Literarishe bleter · 1932-02-05 · 6 (5.2.1932) · p. [Seite]

9ר"8יי5, 5 3<\3ר\8\־ 932\ גײנעעד עדײ/ 50 עד. יד־בועו־אד־עיע ףךץיףךך ך■ איקוסםדידםגג — 1 װאפשריפמפאד ־יכלעדאביוד 1■ פאי־ידאג 3.ק?עצק*ן,װארשע טעאטןידאוןקונסגצ נ ח ם ן פײזי? עים אנדעגק םק א םעדקוױרדיקעד םעדוענלעכקײמ \9\39\ יאר \אכ\ ױזיסי <ז\\ רי זזרדכילט — זזייגד ױ<1\<ו\ז<זרי\<\5י.) מדליםסישע אײנםאלז, איז םארעפנטלעכט יײער טראכט&ולע ײדי־ שע פשלים. וװ ער טאגט, דארט נעזנטיהט ער נישט, הײנט רא, כיארנן דאדט. עם בדוייז א־ז אים רזאלןוסאלע כוחות, װאם טראנן אים ארום םיז ארט צו ארט. ער םארטראכמ איפערצוזעצן גאניז תנ״ך אויןי ײדיש. זיצנדיק איז תםיםה םאר א פרעםע־פראצעם (אלם פאראנסװארטלעכער רעראסטאר םון ״םרײנד״) זעצט ער אייבער דעם טחזור אויף א נלענצנידיסן ײדיש, דערנאך נעמט ער זיך איבעדצוזעצן די ײדישע אנדות אוױי ייריש, פאדםאסט א לאננע פיעםע ״כהן און נביא״ (די נאנצע תסוםה סון עלי הכהן סיט שמואל און שאול אין נלענצנדע םערזן), אין דער צ״ט סוז טלחסה װערס ער צונעצויגז צו ארבעט ארום סוילז פ״ שאבטעם, און װײזס אויך דא ארוים װונדערלעכע םעיסײטן. אײז צײט שטעלמ ער צו דעם רוםישן ם־נאנץ ־ מיניםטעדױם א םאנטאםטישן פלאן װי צו דאטעיװען די רוסישע םי־ נאגםן. לסװי װערט ער סראנס אויוי א סרעבם, ליגט עטלעכע חדשים איז שרעסלעכע װײטיסן אין יעסאטעדינא־ םלאװ, איז אויםן טויטז בעט שרײבט ער אן א נלענצגד װערס אין העברעיש— ערינערוננען װענן זײז שטעטל מאסעלע, און אין יאנואר 1917 שטאדבט עד אי1 עלסער פון 66 יאד. גלנולים סון א נרויםער נשטה, םון א נײםטר״כער פערזעגלעכסײט, װאם האט סײז סױם און סײן רו נישט געהאס אויח דער װעלט. ר׳ מררכילע םלענט םון צײט צו צײט אין םארשײדענע יארן ״אראםםאלז״ סײן סיעװ. נישט סומען אויף א געװײנלעך־נאסיר־ ל׳עכן אוםן, ינאיר ״אראפםאלן״. מען האט נישט גענװםט םון װאנעט ער סומט און צוליב װאם ער סוסט. ער האט געהאט איז סיעװ א יאסאנט םוחדיש הויז, לײבוש באט, און אהין םלענ ער פלוצים ארײ-םאלן אז איבערסידער, א לאנג־גישט־אויםנעשלאםענער. זײז שארף פנים איז גאך שארםער געװארן, זײנע וױלדע אוינן — נאך װילדער, און ז״ז שפיציסער נוף — נאך שפיציסער. םלעינט ער זיך װער עם לײדט םינם מאנגל אין םעיסײטן, סענטענישן און פאגסאזיע, און עד, ר׳ טרדכילע, איז געװעז א סרבן פון זײער אי־ בעדםלוס. עד האט נעהאט צו א שארםן סאפ, םארמאנט צו־םיל װיםן און צו א חײםע םאנמאזיע, װעלכע האבז אים כםדד געיאגט און געטריבן. ער איז ״םארשאלטן״ געװען מיט אויסערנעװ״נלעכער חריסות, נאונות און ענערניע, װעלכע ער איז נישט בכח צו רענוליח און םיםטע־ סאסיזירן. האט ער יעדעם סאל מיט א פרישן ברעז זיך געװארפן אויף אן אנ־ דעד געביט, אומעטום באװיזן חידושים, און גישט נעסאנט דערסירן זײנע אױם־ סוען ביזן םוף, ביז ציו זײער שלימות. װאם םאר אן ארבעמן האט ער אין זײן אומ־ויס לעבן נישט נעטון? װאם םאר אן אויסטערלישע פראיעסטן דאט ער נישט געשאםן? און נױםיל אנהויבן אין ליטעראסור און אינם נעזעלשאפטלעכן לעבן האט ער נישס נעסאכט? אער אײ־ דער אים איז געלוננען אײנס אויסצו־ פי׳לן, איז שוין ז״ן םלי־סאפ געװעז נאר איז אגדערע עולמות, האט ער הכל־בכל איבערניעלאזס א<ן שױן נעשװעבט איז װײסערדיסע םאנסאסטישע װעלטן. א נלענצנדער שםראך־סענעד, אז אוים־ נעצײכגטער טאטעמאטיסער, םארלײנמ ער נאר א סראם םון אײזן איז סרױוא־ ראנ, לאזס עם דערנאך איבעד און צו עסלעכיע איז דרײםיס יאר סומט ער סײז אדעס דיך צו נרײטז איז אונױוערסיסעט. ער ײעדט נאעגט םיט דער אדעסער שריםטשטעלעדישער העברעישער משפחה און שרײבט פארן ״השלח״ שארפע אדטיסלעז, װעלכע םעז דרוסס נישט צוליב זײער ראדיסאלס״ט. זײן פר\י און סינדער םארלאזן אים, םארט ער שפעמער ארום איבעד ײדישע שטעט אלס מעמפעראמענטםולער אניטאטאר םאר נאצ־אגאלע און םאציאליםסישע אידעען םון אײ־;ענעם *אינהאלט און םאז־נעם. אסטױוער טוער אין זעלבםמשוץ, דערגאך לעדער, שריסטשסעלער, דעלענאמ צום צױניסטישן סאננרעם אלם מעריטאריאליסט, םיטארבעטער םון םארשײדענע ײדישע צײ־ טיננען, <װ ער גלאנצט ארױם מיט זײז אײננארטיסעד שפראך און ר־ װרדרילמ