Literarishe bleter · 1932-04-01 · 14 (1.4.1932) · p. Seite 226

זי״ש 226 ליזזעראריפזפ גלסזזוזר ג\\ז. ן3\4) ןןאך וואר טעאטער אױ הרנסס ןןןן די װאדשעווער ״די־מע םען>מע׳רז האבז אכ־ געהויבן ה״נםיקי װ$ך מיב * נ״עם רעפערםו־ אר: ״עליזעום״—?זלזם־׳עליכפס ״דער פןןרכשוס־ םער שנײדעד״ (דעזשי לויט י• •סטערנכערנו; קאסינסקי־םעאמעז־ גים לודװיק זןןץ א קוןםעדיע ,׳לײדיקגײער׳׳ (סים מאלי פיקוס)׳ אין פאלקס־ םעאםער— די פראװינעער כלה םיט חנה לער־ גער, דוד זײדעדמ*ן און שלמה קומנער• אין ״מענםדאל״ א םיעסע ״פארװןוס םײדרעך אגמ־ לויפן עון דער הײם״ און איז ״סקאלם״־םעאי־ םער גיימ א נײע רעווי פון יזיחק נןןזשיק— ,״אדץ ורעדם געכשרם״. חוץ דעם םרעםן אויף אידא קאמינסהןא און זיגמונמ מזיקאװ אין לא־ קאל פון לימעראםן־פ^יייז אן דער כאװוסםעי פעסע ״הער לאםבערמיע״ פון לותויק װעזמעו־. אזוי־אירום גײען איגמ אין *ולן גןןנג 0 ײדיימע מעאטרען. װארשע—איז ד#ך װארשע! 40 ת באקאנטע ײדײםע *רפיססן זוילי אד־ דער איזי געקוםען צופ#־ן קײן װ*רשע. די לעג־ טע װ#כן האם זי געימילם אין בוקארעשמ• מימ איר איז געקזמען איד מאן דער באקןונמער אד־ מיםם י. קןון. זי װעס שפילן אין װןורשע אין איר עחםמן אויפםרים אין הי׳רשבײנס ׳,גריגע פעלדער״•— ציל אדלער אז אײנע פון ד בעםםע אדטיסםן אין אסעריקע. ןןןן אין עלטער פון 69 יאר איז די מעג גע־ *כמאי־בן אין ווארשע אײנער פון די עלםםפמ ײדישע אחכיסםן אין װארשע״ גוסםאװ שװאיצ־ באיד׳ װעלכער האמ געשפילם ײדיש מעןוםעי־;אנמע 50 יאר• אין די אי־׳םיסמישע קרײזן אין װ*~טע איז ער געורען גומ באקןןנמ• עד איז אמןול געװען אײנער פון די בןוליבםסמע א<- מיסטן אין װארשע. ןןןן אלעקסאנדער גר#נ#ך איז דעם 22־מן םערץ צזס יאיצײמ פון געםע׳ אזיגעצרעבדן אין יע־* לינע• ראדי* אין דעד חולע פון מעפיסבמפעל אין ״פויםמ״׳ װאס איז אײנגעאדדנם געװןןרן דזח־ דעי רןןדיא ןןןן אין פילאדעלפיע איז אויפגעפירפ געװארן ל. מלאנכ א פיעסע ׳,לײבעלע מענמער״׳ א פאלקס* שמיק אין 3 אקמן. סזאיז נעװען א כפעציעלע פײייונג פאין מחבר- אין דער פאר׳מםעדונג האי; אזיך אנמײל געבומען ױםןפ בולאװ, משח זײ־ בע־קאסמ; און נח נאכבוש• ןןןן ע־מא גע־םמען האמ אויפגעפירע אין די־ גע איבסענם ״גארא״• ןןןן שבת׳ דעם צ־טן אםריל קוממ פאר אין רי־ גע־ ״דישן מיעומים־מעאםער א פײעדלעכע פאר־ ־דמעדזנג צזם ױבל םון 15 יאריקעי סדעבישע־ מעמיקײמ אין לעמלאנד פונם ארמיסם אבדהב אײנעס• סיװערפ געשפילמ פרץ הירזזב״נס ״א פארװאי־סן װינקלי מים בערמא געי־םטען. ןןןן פ• באראמאװ שפיל מנאך ןןדץ סימ גרויב דעיפאלג *ייז ײין. ז״ן לעממע אויפירונג— א םםריגדבערגס ׳,פאמער״• דעד^קס^ד נ ח מ ן מ י ייז י צו שםידן דעם ׳,חול־קולם״. ןןןן די געז. ״שול און דערצױנג״ אין װאדשע ארדנם אײן שבת דעם 2־פן אפריל אינם ריזן־ זאל ׳,קאלאסעום״ א קיגדער־פארשםעלונג פון די ײדיש־װעלמלעכע שולן בײ דער געז. ״שוד און דערצױנג״. אין פראגדאם — א רעפעי־אמ פון נ• בוקסבוים װעגן דער ײדישער שוד׳ קינדער־ אפעדע; אינסצעניזאציעס און דעקלאמאציעס, באי׳ ריםםיק און ניםנאסטישע איבונגען. ןןןן אין פארלאג פון דער ״ײדישער שמיסע״ אין קןןװגע איז דערשיגען א מאנאגי־אפיע פון באוװסמן העברעישן דיכמער יהודה דײב גאר־ דאן, געשריבן דודך נתן גרינבלןןמ• ןןןן א• ג־אפמאן׳ דער מימארבעמער פון ״מא־ מענמ״ פא־מ אפ די מעג קײן א־זע־יקע׳ װו עי װעמ פאיביענגען א צװײ ־ ד־ײ חדשים• ןןןן װי םיר זעען אינם באריכמ פון ,׳שױ־ קולמ״׳ זעגען אין פןןרלויף פון די דרײ יןןר בערך ׳,שול״קולם״ איז אויפגעשםעלמ געװןןרן 52 שולן און קינדער־הײסען מימ 109 אפמײ־ לונגען• ס׳לערנען 6519 שילער׳ לערער און דער־ ציער — 207*• םןןציןןדער באשםןןגז— קינדער פון א־בעהעה 32 פיאצ•׳ פון בעלי־מלאכות— 27 פי-אצ.׳ פון קלײנהענדדע!—28 פראצ״ פון כודיײם—5 פראצ♦ א. א. בײם ״שוד״קולם״ עק־ זיסמירמ א ביבליאמעקד־צענמר׳ צו װעלכן ס׳זע־ נען ןןנגעשלאסן 02 ביבליאמעקן מים 9473 לע־ זער אזן 00.934 בענדעי־• סיזענען אויך איגאני־ זי־מ נעװ#*ן 15 זזסע־־קאלאניעס, װעלכע האבן באדינמ 1079 שידע־. ןןןן שעדדעצער שמאמ־־אמ האמ באשמיממ 0י101 זלאמעכ פא־ א ײדישער אפמײלזגג אין דע־ שמאמישע־ ביבדיןןמעק אזן 300 זדאמעס אזיף ליטעראשור אױ שר־יםור ןןןן דער בוי= פון דעם ׳.זײיז פרן ײדי׳סז =>)צי>)ליזם" מ>)רי= װי::ד=עװ=ע' ד,>ן= ^עפו־;ען א •==ארקן אפקלאנ: אין דער ײדי׳געי װעל=. אין דער ײדי׳געד פ־ע=ע זענען פאי־ עפנםדענם *־שיקדען װענן דעם נפ=ד. װי;ימעל־ דע= א =עדענר>ןפײ=ע ידיעד• פון ניו־יזןר;• איז אוין• דער דויד, פ>)לגעקוסען א גוזאמענ׳גמוי! עװײ=ן עןמוניםםן און די מ׳םפוזוז־מימנלידע־ פון פאד׳==ארפע:ע=. ן1״ אין עלמער פון 71 י*־ איז אין נױ־יאיק ״דוצלונג געשמארבן דער באװוסמדי מאלעי׳ דעד גריגדער פון ירושדימער קונכמ־שזד״בצלאל כ#ריכ שאץ• שאץ איז געבזירץ אין קאװגע־ געגעגמ׳ צו 15 יא־ איז ער געקומען קײן װיל־ :ע׳ װו ער האמ בןןקוםען זײן עישמע אויכביל־ דוגג• ש&עמער האמ הע געוװי-מ אין וזא־שע־ װו ד־ האמ געלעינמ אין די שפעציעלע ,קלאכ; פא־ קונכמי/ דעדגאך האב עי געלעבמ און גע־ א־־בעמ אין פאריז, יאר; געװען אין בזלגאייעז אין זינמ 1906 איז ע־ דער אנפירעי פון ״בצדאל״ אין ירושליס. זײן גןומען איז בא־ קןןנם געװען אין דער גןן,יער װעןמ׳ א־כ קינ־ כמדעי• און אנפירעי פון ״בצדאדי'. ןןו זיגמ צודײ װאכן האמ געדויערמ אין װאדשע דעי אינמערנאציאגאלעי שאפעז־קאגקוי־כ׳ װאפ האמ צוגעצויגן די ג*נצע צ״מ א גױיכן עולם און גרויס איגמעיעס אין דעי פ־עכע• משעקאװע איז׳ װןןכ צװישן די 15, װ#ס הן^בן באקומען פױיזן, זענען דא 13—14 ײדן• די עישמע פ־יזן זענען א־ײן צו ״דן- זײ זענען אונינסקי׳ אונגאי׳ קאן׳ דויפעי׳ קיעמנע־׳ כא־ ײדישע צײמש־יפמן אין דײען־זאי בײ דעי דע־מאנמע־ ביבליאמעק. ןןןן אין נױ־יאיק איז דע־שינען א ל״עד בוך פא־ עןמעיע קיאסן און מיבדשולן ׳.אוגזע־ פארק״׳ צוזאמענגעשםעדמ €ון י׳ שמײנבוים׳ ס׳קומעז אן בוך אפמײלונגען: ״דן אן מזדח־ אײיאפע׳ ײדן װאגדע־ן׳ אין אמעײקע׳ אין איץ־יש־אל׳ אין א־גענמינע- די אריעלמאדישע ״דן׳ ־ישע כעקמעס• צוס בוך זענען צוגעגעבן מאפעכ׳ ביאגיאפיעכ און אצירונגען פון נאמע קאז־אזזסקי און אביהמל• דאמ בזך האי־מ 410 ז• ןןןן מיי האבן פאייקע װןוך פאי־עפנמדעכמ אן א־מיקד אין די ״לים■ בלעמ•״׳ װעגן לימד־א־ מוי־פאנד אזן װעגן דעי ליטזנ־ארישער פרעמיע׳ װאס איז נאשמיסמ געװאדן דז־ך דעם ױארשע־ װעד קחדה• ס׳איז פןו־געקימען א קאנפערענץ די ״דישע און העב־עישע פעז־קלרבן אין װאר־ שע• נאך א לענגע־ן ישזב־הדעת איז באשראםן געװא־ן׳ אז יעדער פון די פען־קלובן זןןר זיך װענדן צז דעי קהלה אזן ארזיזאגן זייערע מײ- נונגען װעגן דעי פרעמיע. די דימע־אמוי־פיע־ מיעכ דא־פן א־ויכגעגעבן -־מדן פאי־ די װערק׳ װאס זענען דע־שינען די לעצמע 5 יאר פון גאראװ׳ בארינסקי׳ גופערמןןן. ןאן װי כ׳איז געפאלדן אין די ,׳ידיעוה פון יתװ׳יא״, װעלכע זעגען בײגעלעגמ געװאין צופ פאייקן גוסעי ״לימ• בלעם./ פאדמ דדמן יײ־ דען אפ קײן ארגענמינע אין שליחות פון ײװא• די איגענמינע־ ײװא ־ ערײנמ גייימן זיך צז אן אקציע למובת ײװא- ןןןן דעי קומעשדיקע־ :ומעי ״לימ. בלעשעיי* איז געװידמעש פ־ץ היישבײנען צו זײן 1*5" יאײקן ױבילײ. ומו דזרך דעם װארשעװע־ דעגירונגכ־קאמיכאי־ ואמ איז קאנפיםקירמ געװןןרן דאכ ביכל לידעד פזן נפתלי העיץ קאן ״מראמ נאך םי־אמ״ פאי־ די צװײ לידעי ׳.אויב כיתןוב אמאל/ ״כמאיעס שװא.־צע רוקו זיך ןןן״ און ״לידער׳ מײנע לידער״. ן$ די צענמיאד־פ#דװאלםונג פון ״שול־קולי מו־" ח#מ ארויםגעגעבן ן*ן אײנםןןליקע אויס־ גאבע צ* אלע פיײנמ פון דעי ״דישע־ שול און קרלמוי׳ װעגן שמיצן די שוד און קולמזי־אינ־ .כמיםוציעס פון ׳,שזד־קולמ״• אויסעי דעס אײפיז■־ פזן דעי צענמ־ןזל־פארװןולמזנג זענען אין .דעי אזיכנןובע אפנעדיזקמ קויצע ארמיקע־ שי־יבע־׳ װןוס װזינען אין פוילן. סידארף בןו־ שמיסמ וזערן באזונדערעזשזײען פא־ דע־ ײדי־ שעי אזן העברעישער לימע־אמוין• אין די זשו־ רי װערן דעלעגירמ צז 2 פןו־שמײע־ פון יעדן *ען־קדוב. רעך און אםעלן פון שלום אש. ע• י. פדײד׳ א• נײשמןים׳ נ• מײזיל׳ ז• מלפד׳ א• ביאלאפאלסקי, :גי־אבזענסקי׳ אהין צײמלין׳ י״ מ• נײמאן׳ מ• ול• ש#יזמ?ן• ם׳איז אויך סארעפנםדעכמ ן• רוף פון און געזעלשןןפנװעכע מוע־