Literarishe bleter · 1932-03-04 · 10 (4.3.1932) · p. Seite 162

§0* ליגזנורןזרי&וט ברטססר 1יגז. סו {09*1 3>ו וויאר צ> וואר טעאטער אױ הובםם ןןןן א• סאכעערג טיעט אויף *ין ״פאלקס־ :ועאמער״ אין דע־ 5יעסע ״זא״קד־מעבבו׳ב״ בזיבו בעיצא זאסלאומקא. לו־דװיק זאץ ־דםילב ארץ ״א־ץ פא־ קינדע־״. אין װאיר״*. די׳אכ. צעאבע־ — ה• יײװיקס ״איעמע בזדובה׳*• אין ״סקאדא״ ד״אט י• נ־אזזזיק געגעבן א :ײ ס־אג־אב ״די װעלב *באקלם זיך״• מ׳עקסםן £ון מונקעלע־׳ ־ובבויקן שונג ©ךן ק$לירךתחצ׳ װז*ס די פסינפעד־שעקגיע האט דודכגעפייט אין די עױצםע קלאסן םון א נאנצעד ־ײ ײדייסע שולן אין ווילנע און מהוץ װירנע• דע־נאך ־רזאס מג־י דעי־עװיאנסקי דע-צײלט קאפיטלעד גדצינםע *ון דע־ װילנע־ ־אבינע־״נול לוימ די מאטע־יאלן פון ײװא• ןןןן אײניקע ײדײד־פײלימע דיבטעי אין װאי־ *דע חאבן א־גאניזײט אין ליטע־אטן־פארײן א ג־י־ע װ#ב האט זיד גע׳דטעלט פאי א ציל צו ליסעראסור אוי קוד־יםור ןןןן דער פארײן פון ײדײצע ליםעראטן און דכוזעאליסטן אין װילנע׳ דער ײדי?וער פען־ קלונ אין װידנע און דער װדײכע־ זץװרנאריסטן־ יסינדיקאט אין װילנע האין פא־עפנטלענט אן אויפ־וף צו פא־אײייקן דעם אנדעבק פון *ד• ד• ציט־אן• ס׳װעיט גערופן צו ׳כאפן א ציטי־אן־ פאנד׳ װאם •כטעלט זיד דרײ אויפגאבן: א מןיבה ־עםיכיסע. אלחנן זנ״סדין, ר״זען׳ י• ניזזעיק. ײדײטע ליטעראמור און דאס פ־אפאגאנדירן די זי״י; א בוך׳ װא= אויפן נןבר פון?ו. ל■ זניב־א;; װי אלעמאל צײכנט זיך אויס מיט אי־י טעמפע־ דעי ׳ידי׳דער און פויליידעי *ידימע מאפן אין ע־ו װעגן זיין ד דערצײלן דעם ברײמן עולם אין פ־אג־אם ־אדע גאזעל׳ חנה לעװיז׳ דוד עלן אויך א־ויסגעגעבן װערן ••<*׳—~• ׳י^ * * ׳ גאגדע־אװנטן׳ סװ ײכ־ כע זזךן פאי־ בענע װיכטיקע א־בעטן׳ װעל דעדעימאן׳ א• ־אטמאי׳ ז• קאץ׳ מ• א&ענהי־כ רײםע חעפםן■ װו ס־װעלן ןאר־ זאנהביבע־׳ 9עײא: טערן דעם קױם פון זײן כדכפחה• א. א• סיט-יעט אײף א נ״ע זינגעײן ד• דאב־ ־יגענע מאפונגען ווי אויך אי־ עפנטלעכט װע־ן א׳ יימן 1 יא:דא:עי "י ןןןן עלום אע כניעב אוי־■ אי קאװסקא• אין אלנעמײן —־ גאכץ פײן! אין *ע ײדימע ליטע אט< ־• * ע :ערזעזיונגען פון ד מיט ׳ן ״בן־או־י״ ־ובנצך- און ליבע־אכװ־־פא־״ ״צענםראל״־טעאםע־ א נײע אויפי־ונג פון הע־י־ מאן פעניגשיטײן ״יערטשיק סײן קי־וין״• ןןןן אין פא־יז איז פא־געקוסעז א פאיזאמ־ לוכג פון די א־טיקע ײדישע א־טיסטן׳ װעלבע געפינעז זיד אין א ז״עי קײטי־טע־ לאגע• ־' צאל זײערע ףערגיײב׳ט ביז 50. סיזענען געסאכט געװ#רן פא־דװ־פן אויפן השבון פון די סטארן• ש׳איז באיטלאסן געװאיין אויפצולעבן דעם א־• טיסטךפא־ײן• ס יאיז אויסגעקליבן געװארן א נײע פארמאלטונג׳ װ#ס איז צוגעטראטן צו דעד איבעם• דעס 9־טן ה. ח• קוומט פאי *אן אװנט לטובת דעס ײדיזזן איטייסט• ןסן די גאסט־טפילן פון בערטא גד־׳בבוען א־ן ריגע גײען אדודך מיט אן אויםערגעװײנלענן דע־פ*לג. בײ פיד־געפאקטע ד״ײזעל• נאד ״םאדאם איקס״ איז ב• גע־סטען אויפגעטיאטן אין ״סי־ ־עלע אפי־ה״• די פידסע ״איך װיד א קעד״ איז געגאנגען אין ײגע 15 מאל׳ — דאש איז פא־ ריגע א יעקארד־ציפער• ןןןן אין א פאריזעד קלנפט־נאלע־יע איז גע־ עפנם געװארן א בילדער ״ אויסיטטעלונג פון ײדײכן קינסטלער רײמןןנד קאנעלטאנ זיין בילד שלוס א׳ד דזענגם אין װאדיטעװער דיםעראטך פא־ײן• ןןןן אין לאנדאן ה*ט אנגעד״ויבן צד גאסס־א־ יירן אנבא יאקובאװיפמו• ןןןן אין דאדז האב זיך געעפנט די קונסכו־ אייטשטעלונג זונם קינסםלעד ח• כהנא• ןןןן אין זױן איז אוימעפפ־אםן סיט דעיפא־ג די הימנעי זיכגעײן שיה אנתד חלוי ןןןן קײן לעמבערג איז געקומען <די ט״ופע פון משה ויגלער׳ װאס באיטםײט *ין אן א־ײגענע־ מש*תה• סי״מפילן אין דער ביו*ע זײן פ־וי־ טעבמע־ און אײדעםפ• סיאיז באזוכדע־ס בא־ קאגט אײ* הע־ טי־ופע די סדב־עטין סעדוידא ויג־ דעד־פאסהאר. ןןןן?ולום טאנין׳ דער געזו• םיטגליד פי• ,װײ :ע־ טרופע״ איז נלקומען קײן :ױ־יארק• ןןןן דער קינטטלעי י• קולזויאבסקי גר״ט אז אויסשםעלונג אין ק#װנע• נ ח מ ן ם י י ז י רעד$קס$ר ד־שטע־ אװנט איז בא״כטימט אין צװײ װאכן אין ליטע־אטן־פאי־ײן• צ• דע־ גײפע געהע־ן צילע מעעהמאן־בעקע־׳ מ• שימעד׳ ס• פאמע־׳ מײפ לעװין, ־דולמית •דאפירא א• א• ןןןן דעי דובנאװ־פאנד פא־ דע־ ײדײכעי ענ־ ציקלאפעדיע אין בע־לין ג־ײט איצכ א פ־אבע־ העפט פון דע־ ג־ויסע־ ״דײטע־ ענציקדאםעדיע׳ װאס דע־ פאנד איז צוגעטראטן ארויסצוגעבן אין דעם פראבע-העפט װעדן זיך באטײליקן די אנגעזעענסטע ײדיטע װיסנשא&הלע־ און פא־־ ןןןן אין קאװנע האט אנגעהויבן צו דע־שײנען א נײעי ײדײטעי• זשורנאד ״פא־ עמך״. ןןןן םאיז געקומען קײן ביאליסטאק דע־ באי סאכטעי ײדישע־ •סײפט-סטעלעי הע־מאן פיאנק׳ װאס האט די לעמדע יא־ן געװוינט אין נױ־ יא־ק• ןןןן פאי דעס הי־טב״ן־נומעי׳ װאב ״דיט• בלעטער״ ג־ײטן׳ זענען אנגעקדמעז איטיק־ ־יען און דעײנע־ונגען פדן א רײ *סרײבער אדן א־טיסטן• ןןןן אין מאסקװער ״עמעס״ איז פא־עפנטדעבט אן א־טיקל פון א ג־ופע טיײבעד קעגן דעב ״קיעויע־ אינםטיטוט פא־ ײדײדער קןלטור״ פאר זײן א״מטעטיקײט און *וילן ליבע־א־יזפ׳ װי אויך זײן טאלערירן מאי־קסיסטײס נײסט־ אויסגעדיאלטענע געדאנקען• אין שפיץ פון דעס אינסיטיטוט ־טטײט׳ װי באקאנט׳ דע״ ״פיאפעי סא־״ י• ליבע־בע־ג׳ װאס איז א גרויסער בװאט צו פדעסן דעפ ײװא• הײסט עס, ער אלײן איז איי־׳ך װײט ני״כט אין ן>רדעכונג. ןןןן עס דעיטײנט א בוך פ*ן ל• הײן װעגן ־־דעם ײדיטן ארבעטע־־לעבן אין א־ץ־יש־אל• דאב בוך נעמכ ארוס די תקופה פון דע־ פע־טע־ עליה ביז די אכ־געיכעענישן פון 1920• ןןןן י• 8ז?5יע־ניקאװ גײיט צום דרדק א זאמ־ ליוכג איבערדיבטונגען פון סערגעי יעסענין• ןןןן דער ױכגער דיכטער יעקב גאםליב תאט גע־ האדטן אין קאװנע א רײ פארדעזונגען װעגן דער מ#דערנע־ ײדיטע־ ליטעיאמו־• עס דע־שײנט די םעג אין װאמרע א לי־ טע־אטװ-זאטדונג ״זאלבעאבט״. ס׳באטײדיקן זיך לײב םאיגענטוי׳ ל. סעדעי׳ ל• רע־נע־׳ מנוחה?ולסערין׳ מ• װײנשםײן׳ ־הל ק־אמף א• א• א ־עפע־אט״ ק־יסטלעבע־ אנטיסעמיטיזם און ײדײטע־ אנטיסעסיטיזם״. גאניזאציע איז פא־געקומען א טפאלטונג. א ג־ויפע ג־ופע לעיע־׳ װעלכע איז נײסט געװען צ־פ־ידן מיט דעי ביזאיצטיקע־ ל״טונג פ־ן צ * ■ ט.א., איז א־ויסגעט־אטן פון דע־ א־גאכיזאציע און געגרינדעט א נײעם ײדײטיסטײטן רעיעי־ פארבאנד אונטערן :אמען ״צענטראלעי ײדײסעי י״י־ער־פארײן אין דעטדאכד״ (ציל). די געזעל־ •טאפט האט ידױן אנגעהוינן איר טעטיקײט און אויפגעװײלט א פא־װאלטונג אין פזןדגנדיקן בא־סטאנד: י• בױין׳ י- גידיגינדט׳ ב• גדעדיטא־- ד• תיװטבערג׳ י. בא־לאש׳ מ- מארק׳ י. ניײטלאכ• א. א. עלקיהועק און א. ־ע־טין• אין רעװידי־־ קאםיסיע זענען א־ײנגעגאנגען: י• בע־ז׳ ז. װעק־ כלזך, ז• פײ-אס און י• קא־לין• ווא די אמעריקאנעי א6יטײל':ג פון ײד• װיסנ־כ• איגסט. האט פאדעפנטלעכט אן אויפ־וף צו די פיײנט פון ײװא אין אמע־יקע צו העדפן דעס ײװא צו פא־ענדיקן ד-עם בנין אין װילנע• עס װעדט פאי־אנגט צו 1 דאלא־ פון יעדן ײװא־ פ־ײנט• /ןןןן עס איז דעריטינען א העקכאגראפײטעי באי־יכט פין צװײטן צוזאמענפא־ פין דע־ ײדי־ טע־ קולט־ר־נעזעדשאסט אין אמעריקע׳ װאכ איז אסגעהאדטן געװארן דעס 11־18־מן דעצעכ״ בע־ 1931 אין נױ־יארק- ןוס די ױגנט־־ליגע בײ דער ײד• קולטור־געזעל־ טאפט אין אמע־יקע האם אנגעהויבן א־ויסצו־ געבן א פעי־^ד״דע *ט־יפט ״ױגנט״ (העקטא־ ג־אפירט). אינהאלט פון עײטטן;וםע־: ז• יאב־ נעס — לײט־ארעיקל; ה• נאװאק — באגריסונג פון דע־ קולםו־־געזעלשאפה; מ• פי־ענק — פאר־ װאה א ױ־גנגד־ליגע; י• לעײיז — די ײדיהדע ױגנט און די טאציאלע פ־אבלעס; ב• גע־ער — די ױגנט בײ דער א־בעט. לסוף קומען :אטיצן• דוי־ך דע־ ױגנטיליגע זעכנךז ארגאניזירט א ־ײ קורסן פא'־ פארשײדענע ליטערארײדע אין סא־ ציאלע פ־אבלעסען. ^ןן דעם 19־םן פעברוא־ איז פארגעקוםען אין ווילנע אין ײװא אן עפכטלעבע זיצונג סדן דלי פשיכאיאגײט־פעדאגאגישעי־ סעקציע• א• ג>ןלןומב ״עפ רעפערידט די דעזולטאםן פון?ן אויסמןך־