Literarishe bleter · 1932-09-16 · 38 (16.9.1932) · p. Seite 601

זײט 601 9 ליםינוראריפיװ ברצסיעו 1\גז. 38 ח־ב*.) רער נאכט, די נסנזה פאר דער סוסער, םמרשטויסעגע און אפגענאד־ טע, פא׳ר פרעכח־ע זינד, ראכ בופעט־כי״דל, די םארפייניסט•!, די פרוי אין פיאמען, די זינדיהע מאטע, הײם בלוט. סען קןזן באהו־ טען א כיאדנע פא״-טטיעאינ■; װעגן דעם פשוטן, הארעופאישנעם, ער־ אעןכן, סארטרודטן ײדישן ל״ענער, װען מעז הױזט זיך צו צו דעם נ״סטיהן שםײז, װאם מען דערי׳אננמ אים טאג־טעגלעך אין די םיצ הונדערטע־ טױזנטער עגןז. דעד צײטוננם־ראטאן אונזערער האט זיך אויםניעגליטשט און פאאט בארנ״אראפ. די אויםנאבע בון די ײדישע סולטודראינסמי־ טוציעם (ארײנגערעכנט אויך די שרײבע־־םארײנען און זשורנא־ דיטטן־סינד-קאט), איז עדנסט א טראכט צו טון, װוהין די ײדישע פרינםע אין א־ר;ירעםטן דוב הריבט און שארקריכט מיטן צײטונגם־ ,־אמאן. רי נעבראכטע רשיםה באװײזט באשײנפערלעו, װי אונזער צייסויננבדראטאן איז געםאלן. םון צװישן די 50 צײטונגםחואסאנען, װאט די נעמען זײעדע זענען דא גענעבן איז צ,י זען, אז בלויז עט־ לעפע דאמאנען זענען;עשריבן פזן באמאנטיע שרײבער. דער גרעם־ טער רוב זענען אלץ ״שפאנענרע״, ״םענסאציאנעלע״, ״העכסנד אינטע,י־עםאנטע״, ״םענםאציאנעל־עראטישע״, ״םענםאציאנעל ־ שפאנענדע״ ׳ראמאנען. און די נעמען פון די מחברים—םון דער הנרה. צװישן די 60 ראמאנען איז תויס דא אײן ראמאן םון דער װעלט־ ליטעראיטזד, אבער אזיך דעד ראמאן איז מםתמא ־עבסט־שפאנענד (״א ראמאן אין אײן נאבט״). ראמאנען ־אבן די עימר־אויפנאבע צו קיצרען דעם עואם, צו פאירכאפן אים, צו והארפן א־ם אין כך־הסלע סון זינד, הפקרות, צעלאונקײט, אונטער־װעצט, װאסכאנאליע, פאורבו־עכנם. די נעםען בצויז פון די ראמאנען רעדן םיל: די סרוי םון נ ת ן נד י נ נ? ן ס / ק ז) /ןנזנ ן א י ז א ד ע ם ןגוב צזזוסיו י^וגייז) זיבט מיט רי ראננע װאנםעם פאירבצינעט ׳װערן ס־ן װאלקנם רויך, איז ש׳ײן כארנישט אזו• בנעימותדיק, האניק־טריפעריש, װי עס װ־רט זיך א ײננן ציטעדאט. ד• טבע סון א ײנינן ציטעראט איז שוין אזא, אז עי האט מורא פאר א שארף װארט, פאיר א בײזע מ־נע, א פ־ימוע העװיהצע, דו מוזט אים ־אצטן אין א״ן נצעטן און צערטצען. א,יז פ־־שמאן האט עם פײנט געהאט. װעד ׳וױיסט דאם נ־שט, װ• ניפט־ק און גאציק, װי א־ראניש• און בײםיק *־יש־ מאן א-ז געװען אין זײגע געשפרעבן. האט נעטיאבקעט בײ חברוז דאם ־ארץ. אג־ײכן זיך אזיף פ־ישמאנם א שטא־־װארט, א שמיײ בע״ע, א קיבעצינרײ — א־ז;אדנישט נעװען געשמאה... פון דע־ אנדערער ז״ט איז אבעד שטײנמאן נעײען א גע־ װאצדייזער הםיר פון פרישמאנען, ער אציײן האטי אויך נעטראנן אין זיך א ־עבטע פארצ-ע ניםט, ער איז אבע־;עװען רידענד אין ז״ן נאנצע־ גיפסיקײט און במוצ, אז מייד האבן אירע זיך צרנעבונדן צו אים. האט ראם ׳כט״נמאן דזרבגעט־אמז צװ־שן חברה א װעג פא־ פרישמאנען, עיר האט געהאצטן אין א״ן טענהן, אז מיט *־יש־ מאנען א־ו;אר נ־שט א.זוי ש־עקרעך, איז זײן בײזע קריט־ק, ישאד־ בע־ װיץ, שפאט און צצנות זענען נישמ באדנםמ־ק, אררבא, מען ,ירג־ט אפגעפרישט, מען רערנט זיך אוים קויקן אויף דער װעצט מיט אנידערע אוינן, מען הע־ט אן עבטן שעפערישן װארט, פריש־ מאן יע־נט צ,י ־אבן באצ־וננ צו זיך, צו אנדערע, אין זײנע יד׳ אמ־ת קען מען נ־שט זײן רינג־נדיש, ער איז דער;עװיסן, דער טא־;ער און דינרמאינער, הבצצ, זאר צעבן פ־ישמאן! שטײנםאנם טענות האבן טאקע א;דויסע פעוצה;עיהאט, םען האט באצד נענומען נאכגײן פרישמאנען. ער האט זיד באזעצמ אין א טונקעצן, שטיצן הויז, טאפע אויף דע־ זעצביקעד;אס, וװ עט האט געװוינט ד״ר ױסף קצויזנער. ד־ ײנגע העברעישע ציטעדאטן פ״ענן אפט באװכן קצויזנעדן צוציב ז״ן װאבזאמעד באצױננ צו דעד ציטינראירײשער ױיגנט. און דעריבער איז ד■ שבנות מ־ט פרישמאנען;עװארן פאר קצוחנעדן א שמיפצ אבן״ננף. אויהן ײ־ננ צו קצויזנערן פצענט מען זיך אפשטעצן בײ פ־־שמאנם פענצטער, און דאם איז שוין נענזג נעיײען, סע׳ד זאצ אביסר אפגינקירטער װעידן צו ד״ר קיצויזינער. פרישפאן האט, יװי באקאנט נ־שט נינהויזט מ־ט קאויזנעדן אנן פצענט זיך דערצויבן צ־ ״צעװען איבעד א־ם. עד האט טאקע אביסצ דערװײטעחט די ״גנט פון קצױזנערן. אבעה אזוי האט פ־ישמאן נוט געצעבט ׳מ־ט אצעםען, זײן צי־ מינ־ איי באצד געװארן דעיר אינסערעסאגמסטער פצאץ אין דער יידישע־ אד־נס, ביא׳ר־ק און ראװניצקיי, װאס האבן זיך אויך כע־ פונען נ־שט װײט פון יענעם אײגנארטיקן פרישמאן־צימער אין זײער ביכעד־פארראנ ״פוריה״, פצענן אויך;אנץ אפט אריבער־ באפן זיך צו אים. צום זײדן מענדעצע ז״צ םצעגן טיר אצע גײן צחאסען א נאג־ ד ו ד ם ד י ש ם א אין דעכטן ם־טן זויםער 1915 איז דוד פרישפאן אומגעריכט אהאפנעקומען קײן אדעס. האט עם אונז אצעמען, אדעםער פען־ פענטשן, נעחדושט: װאס עפעם פרוצים קײן אדעס? די זועצט־ םצוזמה א־ז דינמארט דינהנאננען ב־זן הויך־פונקט. װא׳־יניינ איז נעהאננינן א־יף א האר, מען האט זיך דנר־כט איטצעכן טאנ, אז זי װעט פא״ן, ראזט זיך :א־ פי־ישמאן אין א מ־טן דדיגינן אראפ קײן ר\ר פריעװזא\ ןבירר פו\ ר. 9אנוגו<ו\־וא?.) אי־ינס. גאינץ איו־םטערציש! אבע׳ה או־ף פי־ישמאנען איז בעצם קײן קשױת נישט נעװינן צו פי־ענן, ינר האט זיך :עקענט אט;צאט א׳זוי אױפהו־בן און אוױנקפאהן. צו ייננינר צייט איז;־אד אין ארעס;עורנן פארזאמרט א רינבט ביםר ײד־שינ שדײבינר פון פײצן, זואס זעניגן;עבציבן שטינקן אונטערװענם אזן זיך נעבצאנק׳נם איבער ררום־רוםצאנד, קרים, און אין בן־׳המצרים האט מען זיך א ראז נעטון אין אד־נם און נ־ננוכדנן זיך קאנציננט־ירן א־יום רינר דעפאצםטיקער אײנציקעה ײדישער צײטוננ אין .־וםראנד ״אונזער צעבן״ פון שאוצ האכבער:. מ. ספינקטאױ, ז. סיננא״אװ־טש, א. קאנאינאײסקי, דער טונקערעד, אר״נזד שטײנמאן — זיננען;עװא)־ן ״אדינסיט;״. פא׳ר דער ײנגעה ייטערארישער משפחה איז פרישימאנס אנקומינן יץין אדעס נעװען א• פ״־״ריק, אי שרעקצע׳ך. מיר האבן נעוװםט, אז אט דער ״ד, װאס הארט אין א״ן םמאטשקעין ציגארן א. ן צאזט זײן טונקצ־אש ׳גע־