Literarishe bleter · 1932-02-05 · 6 (5.2.1932) · p. Seite 96

זײט 96^ ליסינוראריבזנו .3ר68י(\\־ ו\וז. 6 4051.)_ אין די װאדשעװעד ײדישע םעאםעדז מ*צי פיקרם. אסת, א־ננאגצן כמכוטען איז נעשפיצט די פ־עםע כאגץ צייטיש, אב•*־ דאך איז מען אװעק שטארס אנסוישט. הזאת נעמי— אט דאס איז צודװיה זאץ? האט זיך נעצוינט אראפברעננען צודװיז זאצן א-זש שון םאמע אמעריקע קיין װארשע צוציב אט דעם שט־ק׳ צודוױת זא־ז, נ־ט אונז דעים אטתן צודװיק זאץ! וכ׳בין נעדן נעסאננען זען ״חובות״ז א קאטעדיע, געשריבן דודך א װאדשעװער שרײבער (באנמשע — א. דאזעגםעצד) סונב הינן צעבן, רעזשי—טשה ציפטאן. א רעושיסער, װאס האט ה־נטע־ זיך א פײנע קינסטצערישע פארנאננעניהײט. די פיעס־ע אבער א-ז א שװאכע, א טאנדעטע. א װארשעזוער ״ד באנקראטירט, ער םא־- באהאצט א טײצ נעצט אין א באנק ״אוניטאם״, און ס׳קוטען צו א־ש בעצי־חובות. ז־י קוטען אין ערשטן אקט, זײ קומען אין צוױיטן אקט, זײ קוסען א־ן דר־טן אקט. און זײ ׳טדײען און טוטצען אויך װאי די װעצט שטײט. נישט מען טפילסו די פיעםע, נאר מען נזוײגו - פיעסע, און אן א טאם. דער שטאח פון דער פיעםע — א נ״ סער אין א רעװ־־טעאטער, — איז פאנאנדערנעצויגן אויױ נאנצע דרײ אקטן, אין װעצכע עם זענען אדײננעבראקט װיצן, .צידצע־. קופצעטצעך. און אין דעד פ־עסע שפ־צן דאך אײניקע פײנע אפטיאדן, װאס װאצטן געקאנט און געמענט צײטיש שפיצן! אויך אין דעם פאצקם־טעאטער אויױ חעם ״פרײצעבן צינײנע־" שרײט טען. טען האט זיך אפגיעװוינט ב״ אונז צו שפיצן טעאטעד, נאר מען נעװאצדעװעט, אז היסצ עפן ז־ך. דאם שטיק איז עפעס אן אויסטראזכטעניש םון א״נעם, װאם חתטעט זיך י. קאהן. נישט־ נעשטוינעניעד :עפצאנטער. און עס איז, וױיזט אוים, םםעציעצ גע־ טאכט, טען זאצ װארטן, װען •עס װעט זיך באװײזן ׳.יעבנמ״ט, און זאצ א הוצ־ע םון. טאנצט ער אפ, הויבט זיך װידער אן די ״אםצ־ע״. א־ן טען װאדט װידער, װען װעט שוין דעד םדײצעכער רעכטצ״ט זיך װידער באוױיזן, און אזו־ װײטער און װייטער. אט ואצו־ צ־ם ז־ך די פ־עסע, די דרײ אקטן, און מען א־ז דאנקבאר רעכטצײטן, װאם עד באװײזט זיך יעדעם טאי" ט־ט זײנע סרײצעכע צידער און ט־ט זײן צעבעדיקן טאגצן. ״טאנצט ײדעצעך, טאנצט״ א־ן ״סקא־א״־טעאטער, דער רעװ־ צוזאסעננעשטעצמ און דעזשים־ירט דוירך יצחק נאיזשיק תאט אײנ־קזן נאנץ־פײנע נומערן. די טוזיק פון ױסױ קאטינםקי איז צעבעדיר נעשמאיק. אין אײניקע ניומערן באוחט זיך די טעטפעראמעניטפ־י׳ע הנה נדאסבערנ מיט ברען, ט־ט א־טפעס, װי איר שטײגער אין. דא און דארטן זענען נישקשה רי ארטיםטן ראטמאן, צעדערסאן, קאץי פיין א־ז דיער נײער אפענה״ם א־ן א פאר נומערן. אבער א ־״ נומערן טוינן ני׳עט. שצעכט. שװאך. קאנפעראגסיע — נרינשפאי איז שצעכט ביז נאר. אבער דאך איז ־. נאזשיקן צויט זײנעיכהוי׳ און די בארינגוננען נעצוננען האם פראנראם. דער םך-הכצ? — מען װאצט נעקאנט און באדארפט טער נחז האבן פון ד־ פ־נױ ײדישע טעאטערן, װאם שפ־צן איצט א״ װארשע. אזוי װי די פינױ טעאטערן ניעהערן איצט צו צוױי אנםית־ דיקע אינםטאנצן, צום ארט־םטן־פארײן און צום ״טעאטקאאפ״ װאצטן זײ באדאדפט, יעדע אײנע פאר ז־ך, אננעמען םיטצען, א״פי צוהויבן דאם טעאטער פון זײן שפצן מצב, עם זאצ קאינען נעבן ־ענ טאקם־סום, װאס מען קאן דערנרייכן אפיצו בײ די איצטיקע שזיעש באדיננוגנען און בײ די ארטיםטישע כוחות, װאם מיר םארט*••' אין פויצן. ו. גז םדײכט םרן ײדישן װאדטן כדי םיר זאצן װײטער קאנען ארויסגעבן די ״צים. בצעהעי״ אז איבערײם, טוזן מיר האבן אייער טיטהיצױ אוז שטיצע. נדי פארצאננען נישט קײן םובםידיעט, מיר װיצן נאר, איר ן$צט יערע־ אײנער אין זײן שטאט און שטעטצ אונז באהיצפיק זײן צו םא צי־ע• םערן די צאצ צײענער און אבאנענטן. םיר װענת זיך צו אײך, םרײנט פון ײדישן װארט, מימ תי בקשח: גניאפנו אראואװעוסיו פאר די ״ל־סי. כלענזער״ו איײםעי־צעך האצטן טייר אין װארשע טיטן ײדישן טע>>סער :א•־ פ״ן: פ־נף ײדישע טעאטערן מיט אן ארט־סטישער טשפחה פון א הינדע־ט טענטשן, טיט פי־עטיערעם, — דראמעם, מעצא־ ד־אמעס, אפע־עטעס, — ט־ט נאםטראצן פון באריסט־ע שוישפיצער, ט־ט א ג־ויםן עוצם־באזוכער, ,־ואם דערגרײבט װאך־ײעכנטצעך צו א צאי פ־ן א־בער 20 טו־זנט. או־סערצעך טאקע נאר פײן און גע־ הויבן, אבע־ אינעװײניק — א־ז ד־ צאנע א פ־צ־ם־צ עדנערע און ט־־־ע־־קע־־ע. עכ א־ז קײן םםק נ־שט, אז מ־ט ד־ זעצבע ט־טצען און בײ ד־ זעצבע באר־ננ־ננען װאצט ט־ען נעקאנט ראם ײד־יעע טעאטער אװעק־ שטעין א־־ױ א העכעדער טדי־נה. װער ט־אגט דא ד־ שויד? װעטען קאן טען דא באש־ידיקן? טען האט אצע :עװא־ט אויױ ד־ נאסטשפ־צן פון בערטא נער־ םטען, װאם ט־ט א־ר נאטען א־ז פארבונדן ידע־ בא׳־יטטער קונםט־ טעאטער. א.־ן אנשטאמ דעם נאנצן רײכן ־עפערטואר פונם קונםט־ טעאטער, א־ז ז• אויפנעט־אכן אין דריי טעצאדראטעס, װאס האבן א קנאפן קינםטצערישן װע־ט. איצט איז :עקוטען צו אינז אײנער פון ד־ בעיסטע ײד־שע אקט־א־ן א־ן אטע־־יקע, צודװיק זאץ, און אויך עד א־ז א־־פנעטדאטן אין עפעס א ״שטיק״ ״אצץ פא־ קינ־ דע•־", — א טעצאדיאטע פון ע-־נםטן ט־ן פון עפעס אן אוט־ כאקאנטע־ טהײדטע. אין פאיקס־טעאמער סרעט אויױ יעקב רעכט־ צײט אויך א־ן טאכעדײקעם, װאם האבן אפיצו קײן טאטן נ־שט. אויך פון ד• א־בעי־־קע טעאטע־ן האבן מיר גישט קײן נרו־ס;חת— דא הינקט אינטע־ די יעזשי, אין דאריט — שפיצט טעין ביויז טיט אנפאננע־, אין א דריטן, פערטן טעאטער — א־ז סתם הפקר א װעצט. עם האבן זיך איטנעקערט די צײטן פון טוראנאװע־ ײדישן ט־־אטע־ — טענהט טצן. און אנדעי״ע יגעבן צו: נײן, דאן, צוריק ט־ט א 20 ־אר, האט טען :עטע־ ניעשפ־צט א ײד־שע אפערעטע, א ײדישע טעיאדראמע! עם איז נעװען טער אחרױת פאד ז־־גר בינע, :־שט ־עדער, װאם האט געװאיט, האט נצ״ך געקאנט קוטען און װערן אן ארטיסט און אויפטרעטן. דער װענ צו דע־ סצענע א־ז נעװען אטאי א שװעי־ערע־ װ־ איצט. דער ־עצענזזתט פון ײדישן טיעאטע־ איז אפמ אין זײער א שװע׳רע־ יאגע. שו״יבן טיטן פוין טויצ קאן טען נישט. טען סוז •עטעגדיק ,,:עמען אין איט״. עס א־ז אפשר א שװערע עײצה אט־ א־דעד פאצשער צוינאננ. אפשר װאצט טעז טאקע באראירפט קיא־, אפן ־עךן, אן קײן שום ,,דיפצאטאטיעס״. אדער יניט א טעאטער, װאם זאצ פאדשאפן פא־נעניגן, און װאם זאצ שםיין אויױ א :ע־ ־עריקער קיגםטצעדישעד הויך, אדע־ — אזא טין טעאטע־ איז רורכויס שעדצעך און טיען רא־ױ א*ס.. ביי קיין שום אוטשטענדן נישט דוצדן. וײאםע־ ײענ פון אט די בײדע איז רער ריכטיקעד? — דאס א־ז זײע־ א װ־כטיקע פ־אנע. אנדערע טאכן זיך דעם :אנצז ענין פיצ צײכטע־. — זײ איננא—־ן יחצוט־ז דאס יידישע טעאטער און ײיצן פון אים;ישט װיסן. דאנז איז נעװ־ס קײן דרד נישמ. טיד טארן אזוי צײכט נישט טפק״ר זײן דאם ײדישע טעאטעי, — פיײש פ־ן אונזע־ פיײש איין בײן פין אונזער בײן. אזוי צ• אױי. — די פא־־פע װאד נעזען אין װארשע פיע־ פ־עטעי־עם, און פיז איע אייו־ם טיט א שװעיר הארץ. קײז אײנע פ־ז ד< פאײשטעצוננעז האט נישמ פארשאפט דעם פוצן נחת־רוה, ױאס טעאטע־• דאי־ױ און טוז פארשאפז. יודוױק זאץ איז א נאידענעד א־טיםט. — עם א־ז נישסא װאפ צו -עדז. אבער טעז א־ז נעדעםז אויױ זײז ״איץ פאר קײדעד״ טיט פאױד־ום. האט זאץ נישט :עקענט צוזרכז פא־ דעם טאיענט־ :•ייז זאץ א פאטיקערן זױװנ. וױ אט דאם ״שטיק״ פוז ע?עס א שײנע ־דזי םיטקאױ. וואס אויד די אמע־־קאנע־ ײדישע ם־עטע װײסט ינ־שט װער ז־ א־ז ארן װו ז• איז? צוציב ד• אײניקע פ־אכמ־ פ״יע טאטעזטז. ײאס ע~ האט אין ע־שטז אקט. און די אטח־ ־י־נדיקע עפיזאדז איז צוױיטז איז אינם דייטז אקט האט זי־;ע־ יײנמ אי״פי־ז דאס שטיק. טטריח זײז די ארטיא־ז א־ז ױפז אז עיים־צישײעי? ציב און צארט איז אויך געײען די טאצענטפוצע