Literarishe bleter · 1932-05-06 · 19 (6.5.1932) · p. Seite 307

9 לי<ז<ו\־*ריפז<ו גוטסימר ג\גז. 9\ (פוף) 4 זיימ 307_9^9 ןןאך וואה טעאטער אײ הובסם ש דאם ײדייםע דר#םאטישע בהנמםער > ן זויןחםע;קיגסטר• ן>גפ. עזן ד״ר ם♦ װ״בערמ) ש^רענדיקט הײנטיקע רוןןך דעש ער׳משן שעזאן• עש זענען אזיעגעעירש ניעזחןרן: ׳*לום ע־עש ״רבי ד״ר זילבער״, ח.;*מעםשועלדם ״פרנםד.״׳ ם>ןל* ששזןיש און ״שנדםעגדןןװם ״>ןזעף״׳ ח״ לײװיקפ ״*רעמע מלובה״ און שלום־עליבסס ״פאיבי״צום־ סע *מײדערד״. רעזזויםידס די פיעשעס היןבן: מיבאר זוײבערס׳ מארק א־נלזסײן׳ יעקב ראמ■* בוײם או-ן יעקב *ססעיגבערג. די דעקאיאציעס האבן ם־איעקטירם: װ• װײגסרויב יון א. פרא־ נאיבקא׳ די מוזיק דיאס קאכ&אנירמ חענעך קאן. ראש איז געװען ין װאריסע דאס אײנדיקע כיע־ אסע־, װאם חאט גענעבן פיעכעס שון מאדערנעם רעפעחטואר םיס א באגע־ צו?ואםן אן ערנפסע דראמאםייסע בינע♦ דער מגםאמבל חאס סרײ׳ ב״ די סאמע *סװערסטע באדינגונגען געסראגן דעם ״סװערן עול. א רײ ױננע ארסיססן פון דער םרזפע האס גע־פאשן שײנע׳ געדזנגענע גע־?סאידסן. איצס פארמ ארויס דאם סעאמע־ אויף א םורנע־ ןאן דודװיק זאץ פירס אויף די מעג א נײע׳ דריסע׳ פרעמיערע; ה- קאלמאגאװים־דעם ״דער מ׳סוגענער״• ןןןן צילי אדלער *ספילם פימ דערפאדג אין ״םקאדא״־םעאםער• אין דער פרעםע זענען געװען באגײסטערמע אפרופן װעגן איר אדם *סוי־ *סםילערין. אלע אין א״ן קול — צילי אדלער דארף אויםמרעסן אין בעסערן רעפערמואר. די דירעקציע׳ װ״זט אויס׳ האמ װעגן רעם אן אנ־ דער מײנוגג. ןןןן דער באריםמער ײדי־צער סקולפמאר נחום א^םאן איז געקוטען אויף א בזזיזוך קײן פוילן■ ||11 אין קליהידאנד איז געעפגמ גז&װארן מן או׳ס־דטעלוגג פון די קינספודעריעע װערק פונ□ נ*שש־ד0נג םמרסמןןרבענעם בןןריס?ואץ• די אוים־ ־ססעלונג איז ^רנז^נױיחם דורך בצדאל ־סעץ׳ דעם זון פון ב$רים ש#ץ. ןןןן בעחט$ גערםטען גימ איצס אין ריגע אירע לעצמע געזענענוכגס־סןןדשמעלונגען. זי פירמ אזיף יעקב ג#רדי;ס פיעםע ״דער אמת״ אין ריגע ד.ןןס די קינססדערין אופגעפיחס 15 פיע־ םעס פז-ן ״די*סן אזן א״ד6#עי*שן דעפעדסזא-׳ װעדכע זעגען אדורך סימ גןןר ע גרויסן דער־ פוןלג• סיאיז איגטערעסןןנמ׳ װ$פ אין װאד־גע ד״0ט ב• גערםסען געגעבן בלויז 3 פיעםעס און ד>ןס אויך — מעל*דראמעס. ריגער ײדי׳עער מע־ אטעי ימםײס ה״סס עס״ אויף א תעבעיעד מדרגה װי ד>ןם װאר׳דעװער ״דייסע טעמםערי ״ביז ב*ער- ט>ן גערסטען — ערײבם דער ״*רימןןרגן״ — ד.0בן םיר אויף דער היגער םצענע :ייסט געזען קײן דרמםאמישע שוי־צםילערין פון ןןזמ פער־ געם׳ םיט ןןזעלכע פצענייןזע אײגנ׳סמסמן און מיב^ען״. בערמע גערסםען הויבט ען גו ־מסילן אין װימעי רע$7קס#ר ,נ ח ם ן *ט י יי ז י ל ןןןן דער קוםענדיקער נוכוער ״לים• בלעפיער״ אי? געװדסעם דעס ״דײסן קודטור־לעבן אין דײכדגילמנד• סקוםען ארםיקלען װעגן די סאר־ *עײדעגע געבי׳םן פומס ײדי׳ען •עאען אין דײםיע־ לאנד׳ — מן #פיספיגלונג סון דעפ צו־גמאנד פון חער ײדישער קולסור און # כעדאקפעריס־ סיק איבער די ליבפד און?ז^מן־זײטן פון די ײדײםע קינסטדער און סוער אין יענעם ל#נד. ןןןן פיאיז $נגז$קוםען פון קיעוו נײער נו־ מער סוגפ דסודנ>יו םאר ײדי״סעי?וסרןזך ״אויםן *גפראבנסחינט״׳ פימ ארמיקדען פון נ• ־םמיף, נ• אויסלענדער א• א• ןןס די נױ־י^רקער ױגסב-ליגע האב >)-גאני־ זי־חט א קורס פ#ר אירע מימגלידער• ה• לײװיק װעס יעדן זוגטיק הןזלסן פ>>ר׳מי>>גן וועגן דע־• ײדי״סער ליטעראסור אין ר>?מסארב>ןגד זינס דער ־באד״סעװיסמי״סער רעװאלוציע ביז הײגסיקן ס>ןג ןןןן דער במריטםער לעטי־סער ״דײלעס־םעעטער״ קלזיבם זיך צו זזמעלן בקרוכ * פי־עסע סון ־סדוס־ עריבם אויף לעםייצ• ןןןן *־ז די צ>)ל ײדן׳ װ^ש ח>>בן #נגעגעבן ײדיש אדם זײער סוםער־״צ*־#ך בעח דער פ>)לקס־ צײלזנג אין םוילן׳ איז זײער גרויס — ב>ך װײזט די אויסחעכענוגג׳ וו#ס װערמ איצם סאר־ עפנגזל׳עכם מעגן בריסק• — די עלנעפײנע צזןל אײסװוינערס אין סריסק איז <)83.ט5׳ דערשון ײדן — 21-536 (42,4 פר^צ•}. פון דער צ*ל ה$בן 19-097 ײדן דעקלארירט *לס זײער םו־ סעױײסםראך ״דיש- העבדעײצ — 2277׳ און ני״םם פער׳ ױי 214 ײדן דעןבן *נגעגעבן מלס זײער מומער־שפרמ־ *נדעהע שסרןןכן- ןןןן אין ל0נד0ן האפ געװײסט אויפן װעג פון בוענאם־אײרעס קײן ©וילן דער ײדישער ז״סור־ נאליסס 6• װ*לד• סו דער 0רץ־?>רײבעו־פ*רײן אין נױ־ין>רק ־*ם ^רגןןגיזי׳חט *ן >>װנמ לבבוד דעם דער״סײ־ :ען סון ה• לײװיקס נײעם בוך לידעו*. — םיאױ *נ$נםירם 0 רעדע פון ד״ר א• ק#ר*דניק ורעגן לײ׳װיקס לידער און ד$ס לײענען סון לײװיקן זײנע לידער• אין אמעריקע איז ד$ם דעדשײנען פון א גוט ײדיש בוך נןןך א ױם־טוב1 הלװ$י אין סוילן געזאגט געװ*רן1 ןןן עס דערשײנמ איצמ אין בערלין אין דעי־ דײטשעד שמרמך 8 בוך װעגן עקז^שישע ״דן׳ געשריבן דוירך חןם ײדיש־דײמשן שריפמשבזע־ לער, אונזער סיםןזרבעטער ע*ריאר קמרלעב^ך• דער סחבר שילדעחם אין בוך ט?זעק*װע םיסן ״י׳ז ״דן׳ זועלעע עד ה0ט געםחופן אויף זײנע רײזעס איבער םןןראקןן׳ אלזשיר׳ טוניס. ס׳זע־;ען נמ&געבן די *רי־גיגעדע םיפן פזן צפזךאפרי־ קאנישע ײדן׳ גריכישע םפרדים׳ די בעדואינעך־ ײדן אין מדפר סעהן^רמ׳ **רטוגעזישע און פער־ סי״סע ײדן• ןןןן אין שליחות *ז/ן ״מ# געפינמ זיך איצמ אי)ן בוק#רעשט םמלק ה״לםערין- ער ה*מ נע־ גרינדעט 0 ק^םיםעם׳ אין װעלכן ס׳גײען ארײן די *נגעזעענסםע ײדישע •ערזענלעבקײטן פון בוק*חןשםי די 0קציע <ועחט געפידם אין 0 ברײםן פ0חגעם- ש דוד רויכל זעצמ איצמ איבער נ• ג0ג0לס ״טויטע נפשוח״. ליםעראםור אױ קול־יםור ןןן זןון נױ־תןרק אוז ב#ראמלסען ן> *וז#- צעגעןןר <װן די ןןרבעםעו־ריגג־׳װלן, זוו װעדכן :יזעגען געקוסען 216 דעלעגןןסן: 126 פון 62 •פודן׳ פון זײ 32 פון נױ־יןןױק און 30 פון דער #רמװינץ׳ 25 דעיעגאשן פון פארזוײדענע אר־עגוער־רינג־קאמיכועם; און 62 דעלעגאגזן פון א־עעםער־רינג־פרויען־ברעגםש און ױגגט־קלונן• רי שודן עקזיסטירן שוין 13 יזןר׳ און הײ־ יאר איז געתען דער שװערסטער אין דער גע־ שיבמע פחן די שולן׳ צוליבן שװערן עקןןנןןםײפן קדיזים• עם געפיגשן זיך איבערן לןןגד 05 שולן׳ און אויך 10 םינזו־שולן׳ אין װעדנע סילערנען 54506 קינדער• דער בורזשעט פון די שודן בא־ ד-ע*ט א 260 טויזגם דןןלןןר א יןןר• דער גו־ זאסענפןןר איז געעפנט געותןרן דורך י• פישטאן• פ זזןןבן געדעז־ט בײ דער פ״ערונג און בא־ גריםט י• בןןםקין׳ >4 ליםװןןק׳ נ• בןןגין׳ פ■ גיעליכטער. אזן קןןגזנעיט־ב״ל הןןבן זיך בןןם״־ ליקט אדא ליליח׳ װ• גןןדיק און מנהם רובין׳— אויך צומןרגגם ד׳וןבן גערערם א• ד׳#רק#װ•׳ רער פא־װאדםע.־ פונם פעדןןגןןגישן ר*ט, ד״ר י• שאצקי ןאין נןןםען פין ״ווןן) איון זרובבל ןאין גןןסען פון *.י.ש.ןן.). *גב׳ מים ש קלײ־ :ער מערהײס איז ןןנגעגוסען געווןןרן רער פןןר־ שלאג׳ — גו גןןטוחןליזירן די העברעישע װער־ טער אין דער ײדישער ש&־אך• ןןןן דןןכ *רןןפע־העפם פון רער ״דישער ענגי־ לדןןבעדיע׳ ותןס ווערם ארויםגעגעבן דורך דעם דובגןןוו-קןןמימעם אין בערלין׳ איז שוין ןןפגע־ ררוקט• עם ־.#לט 4 בויגן ןןןן מיר ה*בן שוין געשריבן װעגן די רע־ װדםןןטן *ון דער פןןדקם־ציילוגג אין ןןםעריקע אין 1930 און װעגן דער צןןל ״דן׳ ותןם הןןבן אנגעגעבן ״דיש ןןלם דײער םומע-שפרןןך׳ װ״זם זיך *ווים׳ ןןז דערװ״ד אױ אנגעגעבן די ווןןד פון די פרעמו-געבוירענע ״דן׳ װעלבע הןןבן ־עקלזורידט ״דיש װי ז״ער סוסעי-שפרןןך• םידארף גןןך קוםען ןן ג״דוגג פון די קיגדער ז״, װ*ס װעלן ןןנגעבן ״דיש ןןלס ז״ער טוטער־ ירפראר וועט ז״ן ןן בןןד״םנריקע• ןןןן מיר גר״םן איזוט מיט דער הילף פון די ־■סענעד חברים און *־ײנם סון פזןרשטןןד־ :עגעס ויליעזר שם״גבןןדג ןן סטעגיעדן נומער ,לים• בלעטער״׳ געװידטעם דעם דיכמער• ןן ט״ל ־-■ןזטעריאר (#רטיקלען פזן ם• #לםסןןן׳ ד״ר ש• :יקל און ת״ם גינינגער) אױ שוין ןןנגעקוםען •־ער איבערקער םןןטעריןןל קוסב יןן די טעג■ 1111 אי ן סןןסקװער פןןרלאג ״עסעס״ זעגען דעו- שיגען לעצםגם :זןןדגגדיקע ןןריגיגערע בעדעם־ ־יםטישע ײערק: ל• ןןסטחןװער — אויף רויערד ן356 ז״סן)׳ ס• חונ״על — *ו תןװןןדישע בויעדן )80 ז.)׳ סשה ט״טש — דער װעג ה״ן ■;וגבןןס (144 ז.), ױדד יןןטע — אין קןןםף 154 ז.)׳ נןןםע לוריע — דער סטע■ רוטט;מ*' ז•)׳ װ• םטןןװסקי — דער איבערברען■ 284 ז•)׳ י׳ רעבין — #וזי דובין (184 ז)׳ 181 אין ריגע חןןט ןןגעהויבן גו דערש״נען :״ם ריגער ״*־יםןןרגן״ ןו נייע טעגלעבע גןןכ־ :׳•טזונ־ג״טונג ״פ״טןןג״• רעדןןקםןןר — ס׳ גע,־ץ.