Literarishe bleter · 1932-07-15 · 29 (15.7.1932) · p. [Seite]

15 יןאי 1932 ^<14 5( גר. 50 ג־יגסעד יז> רג$נג סרײו 29 ל־ובועךאר־עזע איקוסטדיו־םע װאכנשהיפמ פא־ יפלעדאפיור טעאטןדאוןקונסמ נזפיניר פארהאג ב.ק?עצק־ין.ױארשע, וער ג ע ה ו י ב ע ב ע ר ג א ס ט <צו דוד םינסקיס קומען קײן ודארשש אזן אײנער םון די ער׳שטע בויער םון דער גמודעתער ײדימער קולטור. ער איז דער אלט־ױנגער און דער אײבײדסריישער אין דער ײדישעד ליטעראטור. אננעוזויבן אין דער עײט, װען ׳וזלום־עליבם און םרץ האבן זיך ערשט נענומען םונאנדעדצויבליעין און םונאנרער־ צעײאטםן, איז ער אר״ננעװאסםן טיט זײן גאנץ װעזן אין רער הײכטיקער צײנג און איז םארבליבן טונטער און קרעסטים טיט זײן דראנג צו שאםן צװישן רי יוגגיע און ײנגסטע. ער םוסט צו אונז אנגעלארן טיט םו׳לע אוצרות שאםן אויף פארשײדענע געביטן — אין גאװעלע, אין דראמע, אין ראטאן״ םינסתי םארעאנט איבער 26 דראטעס און םיצ אײנאיקטערם, יװעלכע זענען אין םאד׳שײדענע צײטן אויםגעםירט נעורארן אויף דער ״דישער בינע און האבן או־פנעםרישט דאם ״דישע טעאטעד. ״םאטיליע צבי״, ״דער אוצר״, ״יאנסל דער שמיר״, ״גאברי און רי םרויען״, ״דער שטוסעד טשיח״, ״רער לעצטער םך־זוזכל״, — פיעםעס, װאם זענען װיכ־ טיקע ,דאטעם אין דער געשיכטע םון דעם נײעם ײדישן טעאטער. און די גרויסע םעריע דראמאטישע ורעדם ״אלעקסאנדער און דיאגענעם״, ״רבי עקיבא״, ״שלסה םולכו״, װעלבע רור פ־נםהי יהאט רי לעצטע יארן אננעשריבן. און די ראטאנען ״דער צעדיםענער טענטיט״, ״דאם הויז םון נוז עדאן״ און םיל־םיל אנדערע, װאם זענען םארעםנט־?עכט נעװארן אין אסעריםע און זעגען דא װײגיה באהאגט שטעקנדיס כסדר אין דעם װידםגעכן ײדישן לעבן, זאפנדיה זײן יגיםה םון רער יירישעד שװארץ־ערוד, יהאט םיגםסי גישט אויפגעהערט צו יזלעמערן אן אויםהער אויף די הויכע שטאםלען םון ײדישער מחשםה, צו שװעבן אין די םאנטאםטישע ײדישע יותלטן, צו פאר־ פאײבן זיזך אין די טיםענישן םון ײדישן עבר, און אריויסנענראבן םון דארט גרויטע ײדישע םערזעגלעכשײטן טיט זײער *וױי און םרײד, ליכט און שאטן, דעחהױבוננ און םאלן. רור םינסהי אייז גלײכצײטיה שאםער און בויער. סון זײנע ערשטע ליטערארישע טריט אין רער ײדישער ליטעראטור האט ער געגוטען טו־אגן דעם יאך םון ײדיש, םון ײדישער םולטור, און זיגט דאן איז ער דער ערשטער צװישן דיערשטע אין יעדן נײעם קולטור־ בנין אין דער ײדישעך אטעדײזע נאך אין יענע יארן, װען ײדיש נאך א צאננער־צאננער הםםטה יןוםט איצט דוד פינםהי װירער־ אמאל קײן װארשע. דאס ערשטע סאל איז ער געתחםען אהער אין יאר 1892 נאך נאר א ױנגערמאן, קויט צװאגציק יאי־ אלמ מיט א םעקל נישט־ נעדרוקטע ײדישע כתבים. נעמחטען איז ער װי א חלם־ד צו סרצן, װעלכער האט דאן עדשט אנגעהויבן צו םארשפרײטן יזײן העל ליכט אויף די כטותע ה״טלען םון דעור יידישער ליטעראטור און ײדישער נעזעלשאםטלעכקײט עד איז נצי׳זך נעװארן א נואענמער םרײנט און חבר םון םרצן, און אינאײנעם מיט אים צונעטראטן אדודכצרשלאנן נײע װענן םאר דעם ײדישן נעדאנק, צוזאטען אנ־ געהויבן צו באסערקן די ענדערונגען, װעלכע קוסען פאר אין ײרישן לעבן א־ן זװזאטען נעגומען אדויםנראבן נײעם שטאף םאר רער אםנעשטאנענער ײדי־ שער ליםעהאטור. אין דער גאעגטקײם םון י. < םרץ תויבט וזיך אן ר-וד פינםקים אלזײמיקע שאםערישע טעטיקײט. עד װערט א שותף און נאענטער טיטארבע־ סער צו םרצעם ״ײדישע ביבליאטעק״ (באנד 3), צו םהצעם ״ליטעראטור און לעבן״ און צו די ״ױםיטוב־בלעטלען־״. אראנק םינסקין רערנעעגטעדט זיך םרץ צו דער ײדישער ארבעטער־באזועגוגנ, און װערט אנגערענט נ*אר א רײ װערק טיס א נײעם םאציאלן אינהאלס םרץ צוזאמען םיט פינסקין דערזעען רעם נײעם כח אין דער ״רישער גאם, דעם ײדישן ארבעטס־ומענטש, בײ װעסען י״ריש איז נישט קײן ״ניאנקע׳/ נאר אן אײנענע טאמע, א טאסע און א קינר. רוד ופינסקי — אין רי םאר יאר, װאם ער םאדכרענגט דאן אין װארשע — װערט שמארק פאפולער בײ דעם ראדיקאלערן ײדישן לעזער, ער איז אויך דער לעבעדיקער נייסט אין רי םטודענטישע קרײז׳צעך, װאס שאםן זיך םאד רעד םראפאנאנדע און ארבעמ פאר דער ײדישעך ראריקאלער ליסעראסור, םינסקי איז אויך איינער םון די ערשסע טוער אין די ״זשארנאנישע קאסיטעטן״. — אין 1896, צוריק םיט עטצעכע און דדײסיק יואר, תאט דוד פינסקי םארלאזט װארשע, םארכראכם דעחנאך אין בערצין און זיגט 1899 אריבער־ געםארן ק״ן נױ־יאריג איצמ קומט צו אוגז רור םינסקי — אי״נער םון די װיכ־ טיקםטע שאםער םון רער ײדישער ציטעראטור און ײדישן טעאטער,