Literarishe bleter · 1932-06-17 · 25 (17.6.1932) · p. [Seite]

י״י 1932 1!ס׳ײח6*ס 17 ער. 50 , פד ג׳יעסעד יזןדי-עעע?יבינלראדיעלגל אד־ופילדידטגי װאכנעלדיפב! פאר ־יפלעדאביוד ■■ טגיאפןעדאוןלן־נסע יז^ריד פארהאג 3.קקעצרךן,וזארשז< םאדים שװאדץ - פדול הבאו טע־אטור, דערנרײבט דורך רי או־פ־רוננען און רעםטאװראצ׳עם םון עיטערע ײדי׳עיע או־פ־רונגען :א־ תו־בע מדדפות, און ארו־םגע׳ערא׳נן טענע־ און כיאטױון פון ׳עהוים־יעאיכם,;ארדפאדען, פדץ, װאם די ײדי״טע הדיטיה האט זײ;אך ב־ז דאן ■װײניה אויפנעגומען.;עגעבן א״דא&עי׳עע פאד־טטערוגגען מיט אזא סא־נעם, װאם ז־ענען א;״ס פאד דעד יידישעד װעלט און אםילו;עװען פריצײטיק און םרעמד אויף דעד י״דישעד;אס. איבעד 70 פיעסעם סון ײדישן און היאםי׳ען .־עפערטואר האט טאד־ס •עװאדץ אויף ז״ן אגיט־װ. א־ן אט ד• 70 אויפי־וננען זענ־ען ארײ:;עבראבט;עװארן דורך יעװא־צן אויך דאם טיטשאםן םון קיגםטרעד־םארעד, סוזיקעד, װעלבע עה האט אדײנגעצויגן אין :עקומען יםעד, אר־ איז עם ער האט א־גםצע־ ׳״דישן און גישט־ײרישע פיעםעם און דראמאטיזירן קראםי׳צע װעדק. אין ייאריס שװאדצן זעגען אזוי־אדום פא־ײגיקט ױונדערבאדע ׳עאסעריש־קינסטלעדי׳שע ענערניע עטאעבע גדויסע קיגםטרער צוזאמען גע־ נוםען. און אט איז איצמ מאדיס שװארץ צוים ערשטן מאר אין פוילן. זײן גאגצע איצטיקע רײזע אי־ בעד ד• פאר׳צזײדענע;רעםעדע ״ד־׳נ־ע שטעט איז א טדױסף םאד אים;יופא און א מאגיפעסטאציע םאד דעם ײדישן טעאטעד איון פא־ דעם ײדישן װאדט. אומעטום, װו עד איז נעײען, — אין פאריז, בערלין, בדיסעיר, לאגדאן, קאװנע, רינע, — הןזט ער געהויבן דעם א;עזן סון דעם ײד־שן טעאטעד. אין דער ײדישעד פדעםע פון אט די קיבוצים;עפינען מ־ר אפקראגגען פון אט דע־ געװאלטיקער באנײסמערונג, װאס מארים ׳גױואדצס אויפטריטן רוםן אומעטום אהוים. און ס׳איז אוגזער װײמיק און חדםה, װאס מאדים ׳טװארץ האט נישט;עיהאט די םעגלעכקײט צו קומען אהער פ־ט זײן קונסטי טעאטע.־, מיט אט דעם אגסאמבל, ײעלכעה האט מיט אים צוזאמען;עשאפן ד• .װעדק און װעדטן םון דעם קונסט־טעאטעד.;האד האט דער קוגסט־טעאטער צײטװײליק אפנעשטעאט ז״ן טעטיקײט, און ד• נאגצע גװארדיע איז איצט צעטײלט, צעשפל־טערט. צאמיר האםן, אז דאם איז בלויז א צייטוױיליקעד אפתו םאד א גייער, באנײטער אויפמוטגערוננ און קאלעקמױוער צוזאםענארבעט. םארים שװארץ קוסט דאס ערשטע סאל צו אונז — און צו זײן קוסען קײן פוילן, דשם נ־עסטן ײדישן קיבוץ אין אײראפע, זאל ער זײן םון אוגז אלעמען באנריסט. מארים שװארץ — בווך הבא! פארט זיך אװעק א האדעפאשנע־ ײד יצהק אײזיק שװאהץ מיט יזײן פאמיליע םון אן אדעם װאליניש שטעטל םודילקאװ קײן :ױ־יאדק, װו ער מאכט אהוהך די ישבעה ,•סד.ו,־י גהיגום פון א. .־אבאים ״איז נעקומ׳ען א ייוד ק״ן אסעדיקע״. מיט אט רעם סודיל־ קאװער ײד איז םיטנעפאדן א צען־יאריק ײננ׳ל, װאפ האט אין שטעטל נעלע־נט אין חדד, און אין אמעריקע זעצט ער פאר זײן בילדוננ אין א םאלקס־שדל, :אך גאר ױ:נ,;־לײך פון סאלקם־שול, נ״ט ער אװעק אין ״לעבן״ און הויבט אן צו טראנן דעם שװעדן יאך פון דער דעמאלטיקעד נחויער ײדיש־אמעדיקאנעד װירקלעכקײט. איבער פון קינדװײז־אן האט דאס בחורל םאדיס שץואדץ א גײנוננ צו ננינוד, געזרננען נאך אין רעד ה״ם בײ א חזן, און אויך אין אטעדיקע זיננמ ער אין א באר. אט דעם בחורל ציט צו,ם טע*וטע־, קלויבמ ע־ א נראשן צו א נראשן, סדי צו זען די נהויסע יעקב אדלער, קעסלער און מאנולעםקא, װעלכע שײנעז מיט אלע זײע־ע ׳ליכט אין דעם דעמאלטיקן ײדישן מעאטער. טרעט ארײן סארים שווארץ אלם 15־ יאריק בתורל אין א דראסאטישן קלוב, און שפילט דארט זײן ערשטע ראלע — אן אלמן ײדן. און אזוי הויבט זיך אן זײן אהטיסטישע קאדיערע, ביז ער שטעלט זיך אין 1918 אין דער שפיץ םון אן ערנםםן ײדישן טעאטעד, הויבט אן סיט דע־ יהילף פון רי בעםטע ״דישע אקטיארן און םיט א באנײטן־נײעם ײדישן און אידייאפעישן רעפערסואד א נײ בלאמ אין דער נעשיסטע פוגם יידישן טעאטער. — אלם אקסיאר — א״נער םון די בארײמנדיקסטע נאך אדלעד, קעסלער, מאנולעסקא; אלם רעזשיסע־ און טעאטער־סענסש — גאך נאלידםאדען איבער יעקב גאדדין און דוהך שלום־עליכם, פדץ, שלום אש, דור פינםקי, — האט עד אויפגיושטערט דעם נרעםטן און װ־כטיקםטן מעאטער־בנין — רעם קונסמ־מעאמעד, װאם ז״ן ראלע איז;אך ב־ז איצ׳ט ווי נעהעדיק גישמ אפנעשאצמ נעװארן. מאדים שװאדץ איז דער סיסבאל פון די מאטע־יעלע, גײסטיקע און קינםטלערישע דערנרײכוננען םון די ײדישע םאלקם״מאםן אין אמעריקע. און צי;אר םון אסעדיקע? א פארקערפערוננ םון רויער קראפט און פון אינעװײגיקסמעד קולטור, װאס האט יזיך נעתליבן בײ די ײדישע פאלקם־מאסן דא און דאדטן, און װאם האט געםונען דעם אויסדרוק אין די װעהק סון די ײדישע עלטערע און ײנגערע שרײבער, װאם מאריס שװארץ דאט דיורך זײנע געשמאלטן און רודך זײנע אויםירוננען נענעבן דעם העכסטן םצעניש־קיגםטלערישן תיקון. חוהך סארים שװאדצים קונסט־טעאטער האט דאס ײדישע טעאמער זיך פארםאסטן סיט דער ײדישעד ליטעראטור, נעגאננען אםט שריט און סריס, אסממאל אםילו איבערגעיאנס די ײדישע לי־ ײדישן טעאטעד. עו״גיט דורך אים איז רער םינטעז פון ל־טעדאטור, רעו״• טיסט, סחיק און מאלערײ. ביז אים אין ײדישין טעאטעד נעותן םרעסד. או־ך פיל נהויםע םאדד־נםטן בײ דעם;ױ־רן םאירשײדענע >ג ■־* ״זי