צײט דעם אננ״־ײף קענן דעם בארבאדיזפ אין אלע זײנע םאדמען. ״מיד ינט־ײכן דא אונטער דעם פאקט, אז פא־גטן און װיסנ־נ־אםט־ רעדי װערבע מיגן א־ז נעוװינט צו הארטן פאר ״אידעאיר־םטן״, האבן ז־ך אפנע־ופן אי־ף דעם א&על״, ״מ־ד טאדן דעדיבעד דאם נייעט אזרגוקכ׳אכן מיט דער האנס, און פון דער קראסט םון דעס אנט־־מרחמה־קאננדעם הענגט א סך אפ, צ• די אויםנעבדויזטע נעדגדנ־אםטריגכע מ״גוננ פון לאד דער װעלט װעט ני־שמ צװינגען ד• פאליטיק-ע־ זײ זאלן םאדו־כע־ן די שרום־ם״קע םאד דעם װויר פון דעד מענטשה״ט״. נודיל לורװיע \\נוג\ םםאליגבך א\\ ריראצסט דעד אומדעדפידלעכעד דײטשע־ שריפטשטעליג־ עפיל לותויק האט איצט, נאך ז״ן באדייטט נעיװארענעם אינטערװױ םיט םו־ סאלינין, פארעפנטלעכט ־ז ר״ אדטיקלען װענן םטאלינען. די דאזיקע אידטיקלען האט לודוױק אננע׳ניריבן נאכדעם, װי עד האט א שטיק צ"ס פא־בדאבט אין ־אסנפארבאנד אין ד• ארטיקלען םירט לוד־ װיק ד.־דך א פאדאלעל צװ״נ־ן סטאלינען און ט־אצקין. לויט ז״גע ,װעו׳טעד קאן מען סטאלינען מיט טראצק־ן לחלוטין נישט פאיה־ נלײכן, װ• צװײ פע־זאנען, םון װעלכע ד• נ>4טור ײאלמ נעקאנט דודך פא־יינ .ונג יטאפן אייין פעדזענלעבקײט. םטאלין און סראצקי, ,ױארטן צוזאמען נישט גענעיבן לענינען. טדאצק• האט נעיי״גמ לעינינס ענטוזיאזם, סטאלין, װידע־ זײן נעידולד. טראצקי איז א דיםטעד, סטאלין — א פאריטיקע־ טדאצקי איז א סט־אטעינ, סנ\לין א טאקט־קעד. ט־אצקי האט באנײםטערט צו מאסן, סטאלין האמ די אדנאניזידט אויב טראצקין קאן מען סאנ־נרײכן מיט א שנעלן אויטאמאביל, װאם װעדט נעינ־־קט נעקעדעװעט, דעדפאנט םטאלין א נדויםן טהאקטאד, װעלבעה םאי.־ט איבער ארצד־נק, װאס ט־עפט אים אין װענ. אגדרט גפייר \גנגג\ ראםגפארבאגד אין דעד מאסקװעד ״ליטעראטו־נאיא;אוזעטא״ איז אפגעדדוקט א ברױו םון דעם םראנצויזישן ׳נ—פטשטיגלעד אנדידע זינייד, אין װעלכן ע־ דדיקט אויס זײן ׳ניטעלוננ לכבי דעם דאטנפא־באנד. ע־ ,ױ״זט אן, אז אין ד• ״בלעטלעך פון א טאנ־בוך״, װאם ער זאר- עסנט־זעכט א׳ין דעם ס־אונצו־זייטן דנױדנאל ״סויװעל רעװ• פדאנםעז״, האט יע־ ינױין לאנג אויכנעדדוקט זײן םימפאט־ע אין באװונדערוננ פאד דע׳ד אויםבוי-אדבעט א׳נם ד. פ. און אז ״איצט װײ־ט זיך איפ ליגבן נענונ לאנג, םד• צו האבן ד• םענלעבקײט צו זע׳ן, װי עס װעט טו־ױטפידן דעד פלאן םונם נ״עם רוסלאנר״. דעם דאזיקן בדױו בעט אי־ךאגדרע זשיד צו׳סטעלן זײן נאמעין צו די אונטע־״ט־יפטן ״םון יענע ײאמ אן אוגטע־שײד םון פא־טיי, םאטעדלאנד און נלויבן האבן זײ זיך דערקלעדט נדײט ז״ך אנטקעננצוינ׳טעלן מיט אלע כוחות דער טלחטה״. גזאריס גזטפזגרליגן סד יאר אר&י ידע־ באדימטער בעלגי׳נ׳עיד שריפטשטעלע־ מא־ים מעטיגדי־נק איז איצט אלט כעװארן 70 יאד. דעד בעלנ״םעד קינינ האט אים י רנ־אנקען םיט דעם טיטול םיר־נט. ראם בגר אי\ פטטראסלאװאןײ אין יאר 1920 איז אין טשעכאטלאװאקײ נעװען 2400 ביבליא־ טו&קן מיט 1.700.000 בענדער; אין 1926 — 15.000 ביבליאטעקן מים איבער 5 םיליאן בענדער אין 1930 — די זעלבע צאל ביבליא־ טעקן מיט 7 מיליאן בייכעד; היײיאר זעינען שוין דא 21.330 ביבליא־ טעקן מיט 11.847.126 בעבדעד; הוצדעם זענען דאך פאדאן 18.000 שיל־ביבליאטעקן מיט 3.596.194 בענדעד. פאלעגזין ארגגז די ״זגיאדאזזאעזפפזי ליסױזראצןױז״ ד• ״וױאדאמאשמינ־• ליטעראצקיע״ זענען לעצטנם נעװארן זײער דיהעװדיק. באיזונדע־ם האבן ז״ זיך;עװא־פן צוציציען דעם לי״גניע־. עם וענען געידדוקט נעװאיי־ן םלאניםםקים (אײנעם סון ד• דיויפט־מ־טרעדאקטארן) אײגזהרוקן ותנן רוסלאנד, באי־זשעלינם־ קים םיגנםאציאנעלע ־עװאלאוציע־ארטיקלען ארום פיצקעװיטשעם ט־יט. עם ווע־ן אננעזאנט נײע א־טיקלען װעינן רוסלאבד און אז. גו. א־ן ״דאבאסניק״ האט נ־צפון מילעה אננעהויבן א׳ן אטאקע קענן ד• ״װיאד. ליט." און איצט חר׳יקמ דאר׳טן װענן דעם ה. ם. א;אנצ׳ע סעדיע ארטיקלען... נזלאגױזנזקינז רײונז אי\ גזאגגיפסי־רגנזלאגר ם׳אױ דערשיגען אין א בוך־פא׳־ם אגטאני סלאגיטםקיס אר־ טיקלען — ״כײין ר״זע אין םאװיעמ־רגסלאגד״, װאס האבן זיך נעדדוקט אין די ״זויאד. לימעראצקיע״.