Literarishe bleter · 1932-04-22 · 17 (22.4.1932) · p. Seite 274

יי6י<\חזרױ8(ן בז־סיסימר \\\ו. ד\ ן6\4 '׳ײט 274 * טעאטער אװ הונסט ןןןן טיר גייען *ריין םיטן ױס־םוב אין אונזער װארשעװער םעאםער נישט אין * געהויבענער ׳סטיםונג• אין ״עליזעוסי' האמ םען געזאלב אויפירן טיט ז• םורקאװן א נייע #יעסע• זענען געװען םניעות. אין קאמינסקי — לודװיע זא־ן םי׳םן ״ל״דיקגייער,'׳ אי ן פאלקם־םעאםער קוטען דינה ה״דפע־ין און ם• בראנענקי, אין ׳,םקא־ לא״ — צילי אדלער׳ אין ״צענטדאל״־םעאםער — א פיעפע םיט טריס קאראלאװא- ןןןן לודתיק זאץ גר״ם א נ״ע פיעסע ״דער מיםוגענער״• ןןןן זיגםזנט טודקאוו און אידא קאםינםקי •םפילן אין ליםעראטן״פאריין די פיעסע ׳׳דאפ געזור״ פון געװיםןי' (הער לאםבערםיע) ןןןן די ״דייםע סעאסער־סטודיע ב״ דעד געז• ׳,קולםור־ליגע״׳ אונםעד דער אנפירונג פון ד־ר ם• װ״כערם׳ םרעם אויף אין רי ערשמע םעג פון פסח אין דעם םעאטער ״אםענעום־• דער פראגראם: 1) פרץ — אויף יענער וועלפ׳ 2) פראגגזענטן פדן ע• םאלער׳ 3) 8■ הירםדב״ן — זאװערוכע• רעזשי — ט׳ וו״כעדזם׳ םוזיק — ה• קאן׳ טענץ — לאה ראםבוים• ןןןן כזאלי פיקאן און יעקב קאליך זענען גע־ קופען ק״ן בוענאס־א״רעם, ווו ז״ וועלן שפילן א נוו״ חדשים נ״ט• ןןןן דער לאדזער ״ארחט״ קל״סט זיך נו קומען ק״ן ײאר׳םע נאך יום־םוב• — אנגעל״גםע געסם1 ןןןן דעם 5־יאדיקן יוביל״ פון דער יידישער טעאטעו-םטודיע אין לאדזער ׳,הזטיר־ װערן אויפגעפירם ה״נםיקע וואך: שלום־עליכם ״גזזלדגרענער״, טענדעלעס ״די רייזע סון בניטין דעם דריטן״׳ פרדעם ׳.אין פאליש אויף דער ק״ם״• רעזשי — אידעם׳ דעקאראציעס — יצחק ברוינער• ןןןן יאנאס םורקןןײ און דיאנא בלוטענפעלד ײן^ן איצבז גזןםטרןןלירן אין 6 ר״ שםעט אין מזרח־גןןליציע• ןןןן בערטא גערםטען איז אביפגעקחןםן אין גזןרדינם ״קר״צער פאנזןסע־. ןן סברז^ ןןז נןןך פםח זאל זי קומען צוריק ק״ן פוילן און ןןנ־ הויבן צו שפילן אין װילנע• ןןןן פ• באראטןןװ שפילט נןןך זולץ אין ײין לעצסנם — אויפגעפיירט ב• גארינם ״אין יעדן הויז״• ןןןן געניא שליט איז ארויםגעסןןרן מיט אן אנסאסבל קיין בענדין, סאםנאײיץ׳ ראדאכ■ טשענסטאכאװ• ןןןן ױלױס אדלער שפילם אין בראזיל• ןןןן סישא פישזאן איז געקוטען פון אמעייקע ק״ן פאריז• ןןןן אין באן־פאולא שפילם איצם יצחק ד״פום םים אסתר פערעלמןןן• ןןןן יעקב רעבםצ״ם שפילט אלץ אין לאדז• ןןןן יעקב ײ״םליץ טרעם איצט אויף אין הך ציםאציע־קאנצעחטן אין בעלגיע• י ־ רעי^קס^י נחפן מ י י ז י ל עפ זענען אנגעמערקש א רײ םיטלען, ײי יר בןך קעספן די הפקרות׳ װאס ם׳העריסמ אין ײדישן מעאפזער ינוגע צו די פארפאםער. דאם ײדישע טעממעי איער האש זיך אויך באדארפמ ארגאני־ זירן און זען באקעמפן די ד״פקרות׳ ווןןס פיל ״פיעשע־מאכע״ס,׳ האנן געשאפן אויף דער ײדי־ שעד בינע• ןןןן מנהש יאיײלאס דראמאשישע פאעמע ׳,דער פאסמוך דוד״' דעישײנס אינגיבן אין קלעצקין־ פא־לאג♦ ןןןן אין קלעצקין־פאילאג דרוקמ זיך א נײ בוך פון פי״בד *בגיאורכאן ״די ײדישע נקמה,'. ןןןן די װאבנשי־יפס ׳,ײדי׳סי פון דער ײדייכע־ קולסויר־געזעדשאפט הויבצ?זן צו דערשײנען *נ־ ר.ויב מאי ןןןן אין פא־יז האכ סען געפײערצ דעם 70־םן געבויר:מ$ג פון באקאגסן רוסיש־ײדישן בובלי־ ציסט פדאפ־ משה קר>?ל. ןןןן אין דעד ביזוליסשאקער מענדעלע־שול איז פאיגעקומען א װינטשעװסקי־אקאדעסיע׳ װאס איז אדורך מים גרויס דערפ>>לג. ןןןן פון :ױ־יארק איז אנגעקוכדען א באנד לידע־ פון דער דיכטערין מלנה לי. ןןןן די ליטע־י־ארישע קריטיקער י. דאברושין און י. :וסינאוו האבן אנגעישריבן א פיעסע ״דער כפעץ,'׳ אין וועלכער ס׳װערם באהןןנדלמ די קעגגזײטיקע באצױנגען צװישן די אינטעלי־ געגטן־ספעציאליסטן און די קוןומוגיסמישע אנ־ פידער און ארבעטער אין די סאװעםישע אונטער־ נעמוגגען. די פיעסע גײמ אינס מאסקװער ײדישן מלוכה־טעאםע,*• ןןןן פארלאג ,׳טאמאר,, האמ פארענדיקמ דאס זעצן פון פערםן באגד פון ד,זר י. ציגבערגם קאפיכזןל־װערק ״די געשיכמע פון דער לימערוך מור בײ ײדן,'. ס׳זעצמ זיך שוין דער פינפטע־• באנד, װאס נעסמ ןןרום די דײמש־פוילישע קול־ מור־תקופה ביז צו דער השכלה־עפאכע. ןןןן דער ײדישער קולטװ-צענמר אין סעקסיקע׳ *־ום װעלנן עס זענען קןןנצענמ׳רירמ אלע ײדי־ שע קולטור־אדנעמן אין דארםיקן ײדישן ישוב׳ האט זיך אגגעשלאסן װי א צװײג אין דער ײדי־ שער קולמור־געזעלשאפמ• ביז איצמ האט די ײדישע קולםו׳־־געזעדשאפמ געה*ם בלויז צװײגן אין דיי פארײניקטע שטאטן און קאינאדע׳ איצטער קוסען אזיך צו צװײגן אין אנדערע לענדער. מימ א צײמ צוריק איז אויך ארגאניזירט גע־ ױ$רן דער ק• ג. צװײג אין האװאנא. אויך אין אײראפע װערמ לעצמגס דיסקומירמ װעגן גרינדן ײדישע קולמור־געזעלשזזפמז׳ לוימן מוםמער פון דער אמעריקאנער *רגאניז#ציע׳ און םימ דער צײמ זאל קענען געשאפן װערן די אלװעלשלעכע ײדישע קולםור־געזעלשאפמ• די ײדישע קולםוד־ געזעלשאפמ רופכז אל־ע ײדישע קולםור־ארגמניזא־ ציעפ׳ לימערארישע פא־ײנען, דראסאמישע קלובן׳ כא־ן אא,יװ זיך אגצושליםן װי צווײגן און העלפן שאפן א פארײניקםן ײדישן קולמור־ פראנמ• ןש סיאיז דערשינען # נײ בוך לידעד פון ש• ל• שנײדערמאן ׳,פײערן אין שטןזם,,. ל־טעראטור אױ הול־־יטור ןןןן די צאל ײדן אין די פארײניקפע ששאמן, ױ*כ האבן בײ דער פאדקם־צײלונג אין 1930 אנגעגע־ן ײדיש אדס זײער מומער־שפראך בא־ טיעפט 2.656*1.22. פון דעם קוממ 650-466 אין גױ־יא־קע־ שפאט• אין פא־גלײך סיכ דע־ פאלקפ־צײלוגג׳ װאס איז פא־געקומען אין 1920 — האנן איצט אגגעגעבן מ׳ע־ מימ 33א.130 װי פ־יע-. דאכ הײסט׳ אז פא־ די לעצטע ס1 יאר האט זיך פא־ג־עכעיכ די צאל ײדן׳ װאכ אגע־קעגט ײדיש א־כ זײע־ טו יער־ שפ־אך א*י־ 12 פ־אצעגמ׳ גישמ געקוקמ אויף דעש׳ װאכ די עמיג־אציע איז ק״ן אמעריקע שפ־אנן פרן דע־ גישמ־עגגליש־־עדגדיקעױ בא־ ןןןן אין נא־קאװער ,׳שכע׳־ן״ איז פא־עפגמ־ לע:מ א; א־טיקל׳ ,ױאס קרימיקירב שארף די ײדיש־כאװעטישע פא־לאגן פא־װאכ זײ דרוקן צ־פיד װע־ק פ׳־ן עלטערע ײדישע שרײבע־׳ בא־ זוגד״ע־כ װערן די פא־ראגן געטאדלמ פא־ דרוקן נסד־ שלוס־עליבמכ װע־ק, און דערצו :אך אן די געהע־־יקע ״דעױקלערונגען,' און ״אויפקלע• ־וגגען״׳ װאכ כקאן שלענט װירקן אויף דעס ײדיש־סאװעמישן לײענד־• הײםט עס, *ז עכ מיז א קו־כ נישמ גא־ קעגן פ־צן׳ :אי אויך קעגן שליס־ע־ינמען... דע־פאר איז ב*יס גילדין קזןשע־ בעמאכליס הקאש־עס״• ||ןן די א־געגטיגע־ סעקציע פון ״װןן אכט־ ױיקדט ־עצטגכ א לעבעדיקע מעמיקײט• עס װערן איצט געדאבט פא־בא־ײמוגגען צום אנקוכען פון זלען דײזען קײן א־גענשיגע• לעצסגס האמ די ײױא־כעקציע באקוסען אן אײגעגעס לאקאל אין בועגאס־איי־עס. ןןןן די גרויסע ױבילײ־פײעיונג אין :ױ־ יא־קעי מעקא־טעמפל לבבוד דוד פיגסקיס 60־מן געבוירגטאג האמ צוגעצויגן עמלעכע מויזנט פע־זזןן• דוד פינכקי מיט זײן פרוי זענען אפ־ געפא־ן אויף א קורצעי צײט קײן ארץ־ישראל. ןןןן די ױזן־שעױער פוילישע ראדיא ה$ט אײג־ געלןןדן די ײדישע א־פיסטן מאלי פיקום׳ הער־ מאן פעניגשמײן און זײמע ־ןןץ ארויסצומרעטן מימ ײדישע לידע־• םיאיז א גרויכער שאד׳ ױאס די ־אדיא־סמאציע האמ זיך וועגן דעס גישפ פא־שטענדיקמ באצײמגס מימ * פא־אגטױ^רט־ לעבעי ײדישער קולמו־־איגכטימוציע ײעגן דעם נא־אקטע־ פון די ײדישע אויפב־יםן און אויס־ ױאל פון איטיסטישע קרעפטן• ןןןן אין ײגע איז דערשינען א בוך פון מ• שאץ־אגין — קריזיס פון דער בורזשואזער קול־ מור (בורזשוזוזעי אויפשבײג, בורזשואזעי• אפ־ גאגג׳ סאציזןליסטישער באגינען). ןןןן אין נױ־יאיק איז געגרינדעם געװיזרן אן א־ג*גיזאציע פון ײדישע דראמאמורגן א־ן פיע־ סע־פא־פאשע־׳ װאס שמעלמ זיך די אויפג*בע צו שיצן די ,״עכמ פון אירע מימגלידער• צו דער א־גאניזאציע געהערן ז♦ ליבין׳ ג• באדער׳ א• בלום׳ מ• שױײד״ ה. קאלמזןנאױימש׳ נ. סשומש־ קאף׳ שלום פערלםוםער׳ לואים פרײםאן א.—