Literarishe bleter · 1932-03-25 · 13 (25.3.1932) · p. Seite 198

ז״ט 198 9 . ליממראריטז מ־זוסיזר ו\װ. 3ד ןדו*.) פראגמענטארישע באמערקועעז צר 300 זײטז לײװיה ״ודי ר־מאזלעך פון ־ענאה״ — זועדן ׳טױן אויםגזמאייכט אר<\וז<\\ס הענט. זעני&ז ׳פוין ׳טוידעדלעך גײטם נאד יענע ״צוױי םריכיע העגט אין צבנה־צ״כט, זואם סאט׳פז איבער גאסם אפענעם נעז-בס״, - גאד אזיך אזעצכע ־עגט, ״װאס בדעגנען םדייזזייס, נציק״ אזן איז דעד אמתן — ״םאדציעז (זיי) אדום דיין ־אצז ד■ תציה־ ישסדיע״ (זע דאם ציד: ״העגט״). ייױױק וױ״ס עם אידט. איך ודים, איך ורים, איך וױ׳ם — אוז א־ך וױים נאך עפעס מעדער. אט װיחם ז%־, אז װען ־דרויפן העד׳פט ״מהוטה, נעפויה און נעקנאצ םון קאגאגען״, ״נעםעכטן און בצוס איבעד נאסז״ — ייגט דעד אויסרייזער א־ן ארון ״און צ,״קאפנם אים ברעגען צװיי ליכט״. ערשמ, אז דאס םא<ק נייט אײעק — ״ק־ממ ז־י טיװענוסיבר אגקוקן דעם ררורמר איז ארון״... די!*ייביעע ׳עװעםסעד ־— די, װןום מיציאנען העורצעז־ דופז זי מיט מיציאנען נענזען; ׳דער ״זדיטעד םדיינט״; דער ״נוענסש סון װדנז׳עד״ (״ם׳איז ערנעץ דא א מענטמ פדז װונרער; איך זע א־ם נישס, נאר זיין קוצ דערהעד איך״). אזן א םשיטא, אז ער, װאס ״זױי׳ס נאך עםעם מעדזמ־", וױיס ־נ־וין צו־נוס, װאס ער האמ צו קצערן זוענן די, װעצכע האבן אים, דע.ם מעינטש מיטן <־<\רז<\\למן־סאציאצז םאסאס (מיר זועצן באצד צוקומעז צו ידעם!), אננערופן —װען די ״סאדטיי־ציניע״ האט עב;עדארסט — נישמ טער און נישט װייניקעי װי ״םארעטער״. זײ רופן סיך אן סארעסעד זיי זיננען א צויב אזא צו א סעדדעדס ׳קװערד- קייזויקס אינעדצעכע פךוסקייט װאקםט פון א טיםן סאציאצן פאסאם, װאס איז צזינא*•.־ דעד פאטאס פון זיין אייגענעס גורצ — װייצ (און דאם זאצן די ״םא־דאט״־יצ/־׳ייע־ נ־־צט םא׳־נעסן) רויטס פון זיין אײג\ לייב איז אביאד ניערזנען איבעד רעד װייםקייט פון םיבידער שנייען. אט דעדפאד איז ז״ן סאציאצעד פאסאס צונצייך א פיעדזענ־ צעבעיד, און מנײצא — אן אינעדצעבעד, א פארטיםמער און א פדו־ טעד, אזא, װאס װיצ ...דערגדוינטעװען אדעפםטן טדויעד און אדעמםטן צעבן אזן זינען אנטפצעקן... (זע די פאעמענ װי—פור—ױניצ). אנטפצעקין א ױ\ אין עפעס צאזט זיך קיינסאצ נישט פזן ת־ויםן. מ׳קאן עם דעדנדייכן :אד רװ׳ך זיך אציין — דודך.אנמ־ פצעקן, קודם־כצ, ז־עם אײג<ז\<זלו זין. ־מפאנט רעדיבער ציייװיק דורך םיביד, ניז־יאדק, איתוםען און טאסקװע — צו ויך. אזן אס וױיזס זיך ארוים: דעד װענ צו זיך איז אײביק דערזעציבעד — רעד װענ דורך אומקום צו צװייטער בא־עאפוגכ (,,ב״ם בדעג פון א װאצד האסטו מ־ך צזם צוױימן מאצ באשאםן, באשעסער״...) יא, אפדאפא דעס ״פעסיםיזם״ און ״פ־נסטעדן אונסעו־נא:■;״, װאס מ׳האס ציױױקן :*אדגעװאדפ: צוציב די אומקום־צידעד. ס׳איז צחצוטין איבעדיק ציױויקס פארענטפערונג אין דער ־קדסה. ם׳אױ דאך די א״ביקע ׳עזואיטן־טענה פון אצע טעמפע דאנמאטיקעד און פדאזן־שיםער. פעסימ־זים! גװאצד, ייידן, פעםיטיזם! פון װאגען זואצן זיי, נעבעך, װיסן, אס ד• אצע, אז מ׳דאדף צועדשס בצ״בן אוינ־אז־־־אוינ מיטן ״הארפון קאטאסטדאפע״, אז נאך פד'עד דארױ מען טיף, װאס טיפעיד נידעדן אין די הייצן פון אוסהום (פערזענצעכן און נעשיכטצעכן — װי צייװיק נזפא פאױ מוצידט עם ריםט״ק), כר• ־םפעטעד ערשט צו קענען און סענן זיך דעדנענסערן צום ״דויי־כזיכטיקן אמת פון צעצםע שעהן״ (ז. 218), צו דעד שיקזאצ־גינאד פון ״כי טוב״, צו דעד גצאדיע פון די ״ריכ־ טיקע פארבן״ און פון ׳דעם ״אמתן בצוט״, און צו אזא מין ױבו ד• צידער ח$ו נייען ערגע׳ז. אױ וױיניק ז״ צו צייענען — בל׳דארך װיױגײך א״גנטצעך: נישט קיין ביוך צידער. א ציד אויױ 300 ז״טן. ווענן דעם, װ• א טענמש גײט — װי א םענטש ׳דערנענטעדט זיך י- אװי שס״ט דאך נעשריבן אין די פאד הקדסה־װעדמעד — ״צז אפנהייט פזן וײ\ א־געדצעכן אסת״. גל<\סי*ר\ ס׳בזך, אייבערהיפעדן, — א־ן רעם־א םאצ, מעד נאך <ױ אין אנדערע סאצן, איז עפ חסא פון אבסאצוטעד באצױננם־ צאזיקײס ס׳װאצט באדאדפט צינמדן איבעדן בודצ פון אזא איױ־ד בוך אין אוונזעד הפקד־אטמאםפעד, װו הבי־׳ה־טראסק םיט די״טעמפע טזדוות או) קאציקיוזואטע פעדעדס נימ א בצעסע־ א ב׳ויך פון ױצא װעגן, סדי גיכער אבצזזאנן דעם פסוק. די צידעד — גאכאסאצ — דאדפן א װיסיגײבר. װעד װעט מיטגיין, כדי צייציו׳קוסען — א־נעדצעך, א־ן דער איבערלעבוגג צוקומען — צו די ציידעד פון דעןך רעצטעד אפטייצוננ אין בוך, דעד פערטעד, װאם צײװיק באמעדקט אין דעד הקדסה, אז זיי ועגען אים א־צט ד־ נאענטםמע און װאם אויך א\ אט דעד (צ״דעד, נו־טיקער) באמערקוננ װאצט עם דער אגװזער צייענע־ (וװ אי־ז טר?) תיבו־ נעבדויכט אדזיסצוםיצן —? װער זועט םיטג״ן? איצט, װען אזויפיל םיסמ האט באדעקט די פעלרער- ־ערעק דיך נ־שט, חבד פארטײ־״ספעץ״! אמתע פאעטן — ז״ סעגן אפיצו, װ• צ״װיק, דודכג״ן דורך אצע שנייען און דויטקייטן פון מאםקװע — םחן זיך דערנעענטעדן ציי זיימר אינעדצעכן אסת, ז״ער אייגענעס. אזוי אױ עס שוױ. איון דעםאיט אנען זיי זאכן, װאפ תאבן זיך ד־ד, פריינט פאדטיי־ יאפימוט, קײנמאצ נ־שט נעחצוממ. אזוי אױ עס. . יװאס אנבא־לאננט מיד — קאן א־ך מיד אז־םנעצי״כנט פאד־ ״שטעצן א ־״ צ־דעד פון דעד צע׳צטער אפס״צונג אין צייזו־קס בויך װ• נייעם דאקומעינמארישן באוױיז־מאטעדיאצ איד אקטא פון דזשיימם ״פיצנעשטאצטיקײט פון דעד דעציניעזער דערפאדוננ״. װע־ ־במ־עסט — די פאעמע ״װאאקנס הינט־נדן װאצד״. דעצ־ניעזיטעט, מײנע פריתם, פזן ר״נםטן אינדױױדועצן קאצ־־ בעד. ם׳אױ ח׳טבון־הנפש; װיצן צו װוינדער; צעבעדיק נאט־נעפיצ. אזוי צעבעדיק, אז דעד פאעט חערט אריום זיך און .םזן זיך — דעם ״דיח םון גאטס אויפגער-םן צייב״. און רי ותדסער הארט: ״באשיעםעד, באשעםעד״ — יענען טאקע װעךטעד בפועצ־ממשדיקע. צײװיק דעקצאמירט :ישט. אסדינסטן ־עימ מעז אדיײס פ׳ון ד• אצע צידער צזויי נרונט־ װעדמער: דאס װאדט ״קײטן״ און דאס װאדט ״ה״צ־ק״. אז מ׳קוכיט צו די צעצטע צידעד — וױים סען: דאס ג־גיטפעט איבער דעם הײציקן קי־עמ־נר (און אין פצונ — איבערן עצם װארט ״יה״ציק״) אױ נישט ידערפאד נעװען אזו• בצזט־ק (זע ״דאם הײציקע ציר םון ה״ציקן קרעמער״), װ״צ ם׳אױ;ישטא — אירער עם טאר :ישמ זיין — קײן ה״ציקײט. ניין!;אר דעדפאד, װייצ ס׳סא־רן נישט ז״ן קיין זןרעזזיזר פון הייצ־קויטן — אצץ אײנס, צי חאס זענען ״אוזמוזײציקע״ הייציקייטן, אודעד :ישט. װארום אין תוך (ז. 193) — ״װיצט זיך צובוינן צו דעד עדד און זאנן: הײציק — א װא־ט אן אצטם, װי דאס רוים פון אװנט־ שעיה״. א װאדט אן אלטם — אזן אן אײביקס. און װ־באצד אײביק, װיבאצד ״םוב ספעעיע עטעדניםאטיס״, וױבאצד אין ציכט םון םוח־טאגיקער דע־קענטעניש, װיבאצז־ דורך ״נאצד־ננע סוך־טאנעדיקע זיפן״, דוױך װעצכע ם׳װע־ן דודבנעזיפט