Literarishe bleter · 1932-03-11 · 11 (11.3.1932) · p. Seite 178

ליס-טרארייטע גדסיװסר \\\ז. \\ ןיס\4.) יייט 178 צ1 וואר סעאטער אײ הונסט ןןןן אין װאו״דעווער דדאמ• םעאנ—ר (קיגסםל אנפ■ מ■ וו״בערם) וועחפ איגמ געגי״כו ■דרום־ עליכמס ״פאדנ״םופםער •::״דערד״ לוימ דע- אינסמענירונג *ון דעז׳די פון יעקג עםעומגערג■ די פיעסע איז געגאנגען מים א (ו יאי צודיק מים גדוים דעדפאדג אין גוקאיענום• אין די ״לים• כלעסעד״ איז בםעתו געװען אן אפ־ האנדלוגג וועגן דעד אויפירונג׳ ווי אויך גיד־ דעו־• ןןןן די ר״סעד״לן אין דער װארסעװער ״די- ׳דער ארטיםפי׳םער מ׳סמחה נעמען אן?וא־פע פארסען. ס'איז א חרפה1 ןןןן אין װאר׳גועווער ליםע־אםן ־ פאי״ן איז געגרינדעפ געווסדן זן רעװי־םעאפערל. די סו־ זיקזי׳י׳דע ט״ל נעפיגם זיך אין די הענם פװ הענעד קאן• ןןןן פד״פיק׳ ׳םגת׳ זונםיק דם 11■ 1-2׳ 13- טן ה• ח׳ קומען פןןר אין ליםעיאםן־פאד״ן קאנ־ זיעד׳פן *ון דעם כאקאנטן זינגער י׳ םפרוגאםזו ₪ אין גרןןדנער עםז)פ־טעאםער םרעם אויף דעם 11־םן ה• ח■ הער׳ן גראגאדם מימ ז״ן װאחם־קאנגערפ. ןןןן כערמא גערםכען איז אויפגעפרןןםן אין דיגע אין ״בא׳נוע די יוניסה״- — די פא- סםעלוננען ג״ען די גאנזוע ג״ם ג״ אויספא- קויסםע ה״זעי׳ ןןןן די לןןדזער מ־עסע איז פול םיפ לויב־נע־ זאנגען ײעגן דעם יובל״פיןןגראם פון ״אררכ״• ןןןן אין ניו־יארק איז אין עלםע־ פון 3!ו יןןר גע׳גטזןרבן דער ״די׳םע־ אקםיאר עליאב יאם׳סם״ן. ער הןןפ זיך באזונדעדס אויסגע־ צ״כנמ אין גארדינם דאלן. געגוירן אין ווא־■ ׳םע• איז ער *וריק מיפ א 30 יאד אװעקגע־ פאדז ק״ן אמעריקע• — די לעזוםע יןןרן האב ער ׳מוין בסעם ני׳טם געשיילם. ןןן די פעג איז *ןןרגעקוסען אין יאריז אן זןוונם פון ״די׳כן ארטיספז־פאר״ן אין פאריו• 60 ״דישע איםיסמן טדעמן אווןז אויפן ןןװנם אלס ערן־נאסם *ון פאר״ן איז אויפנעפראב: אויפן קזןנזוע־ג די גאװוסםע ארםיפפין :ע־• קעםסאן• ןןן די םעג פארם אפ ק״ן ארגענפינע דער ׳•:־ געד אדטיסם זלםן היר׳אעלד. ײןןס הןןם ־י לעיםע יןזין געעפילם אין ״ײיקט״• ״ײילנ•:־ טרופע״ און לעמזנס אין װאר׳ב- ד־אם• טעאםנ־ ״עליזעום״■ ער הזןם באװיזן זװ פארעקןןסענד•־! יירפאר א ז״ער־באגאבםן ׳גוי־מילער. ז• היײ־ פעלד איז אויך א נוםער רעייםאםןןר• די יונגע •גוישפילער־נדג*זה באדויעחפ ז״עד׳ װאס הירשטעלד פארלאזט *וילן. ןאן די זינגעריו פרידא לוריע איז אויפ ד ציןןםן אין ײילנע אין עםלעבע ליז׳ער־קןןניעיבז מם גרוים דעדפןןלג• ןןןן געניא ׳גלימ הזןט גע׳גםילט אין ײיי:ע ״א״נע #ון יענע״• אידט גד״ם זי ״ןןועספא־ד קע נוס• 49". ו רס$7קס$ר נ ח מ ן מ י י ז י ל לעןן פינקעל׳גם״ן׳ ם• פ״נקינד׳ ׳גדה ר״זען׳ אפרים קאגאנןןײזםקי׳ ם• פלאקםער׳ מ׳גה זילגורג׳ ם• עלנוים׳ מ• ברןןדערזאן׳ ל. דר״קורס׳ ב• זינגער׳ א• לערמאן׳ זשאק לעווי׳ ב׳ זילבער־ •בם״ן א• א. דעד נומער האלם 32 גרויםע ז״פן׳ 1111 *יז ברמער ״ליצ* בלעפעל״ ה*בן סיר מיםגעםײלם װעגן דער מאלםונס װ*ס איז פארגעקומען אין דער לעםלענדישער שול״ ארגאגיזאציע. אין ריגער ״פריםןורגן״ נעפינען מיר א ברױו פונם פ^רזילער פון דעד ג.י*ש.א.ז אין װעלכן עס װערם דערקלערס; ״1. עס איז נישס ריכסילן, אז ס׳איז פז>רנע־ קומען א יגפאלטונג אין דער •גול־ארגאניזאציע׳ דיכפיק איז נןןד׳ אז א ם״ל םיכגלידער איז ארו׳סגעטיאטן פון איר. דורכדעם הןןם זיך אבעד יורידיש און סזןראליש גןןרנישפ ני׳גצ• געענדערם אין דער קןןמפעפענץ פון דער שול־ ארגאניזאציע׳ ײי א פראפעםיזןנעלער און קול־ םור־ גזעל׳באפפלעכער אינסםיםוציע; 2. סיאיז נישם ריכםיק׳ אז די םיבה פונס ארויסםרעםן איז געווען די אוסצופרידנק״ם מימ דער פאר־ ײאלםונג• ריכםיק איז׳ אז די פארוואלטונג איז גיזןד באשםאגען פון די טענפשן׳ װזןס זענען איצפ ארויוכגעפרזןטן׳ און ז״ האבן אויף אזא אופן נישט געקענמ האגן ק״ן גרונם צו ז״ן אין ■אפןןזיציע- 3• דןןם ארויםםדעםן פון א ר״ מיפגלידער פון צ.י׳ש׳א• איז דעדװ״ל פזןרגע־ קוםען נאר פאחמעל; פאקטיש זענען די אדוים־ געםראםענע נאי געבונדן צו דער שול־ןןרגאניזאי ציע דורך מאראלישע און מאפעריעלע התח״בותן — ביזן רעגולירן די חובות. צום פוף סוז נאך אונםערגעשםראכן װערן׳ אז די צענםדאיע ״דישע שול־איגאניזאציע אין לעםי יאנד איז :ישט ק״ן פארבאנד פון צופעליקע מיפגלידער׳ נאר אן אינספיםוציע מים א גאר בולםן קולםור־געזעלשאספלעכן םהות; די איד״ שול־ארגאגיזאציע בל״בפ׳ ווי פריעד׳ א פאקטאר אין ״דישן קולםור־לעבן פון לעטלאנד׳ אומאפ־ הענגיק פון אלע פארענדערונגען אין ארגאניזאי ציאנעלן אפאראם״. ןןןן אין בערלין׳ ריגע׳ פאריז׳ לעםבערג ווערן דורך די דאחטיקע ״דישע שריפפשםעלער גע־ גד״ט אחםיקדן׳ מאםעריאלן פאר די ספעציעלע לאנד־נומערן פון די ״ליט• בלעםער״• ס׳זענען שוין געםאכם •ויבינדונגען םים די שריפםשםע־ לעד אין אנדערע לענדער ײעגן גר״טן די נו־ םערן ״ליט׳ בלעטער״ געווידמעט די באזונדערע לענדער. ןןןן די ״דישע צוגאב־שולן ב״ם מעדעם־קלוב אין פאריז אנםוויקלען זיך ז״ער גום• ןןןן סרדכי אלעי בעם אונז גזים״לן׳ אז ער חאט אפגעגעבן צו זעצן א בוך דערצ״לונגען ״בלעםער אין ײינם״. דאס בוך װעם האלםן א 10 בויגן׳ הילע פון מאנע קאץ• ןען ס׳איז דערשינען דאס פעברואר־העפט פון ״״ווא־בלעסעו־" םיט א ר״ ז״ער אינטערעםאנ־ טע אדטיקלען און מאפעריאלן. ןןןן דער צוו״םער באנד שחיפםן פאר עקאנאםיק און סםאטיסטיק *ון ״װא דע־ש״נט די נאענט־ סטע טעג םימ א ר״כן םאטעדיאל• ליטעראסור אײ?!!?־1םור ןןןן פראפ. שםעון דוגנאװ׳ וזעלכער האט דא נישט לאנג *ארענדיקמ די דר״־בענדיקע געשיבטע פון דער חפידישער באװעגונג׳ איז איצט צוגע־ טדאכן צו שר״בן ז״ן לעבנס־געשיכטע׳ װ*= איז גל״כצ״טיק די געשיכמע פון דר״ דורות פון רוסלענדישן ״דגטום■ אס דער רעפעראם פון שלום אש אין לאנדאנעד נן־אורי א■ ד. ט• ״קריסטלעכער אנפיפעםיטיזם און ״דישער אנטיםעםיםיזם״ חאט שפארק אוים־ גענוסען• ד• לאגדאנער ״דישע פרעיסע האם א-יבערגעדרוקפ דעם אינטערעסאנטן פאדטראג׳ וואס באהאנדלט די שװערע לאגע פון די ״דישע םאסן אין פאר׳ב״דענע דענדער און אנאליזירפ די םיגות פון דער שנאה צו ״דן• ןןןן נאך דר״ הדשים פארברענגען אין ראםנ־ פארבאנד איז דוד בערגעלסאן צוריקגעקוםען ק״ן בערלין• דער שריפטשםעדער האט בדעה צו בא־ זעצן זיך אין ראפנפארבאנד• ןןןן דער ״ײא אין ײילנע האט א״נגעארדנפ א ײיסגשאפםדעבע זיצונג אויף װעלכער פנחפ קאן האפ געהאדםן א פארםראג ׳,פוילישע׳ ״די- שע און העברעישע יקר־זימציאותן פון םוף 18־טן און אגהויב 19־טן יארהונדערפ אדן וער ײילנער אונױועחביםעט-ביבליאטעקי'• ןאן אין לאקאל פון דער ״דישער גמינע אין לאדז איז פארגעקוסען אן אלגעם״נע פארזאםלונג פון די ״װא־פד״נם אין לאדז■ די פארזאמלונג האם געעפנט לאזאר פוקס׳ ׳. זעליקאײיפש האפ אסגעגעבן א ־אריכגו פון דער ביזאיצטיקער אר־ בעט• פאלק ה״לשערין׳ דער שליח פון ״װא׳ האט איבערגעגעבן װעגן דער אקציע לטובת ״ײא׳ װאס װערט געפירפ אין לאדז• לסוף איז אוים־ געקליבן געװארן א :״ע *ארװאלטונג פון לא־ דזער פר״גם פון ״ווא. ןאן איציק םאנגער איז אויפגעטראטן םיפ גרויס ערפאלג אין קעשענעײ. ז״ן רעפעראט ״ײי אזוי ז״ן סאיעבטעם דאס *אלק לאכט״ איז אויפגענומען געווארן מיט באג״סטעדונג• ןןן די ״דישע ײילנע האם זיך װידער פל״םיק גענוםען צו קולטור־אדבעם• הלואי אויף אנדעדע ״דישע שבעמ געזאגפ געװארן׳ דער ״ווילביג״ ארבעט פל״סיק׳ די געזעלשאפט פר״גם פון דער ״דישער רעאל־געםינאזיע וו״זם ארוים איניציא־ פיוו׳ איצם איז פארגעקוםען די עפענונג פון א ״דישער דראםאטישער שול ב״ם ״דישן מו־ זיקאלישן אינספיטוט• דער איניציאטאר איז הירש מאץ• עם זענען שוין דא א 50 שילעד אין דער דראמשול• אויף דער פ״ערונג איז גע־ קומען די גאנצע ײילנער קולםח-םשפחה. סיהאבן גערעדט ײעגן דער נ״ער אינסטיפוציע ד״ר יעדוואבניק, ׳. אראנאײיםש׳ אחרן םארק׳ א• מארעײסקי׳ הנה בדאנק׳גם״ן׳ ז• ר״זען׳ ד״ר ג. שאבאד א• א• די ״דישע דראםאטישע שול אין ײילנע איז געבוירן! הלואי אריכת יסים! ןןן ״אונזער עקםטדעס״ האט לכבוד דעם 5־ יאריקן דערש״נען פון דעד צ״טונג ארויסגע־ געבן א גרויםן יובל־נוםעך םים ארטיקלען פון לאזאד קאחאן׳ ל• זאץ׳ א זינגער׳ ס• באראבאן׳ .־ז. בארנשט״ן׳ ם• נאדעלםאן, אלחנן צ״טלין׳