Literarishe bleter · 1932-06-03 · 23 (3.6.1932) · p. Seite 370

זײ £ סי^ראריטט בלװסיטר ײװ. 23 ו022 370 ׳י טעאטער ארן קדכסט ן;ןן דע־ א־טיסטן־צוזאמעגפא״ אין ןרןןריגע איז טאקע :ייסט פא־געקוכען׳ :י״גט געקוקט אויה די אלע נאכױנגען *ון דעל :ײע־ צײטװי־ליקע־ :•א־װאלטוכג• כיוזאין זיך׳ מיסכעות׳ ־אכיט װע־ פידארף און װו מידארף... ןןןן מא־ק א־נ־טטײן ד.אט אייערגעכומען ד קיגבט־ע־י־סע פײ־ונג פון דעש :ײעפ פ־עבטיקן געאטעי אין לאדז ״סקאלא״. דאס טעאטע־ װע־ט ועעפגט דעם 10*כן יוני מיט גאכט״גסילן פון יע־טא גערס-טען יײ דער יאטײליקוגג פון פ־א* :יע װינטער׳ חבל בוזגאן א. א• מאיק ארנ*טטיין חאט ידעה אויפצופירן א רײבן ײדײטן און איײ־ ־אפעײטן רעפערטוא־. ער פירמ אונטע־דזאנדלונ־ גען מים אנגעזעענע קיגסםלער, וועדסע זאלן זופילן י״ אים• — חלוואי אויף לאנגע׳ גליק־ דעכע יאר] ןןןן אין ״עליזעום״־טעאמער גײם ״ראססוטין״׳ יעזטי — ז♦ מורקאװ• ןןע סעם גאלדינבערג הויבמ אן צו טפילן אין פאי־יז. אין רעפערטזאר: ״יא א מאן נייסם א מאן״ (פון פראנצויזישן לעבן)׳ ״רוסענײטע ק־עםשמע״ פון ה. קאלמאנאווימש׳ ״אונמער אײן דיוך״׳ ״שײלאק״׳ ״ױד זיס״ א• ןןןן אין ליםערןןםן־פארײן איז פ$רגעקוםען די פ־עמיערע פון דער פיעסע ״מיר סרויעד׳ רע־ זשי — אידמ קאםינסקי• די דרײ פרויען ש&ילן — אידא קאםינסקי (מאניקא)׳ הדסה האליטב (מא־יא)׳ אסתר גאלדיניערג (אנם$ש#>. דער מחבר פזן דער פיעסע איז די פזילישע שריפם־ שטעדערין אכ:א מאריןזאװימ״ט־םשעפקאװםקא. ןןןן צילי אדלער און דזשײקזןכ ק^ן זענען אפ־ געפוןרן קײן בי#ליסמ*ה, װו ז״ הויבן *ן צו שפידן אין ״99ל9ס״־מעאםער• ןןןן דאדזער ״אחןראמ״ םרעם אויף מימ גרויס דער*אלג אין דער *חןװינץ. פון שבת׳ דעם 28־םן, האמ ״ןןראראמ״ ןןנגעהויבן צו ש&ילן אין קריזקע• ןןןן בערממ גערסםען איז אויפגעםיאםן אין װידנע אין אגרי בןןםײלם פיעסע ״די נאקעמע :שסה״• ןןןן אין עלטער פון 34 יאי איז אין א נױ־ יארקע־ אנ״טמאלט פאד גײסמיקע קראכקע גע־ שםארין דער טןןלענמעולער םאלער און קונסה־ קריםיקער םאקסים צע (סענדל ציבולסקי). גע־ בוירן אין קיעװ׳ האם צ• שםודירם ד*רמ אין דעי קונסט־טול און דערנאד געענדיקם די נאצ• קונסם־^קאדעמיע אין נױ־י$רק. ןןןן אין כײעם בנין פון בערלינער קינםםלער־ פארײן איז געעפנמ געווארן א בידדער־אויס־ שטעלונג פון םאקס ליבערמאן לכביוד דעם 85־ יא־יקן געבוירנמאג פון גרויסן קינסטלער׳ װזןס פאלם אויס דעם 20־םן יולי• די אויסשפועלונג נעמכ אױם 33 בילדער׳ װאס זענען געשאפן גע־ ורארן פון יאר 1880 בױ 1932. רעדאקט^ר כחמן מײ־זיל ־עס׳ װי אדיך א ־אמאן ״דן דאמינגאס קרײצ־ ןןןן אין פא־לאג ם• צע״טינפקי׳ שיקאג*, דער־ שײנט אינגיבן א נאנד :אװעלן פון מ• גיציפ• דאס עישםע בוך ״גדאקן״ (דדאמאםישע ײאעמע) אזי דע־שינען אין 1920. ןןןן פ. סוריצעס בוך ״סאװעט־ױסלאכד אין 1921״׳ װאס האט זיך געדרוקכ אין המשבים אין ״מאמעכט״ און איז דע־שיכען ־עצטנס אין א בוך־פא־ס׳ דעישײנט איצט אין א פוילישע־ איבעױעצוגג אינם באקאנטן פוילישן פא־לאג פון פשעװא־סקי• סיאיז אינטערעסאכט: אין פוילי״טן האל׳ט דאס בוך א 250 זײטן און סיקאסכ 8 גילדן׳ אין ײדישן — 350 זײטן און דער פיײז איז בלויז 5 גילדן• דע־פ^־ דרוקם זיך אין פוילישן דאס בוך אין 5.000 עקז•׳ און אין ײדײטן בלויז 1.000 עקז• די ציפעלן רעדן קלאר׳ װאס פאר א קלאגעדיקן אויסזען סיהאט דאכ ײדישע פ^ר־ דאג־װעזן] ןןןן ד״ר י• שיפעי׳ ד״ר א• טארטאק^װעד און א• האפםקא זע-עז צוגעימראםן ארויסצוגעבן א גױיסן זאמלבוך אין פויליש ״יידן אין דעם ־אש־ײטן פוידן״׳ אין וועלבן סיוועדן קוםען אויפפירלעכע ידיעות װעגן דעם ײדישן װירמ־ שאפטלעבן׳ עקאכאמישן׳ קולפורעלן און קינסמ־ לערישן לעבן• פיװעלן אכפײל געסען די װינ־ טיקסטע פארשמײער פון דער ײדישער ליםערא־ טוד און געזעלשמפמלעכקײט. ןןןן עס דערשײנמ די טעג דער מא&ד־גוםער 4־5 ״ײווא־בלעמער״ (*פריל־מ&י) סים זײער א רײבן און פארשײדנאיםיקן איגהאלט. ןןןן דער נױ־יארקער ״מארגן־זשורנאל״ האס א־גאניזירט אין דער צײמונג קורסן פון דער ײדישער שפראך פא־ ענגליש־רעדנדיקע ״דן. דער פירער פון די קורסן איז דער באװוסמער ײדיש־ פא־שע■־ אלעקסאנדער חארק^ײי• ןןןן זרובבל מאנם איצמ אין שליח־ות םון צ.י ש.א• א מור איבעי די פארשײדענע שמעמ פוין אמע־יקע• אומעםום האלם ער רעפעדאמן װעגן ײדישן שול״װעזן און זאמלמ געלם לפובת דער צ.י.ש.א. (ןןן פיאיז דערשינען אין דײםש שלום אשם גײער ־אמאן ״גאמפ געפאנגעגע״, װאס האמ זיך געדרוקם אין המשכים אין ״הײנם״ *ון אין ״פארװערמס״• אין ײדישן איז דאס װערק אין א בוך־פארם נאך נישמ דערשינען• ןןןן אין ײװא דערש״נמ איצמ דער צװײסער יןונד ״עקאנן>מישע שריפםן״׳ *רויסגעגעבן דורך דער עק^נאסיש־סמאמיספישעד סעקציע פון ײװא׳ רעחזקציע — יעקכ לעשצינסקי. ןןןן ס/װערמ פארענדיקם אין זאץ דעד באנד 5 פון ד״ר י• צינבערגס ״געשיכםע פון ליםעראמור בײ ײדן״• דער באגד 4 איז שוין ל&נג אויסגע־ זעצם׳ נ>*ר נישט #פגעדרוקמ׳ װײל דער ײדישעד בוכה*נדל איז אינגןזגצן חרוב• װו זענען די ײדישע ביבלי^מעקן? װאס םראכםן זײ זיך? ןןןן אין װארשע איז אין לויף םון עםלעכע װאכן דערשינען # װמכגבלאם ״קינא און םע־ אמער״. מיםן נוסער 7׳ װ>>ם איז דערשינען פא־ ריקע װ*ך׳ איז די אויםגאבע ממגעשםעלם• ליטכדאטרד ארן קדלטרד ןןןן אין עלמע־ פון 45 יאי• איז אין טא־אנטא '.עתרטא־בז דעי־ באקאנטע־ י־דישע״ זשורנזןליסט אב־הם ריינװײן. געבךירן אין מעזי־יםש און געדע־נט אין דע־ סלאבאדקער ישיכה׳ איז א• ־ײנורײז אין 1907 אװעקגעפאי״ן קײן יאנדאן און פון דא־ט קײן קאנאדע• זינמ 1913 האם א. *־ײנװײן מיטגעא־בעט אין דע־ טאג־צײםונג ״ײדישע־ זשו־נא־״ און דע־נאך איז ער געװען אײ־ ־■עדאקטא־• ע־־־ האט פא־עפכטלעכט א רײ װעיק׳ און צ• א• ״צ־ דע־ געשי־טע פון ״דן אין קאגאדע״• דע־ פא־שטא־בענעד איז אויך געװען טעטיק אין ײדישן קולטוי־דעין■ אין 1927 האט א• רײנװײן באזיכט פוילן און אויך ווא־שע• — א• יײנװײן האט אויך פארעפנטלעבט א ״יײ א־טיקרען אין די ״לים. בלעטעד״• ןן|1 קײן װןןדשע איז געקומען צופא־ן פאלק הײלפע־ין, דע־ שליח פון ײװא׳ צו א־נאניזירן א :ג־ײםע ןןקציע דכובת די אנשט#דטן פון ײװא. פ• תײלפערין איז געקומען איצם פון רומעניע׳ װו ער האם באזוכמ 9 רײ שכעט, ער ה^ם חן־ט א־ג^גיזירם גרופעס ״פרײנם פון ײװא״׳ און האם אויך געזאמלם געלט און מאמערױודן פאי ײװא. — אין װארשע איז געשאפן געװא־ן בײ רער װןורשעװער געזעדשאפם ״©־ײנט פון ײווא״ א ספעציעלע־ קאמיטעט #נצופירן מימ דער אקציע• מיהא©כ׳ אז נישם געקוקמ אויף דער שװערער צײמ׳ װעם זיך אײנגעבן צו שווםן אין װארשע באדײטנדיקע הילף פאר דעפ ײװא- ןאן זלסן ־ײזען האם געהאלםן א ־עפעראט װעגן ײווא אין בוענאס־אײרעסער :־אדיא• אין װילגע ק#ן מען כאך כישמ דערן אויף ײדיש װעגן א דארםיקער ײדישער אייכסטימוציע״ ןןןן אין דעם תל־אכיבער ײדישן זיוםלבוך ״מי־״׳ װאפ װערמ #רויפגעגעבן ״אין צוים״׳ איז דא א ©ארװורף׳ הלמ*י צװישן די לענדער׳ װיוס מיר װידמענען ס©עציעלע נומערן װעגן ײדישן קולטוױש#םן, איז גישם ןו־ײנגערעככם אר״ךישראל. א געדעכמע םעכה] קײן שופ בײזע כװכה איז דא גישמ?1• ח*ס ײדישע קולםור־לעבן א״ן די ײדישע שפראך אין א״י איז :*וך׳ לײדער, מינדװערמיק• אבע־ דאך דארף מען געוויס געבן אן אפשאצונג פון דעם׳ װאס סיאיז דארמ געטון און װערם געמון אין יידיש• ןסן ד״ר א. מוקדחני׳ װעלכער האמ געה#ב בדעה צו באזוכן א רײ שטעם אין *וילן׳ איז אפגעפא־ן קײן אמעריקע׳ איבערײסנדיק דעם אנ־ געצײכנםן מ#רשױט צוליב זײן נעזונמ־צושםאגד. ןןןן פיאיז דערשינען אין ארץ־ישראל א זאמל־ העפמ ״מיר״♦ סיזענען אין העסט דא צװײ נײע :עמען: צכי כײקעס (9 דיכםער)׳ אברהם יעל (נ^װעליסם). ןןןן ל• מלאך׳ װאס האמ ^נגעהױבן זײן שריפם־ שטעלערישע ק^ריעיע אין װ^רשע צוריק םים א 13 י^ר און לעצםנס ײויגב ער אין ^סעריקע׳ איז איצמ געקזסעז צו גאסמ קײז א״ד^פע. עד האם אויפן װעג קײן פוילז זיד ^םגעשםעלם אין ־ענדען• — ער ה^מ פ^רעסנמלעכמ א רײ סיע־