Literarishe bleter · 1932-08-19 · 34 (19.8.1932) · p. Seite 546

זייט 546 (*££.) £י '\>י\ .\,0148!י 1>ס-.ז.8-ז1)4<0 וו־אך ןןאך טעאטער אדן קרנסט ןןןן אין זאל םון ליטעד#םן־פאר״ן װערז גע־ נעבן די פאר׳עטעלונגען פון ״נ״עם ׳►זאז־יד־ (קינםטלערזשע אנפירונג הענעד?*)!)• זײן פראגראם 15 נוסערן• אין אנםאסבל — ױ:;ע אקטיארן• ןןןן אין ״םקאלא״^טעאטער גײען די גאםם־?זפילן פון מארים לאמפע און טויםנה אין ״טביה דער סילכיקער״• ןןןן אין קאסינסקי־טעאטער האט אננעהויבן צו טפילן יעקב רעכםג״ט׳ וועלכער האם היינטיקן װינטער נעהופילט םיט דעדפאלנ אין ווא-טעוועד פאלקם־טעאםער• ןןןן װאס װעט ז״ן םיס א נוםן עדנסםן קינסט־ לערישן טעאםער אויפן נייעם טעאםער־םעזאן אין ווארשעי: שוין זנ״ם *ו סאכן הכנות• ןןןן א ״נרוים געשעעניש״ו די װארשעווער ״וויאדאמאשםשי ליסעראדקיע״ האין פארעפנט־ לעכט אן ארטיקל פון זיגםונט טאנעזוקי וועגן יידישן טעאטער און וועגן דער םםודיע פון ד״ר ס׳ װ״כערם ווער יואלמ זיך עם געקאנט ריכטן אויף אזא ״רעװאלודיאנערן״ שדימ?1 און נאך אן איכעראשנדיקע נ״ס: דער סאזניאליםטישער פ׳ פ׳ ם׳ישער ״ראבאםניק״׳ װאם פארשווײגט• איגגאדירס׳ באיקאטירט ״דיש און יידישע קול־ םור• האם פארעפנטלעכם זװוײ גרויסע ארטיקלען פון טאדעוש גלאדיק װענן דוד בערגעלסאנס ״רער םויכער׳. וואם איז *ויפגעסירם געװאי־ן דורך י׳ ראטבוים אין קאםינסקי־טעאםער׳ אנ.הע ״םשיחס זוייםן״!!! איין זאך נארו װען איינער גיים שרייכן וועגן א זאך׳ וואם ער װייםם נישט (לםשל׳ טאנעזנלי)׳ דארף ער זיך אינםארםירן באג״טנס ב״ אביעקםיװע אינפארםאםארם׳ און דאן װעט ער פארשפארן זנו שרייבן איבערםדי־ בענע גוזסאות׳ וואם ווייזן׳ אז ער װייסם גאו־ נישם װעגן דעם׳ וואם ער שר״בט׳ ב״ דער גע־ לעגנת״ט אױ כדאז זנו באםערקן׳ אי די גונ־ דישע ״פאלקסזנייםונג״׳ וועלכע גים יעדע וואך א ספעזניעלע ב״לאגע ״טעאםער און קינא״׳ האט םים קיין װארם נישט דעחמאנם די דאזיקע אויפירונג פון ״םויבן״ דורך אן ארבעטער־ םםודיע׳ וועלכע אפילו דעד ״ראבאטניק״ ריםט שטארק׳ ןןןן דער יידישער ארטיסם פון סאםקװער ׳•ד• מדוכה־טעאםער׳ ב׳ זוסקין׳ תאט דזרך דעד רע־ גירונג באקוםען דעם ערן־םיטל ״פארדינםטפו־ לער איטיסט סון דער םאװעםךרעפובליק״• נאך ב• מיכאעלםן איז ב• זוםקין פון די בעםטע אר־ טיםםן אין דעם אנםאםבל• ןןןן אין לאדז פירט אויף די ״ווילנער םרואע׳ גאטעספעדדם ״פרנםה״׳ און דער ״סקאלא״־טעא־ םער לייװיקס ״קייםן״. ס׳שפילט אויך םרים קא־ ראלאזוא- — אזוי האם זיך לאדז גאר אויסגע־ פ״נט ה״נםיקן זוסעד׳ דעדפאר ד׳אט זיך וואר־ שע גאר נישם אויסגעפיינם אין איגטיקן זוםער־ סעזאן׳ דעדאקט^ר כ ח מ ן מ ײ זיי־ל איינע אין דער םיטל־וועםם און די זוװ״םע אין די ג״־ענגלאנז-שטאטן׳ װאס שטעלן זיך פאד אן אויפגאבע אנזנוהויבן די באוועגונג פאר ״דיש אין די םלוכה־שולן אין אטעריקע׳ און אויך זנו פאישטארקן די קאםפאניע פאר ״יידיש״- בויער׳ ןןןן לויםן באשלום פון אוניװערםיםעם-םענאנז פון דאראםער (םארטוער) אוניווערםיטעט איז געגרינדעט געווארן א קאטעדער פאר יידישע װיסנשאפטן׳ די קאםעדער נעמט ארום פאלגנ־ דיקע דער־קעגנשטאנדן: העבדעיש און די אי־ בעריקע סעםיםישע שפדאכן׳ יידישע און העב־ דעישע ליםעדאטזד און דעליגיאנם־פידאזאפיע• די קאסםן׳ װאס זענען פארבונדן מים דער קא־ טעדער דעקט די ״געזעלשאפט זנו שטיזנן די יידישע וויסנשאפסן אויף דער םא־טוער אוני־ װעדסיטעט״- ווי מעי יעכנם װעט די קאטעדער זיין טעטיק שוין פון הארבכט׳ ןןןן אין בוזאמענהאנג מיטן 10־טן יארזנ״ט פון דוד פרישםאן׳ איז פארגעקוםען אין ליפע־ יאטן־פאריין א געדענק־אװנם׳ םיזענען אויפגע־ טיאטן ד״ר י׳ גאטדיב׳ י׳ העפטםאן׳ י מ׳ נ״־ מאן און ש׳ י׳ סטופניזנקי ןןןן דער דאט פון פאלקם־קאמיסארן אין םאסק־ ווע האט באשלאםן׳ או בייס בילדונגס־קאמיםאר־ יאט זאל געגרינדעט ווערן א םפעזניעלע אפטי•־ לונג פאר אויםבילדן אינםטרוקטארן פאר דער קולטו—ארבעט זנווישן די נאזניאנאלע מינדעי- הייםן• די אינםטרוקטאדן װעלן קאנטראלירן די קולטוד־א־בעם זנװישן די םינדעדהייט־אדבעטעי אויף די פאבריקן׳ אלע קאסטן מוזן געדעקט װערן דורך די אונטערנעטונגען׳ װאם באשעפ־ טיקן א גרעסערע זנאל טינדערה״טן־ארבעםער׳ די קולםװ-ארבעט םוז געפירם ווערן אין דער מוםע—שפראך פון די ארבעטער- אלע וויכטיקע באשלוםן פון די פראפעםיאנעלע פאר״נען םוזן פאדעפנטלעכם ווערן *ויך אין די שפראכן פון די נאזניאנאלע םינדערה״טן ןןןן אין ווילנע איז דורך דעם יידישן ליםע־ ראםן־פאריין איינגעאח־נט געווארן א זאמלונג לםונת דעס פענסיאנעדן־פאנד ניים ליטעראםן־ פאריין. אויף די ראגעם האבן יוגגלעך און םייז־ לעך אנגעשטאכן א זנעםעלע און דערביי זנוגעגעבן ״פאר די ״דישע שדייבעד״. אין ווילנער ״טאג״ איז ארויסגעטדאטן םים א נאטיץ קעגן אמ דער באשטימונג פון ליםעראטן ־ פאר״ן *ו קלויבן נדבות אין די גאםן׳ ןןןן דער באקאנטער הומאריסט גראף קאלי׳ װאס פארעפנטלעכט װאן־װעכנםלעך זיינע ד׳ומא־ ריםטישע אקםועלע לידער אין דער לאדזער און ווארשעווער יידישער פרעסע סייערט איזנם אין לאדז דעם 25־םן ױביליי פון זיין דיכםערישער טעםיק״ט• אין לאדזער ״פילהארמאניע״ ווערט דעם 24־םן ה׳ ת• א״גגעאדדנט א גדאף קאלי־ פארשטעלוגג׳ ןןןן יידישע שרייבער׳ װאם װילן זייערע װערק איבערזעבן סון ״דיש אויף דייטש׳ ווערן גע־ בעםן זיך *ו װענדן זנו נפתלי חערץ־קאן (וואר־ שע׳ םלאמאזנקיע 18׳ ליטעראםן־פאר״ן) ליטפדאטיד און כן-ילטוד ן)0 ד״ר מ#קס מ״גר״ך זןבהךיב סעעועמבער ק״ן אמעריקע אויף גןןבץ ער איז פארבעםן געװ#רן אויםן ן>קאדעטישז יאר 1932—1933 אין א ״קיבוץ״ פון פאייצער ב״ם בןורימםן ממעריק#נער ועיד־אונױוערסיטעמ אין כױ*העיװן׳ קאנעקטיקומ♦ דער צװעק פון ״קיבוץ״ איז עו שמודירן די פראגע װעגן דער דמזפעת סון קולמור אויף דער פערזעגלעסק״מ׳ — ןז פר#בלעם׳ װן>ס פען איגפערעפיידמ זיך איצמ םיט איר ז״ער *מז&רק אין *מעריקע׳ אדן דער *מעריקאנער ״ד#פ $אר ס$ציאר-װימג־ שאעמלעכער פ^רשוגג״ — די פאר״גיקונג פון די װיכטיקסמע אינסםימוציעס אויף דעם גע־ בים — ה$ם באשילןןסן, אז א פןןרשער־גרופע פון '*#רש״דענע לענדער װעמ בעסעי קאנען באאר־ בעמן די םדאבלעם♦ האמ םען פןזרבעםן ק״ן יעיד צו א״ן פארשם״ער פון 12 לענדער — שװעדן׳ ה*ל*נד׳ פד#כקי״ך׳ ד״בשלאנד׳ אונגןןדן׳ אי־ מאדיע׳ פוילן׳ דוסלאנד, כינע׳ יא**ן׳ אינדיע— און צו די *לע לענדער ה#מ מען אויך זנוגעגעבן דאס לןןנד ״יידיש״׳ — דאס ה״סם — די םזרדדא״ר#פעישע ײדישע קולמור־סביבה׳ און מ♦ װ״נרייך איז עס אדיסגעק׳ליבן נעװארן פאר א פ$ישמ״ער פון ״ײרייכ״• די אונםערנעמונג װע^ם סובסידיימ פון דעי ־#קיפעלער־פונדאציע זוןן ד״,־ י♦ גאמליב װערמ בקדוב אלמ 50 יא״ אין צוזאסענהאנג מימ דעם ןןי׳גאניזירם דער װןן״כעװע- ײדישער זשור:#ליסמן ־ סיגדיקןןמ לככוד ז״ן פ-עזעס ןןן אקאדעמיע און א בןונ־ קעמ דעס 31־םן ה• ה♦ ןןןן פאריקע װ*ך איז גע׳סםאי׳בן אין עלפער פון 52 יןן- דער באקןןנמער קןןא&ערןזמיװער טועי און דייעקמאר פון פאיבאכד פון די ״די־ שע קאאפעיאמיװע נעזעדשאפמן אין פוילן אלעקסאנדער בערקענח״ס• ער האמ אויך פאי־ עפנמלעכמ אימיקלען איבער קאאפעיאמיװע פיאנן אין דעי ״דישע־- קאאפעראמױועי־ פיעסע• א• נערקענה״ם איז געשמן4־בן אין א מש־עכישן קויארמ׳ די קבורה — אין ורארשע♦ ז״ן פי־וי איז די באקאנמע ״ד״מ־©.,ילישע אפערן־זינגע־ ײן איזא -ע״דדעװסקזו• ןןןן רוד פינםקי איז אליפגענוסען געװארן אין יעילין אויה א ספעציעלן אװנם, װאס איז רכבוד אים אײגגעארדנמ געװןורן• סיהאבן גע־ יעדמ װעגן אים: ד• משארני׳ משעריקןוווער׳ י• קדינןןװ א א — אויך אין פאריז איז אײנ־ געארדנם געווארן לכבוד דוד •ינםקי ןון אװנם׳ אויף װעלכן דער קינסמלער ה#מ געהןולמן א רע־ פעיאמ: ״נױ-יארק׳ הד־אביב׳ װארשע״• ןןןן אין קראקע איז אין עלטער סון 67 יןןי• געשטאיבן דער באקאנמער העברעישער שריפמ־ שטעלער און פ#רשער׳ דער געוועזענער רעדמק־ מ#י פון דעם װן>כנבלאט ״הסצפה״׳ שמעון סנחם לאזער■ די לעצםע יארן האם ער צוזאםען םינז 6ר*פ• םארםשינער פאחפןוסם א ד״םש־העברעישן און מ העברעיש־ד״נמזן װעחםערבוך. וװן די קולםור־געזעלשאפם רופם צונויף אויף םיםן םעפםעםבער *װיי געגנבדק^גפערענצן —