Literarishe bleter · 1932-02-05 · 6 (5.2.1932) · p. Seite 94

ליפעראריביע בלעסיער 1\ס. 6 ולס^ זײט 94 ד. ס׳ןן&דני/דעדלי/ בעדלינעד 3 ל ע ט ע ד״ זז און פאראן דאטשיאדש האדץ :ײט אויף דארט, <וי א םוטערסוכן שטאאץ אויף ז־ינע פראםעט;, שטאלץ אויף זײן ביבא — עםט ער אין א כשרן רעםטאראן צעבערצעך םיט ציבצ און גײט רי אבות אין דער מערת המכפאזז באזוכן. ״אײגס, צװײ, דרײ! סוםען חצוצים נעריטן טאנצן היירא און שטעלן זיך אניםן װי עכטע סאזאקן, נאר םיט םפרדישן טראפ. װי עכטע סאזאסן, נאר נעײדישט און באשניטן. באראן ראטשיאדן שןץעצן זיך טרערן אין די אוינן און עד באשענסט יעדן חאוץ מיט פ״צ און מיט בוינן״. און צום םוף — נאך עטצעכע שורות, םיט װעצכע שטענצעל םארענדיסט זײן נאנץ ־ םארביטערטן און םאציאצ ־ פארשפיצטן ״ידידי־ברװוצ״ צום םאלס ישראצ: ״עם־װעאן דאך האבן נעצוינט די אצע םהצכם: דער שחיטהעאננ, דער ״הויזירער־טור״ איבערן ירדן, איבער רער װײםצ ביזן םײך אסור... .עס יװעט דאך האבן נעצ.וינט דער ביטערער װענ, — ...װען פאר אצע מענטשן, װאם אוגטער דער זון װעם זײן בדויט נענונ און ארבעט און רו״. _ _ נעװיס, צואיב אט די םאגןמזז אאײן האט שוין נעצוינט, נצויב איך, אדױםצונעבן א צװײטן העםט ״בעדאינער באעטער״. בסרט נאך, <וען אין דעם זעצבן העסט נעפינען מיר א דיכ־ מע-ש־באטעמטע פאעמע (ריכטיסער געזאנט: בא׳צאדע) םון ם. נאטיש, װאם שיאדערט א מנםה בעת דער װעאט־םאחטה, צװײ אידער פוגם דיכטער ש. צ. שנ״דעדםאן, א װיגיעטסע־איד םון דער ױנגער דיכטערין שרה רעזניס, װעאכע האט מיט א סורצער צײט צוריס דעבױטירט אין די ״ליטערארישע באעטער״, א שטימוננם־ליד םון א. מחנאױת און א באצאדע װענן אן ארבעטםצא׳זן פון װ. עריאט. אין דער פראזע־אפטײצוננ נעםינען מיר נאך אן אנםאננערישע םסיצע מיט א פראאעטסואטישן אונמערשצאס סון י. דױו און א םכעמאטיש־ססיצידטע איבערזיכט ווענן דער אנטוויסצוננ םון רער ײדישער סינסט־מאצער״ אין רוםצאנד און םויצן (םון די 60־ער יארן ביז נאך דער רעװאצוציע פון 1917), נעשריבן פון ד״ר רחצ װישניצער־בערגשט״ן. װאצט מען אםשר אויך פון דעד פדאזע געסענט עפעם נעגיםן (אניב נישט צערנען), װען זי װאצט נישט נעװען איבערנעפיצט מיט אויסעדנעװײנצעך־עם־הארצישע דרוספעצערן. אזוי, צמשצ, האט דער באדימטער ײדישער טאצער צעװיטאן געמאצט נישט אנ־ דערש, װי ״רוםישע צאנדסםאנשאפטן״ (אנשטאט צאנדשאםטן) און דער נענונ־באסאנטער רוםישער סונםט־סריטיסער אצעסםאנדער בענוא ה״סט דװסא ״בעאניט״ און ״פדאפעטן״ וזערן אין די ״בערצינער בצעמער״ פאדװאנדצט אין ״פראםיטן״ און נאך און נאך סעצערן אזעצכע, װאם מען סען דער רעדאסציע בשום־אוםן נישט טוחצ זײן. מען דארף אבער האפן, אז אויב די ״בערצינער בצעסער״ װעצן טאסע װערן א שטיסצ טריבונע פאר דיכטוננ און סונםט נישט נאר פאר די בעדצינעד אצײן (װי דאם איז שזין צו זען פונב צװײטן העםט) — װעצן צום זשורנאצ דענםטמאצ נעװים צוסומען א פאר םער נעניטע הענט, װאם װעצן העצםן דער דאזיסער נויטיסער אויסנאבע צו בארעכמיסן דעם פיצ־זאננדיסן (און צוזאננדיסן) נאמען אירן. דער עדשטער נומער ״בערצינער בצעטעי פאר ריכטוננ און סונסט״ (נאװעםבער 1931) האט נעםאכט דעם אײנדרוס פון אן ערשטן פרוװ מצד אײניסע אנםאננער זיך אנצומעצדן אין דער ײרי־ שער ציטעראסור. אזעצכע ציטערארישע פרוװן (געצונגענע און נישט־נעצוננעגע) דערגײען צו אונז צעצטנם נאנץ־אפט םון די סארװארםנסטע נישט צאננ־אויפנעסומענע ײדישע ישובים פון אזרונײאי, סובע, מעססיסע און נאך װ״טערע. אבעד רער נאמען ״בערלױנור בצעטער״ פארםציכטעט שוין צו עפעם (בערצין איז דאך נישט סובע־מעססיהע אדער אםיצו ■ שעראדז...). און ײען נישט דער ציקצ שיטאט־סאנעטן םון א. נ. שטענצעצ, װעצכעד האט דיכטעריש געכשרט דאס ערשטע העפט םון די ״בער־ צינער בצעטער״ — װאצט טאסע שװער געװען ארײנצונעםען די דאזיסע אויסנאבע אינם אסטיײ םון דער ײדישער ציטעראטור בכצצ און, װער ייעדט נאך — אינם אסטױו פון דער בברליװור ײדיש־ שאפנדיסער סאצאניע ב&רט. אבער אט צינט שוין פאר אינז דאם צײײטע (דעצעמבער־) העםט פון די זעצבע ״בצעטער״ װעצכע קאמפעסירט אוגז םאד דעם פארדרום פון דעם ערשטן (כ׳ײאצט װעצן זאנן: צוםעציס ארויםנענענעם) העפט. שוין צוציב דעם נײעם צענדציס שטענצעצס שטאנרחםאנעטן װאצט זיך נעצוינט ארויםצונעבן דאם צװ״טע העפט ״בערצינעד בצעטער״. א. נ. שטענצעצ (װעצכער איז, אנב, אין דער דײטשער דיכ־ טוננ פיצ מער אננעזען, װי אין דעד ײדישער/ האט זיך הײנטיהם טאי׳ װירסצעך רעאביציטירט און םטאביציזירט אצם ײריפװזר דיכ־ טעי א־ן פוצן זין פון װארט. אט האט איר דא א״ניסע םערזן פון זײנע שטאט־םאנעטן, װעצכע זענען נעשריבן אין דער םארם םון אז ״עסםטרא ידידי־ בריװצ״ צו דער בערצינער (און נישט נאר בערצינער) ״נרענאדיני־ שטראסע״. ץ ״מיט צעױננענע סעפ, ווי באצאצײסעם. פון צעסראטענע שטעטצע- אנטצאפענע, נעיאנטע פון היצצם באיזאפענע, נעמט שטאט אונז אויף מיט אירע ״נאנײסעם״. _ ״אינזע-ע סעפ צעייננענע איז בארוישטע, װי אין הײמען אינזערע די וועצדער און די סעדער — ײאי־םן מייי זיך אצײן דא אונטער די רעדער פין ײעצט און פין זיך בא^ײדיסטע און אנטוישטע.״ ״יעדע- פון אינז — אויף טרםה א נעסויצעטער פיז טיבע׳דסצ און צועס צעפיעםענע ריאות, ײי איז צדסה־פישסעס סופערנע מטבעות סי׳יננעז נאד די שטעטצעי איז אונזעיע אויעי־ז — א, יעדער םון אוניז גײט דא פארצוידן, ײי אז אפנעיריבז שטיסצ נעצט סויצערט עי־, סויצעדט ער״... און אז זיי (די אייף ..טיפה נעסײ^עטע״) דעיװןיויצערז זיד שויז אפיצו ודערסײסצעז זײ־/ צו די הייציקע בדונימער פיז אײזערע איות ״פארשטייפטע שייז פיז טויזנטער ־ארן״ — איז דענםטמאצ, א דענסטמא4 הומט צופציעז אהין .דע־ באראז ייאטשיצד מיט ז״ז פציעד א סוס טוז, װי ם׳האצט עפעם מיט באסםער און פײנז — נײט ניעז אים מיס דער חײציסער תסרה אנטסענז און ײדן פאר נחת סראצן זיך אן א שיער.