Literarishe bleter · 1932-01-15 · 3 (15.1.1932) · p. [Seite]

5גײ5יס, 5\ י#ו\*ר גר. ז^כשעד '1)רג$נג עדײו 50 דםיסךאריעמן ץ״וסטדירטני װאםשו־יפמ פאד ־יפלעדאבלוד ■1 טעאבןעדאוןקונםע ךזץיויד 10* פארקאג ב.ק?עצק*ן,װאױש^ ו ן בעל־מחשבות — \צ\ \ײ\ אנני\ יארצײסי\ קעגע; די געדאגקעז איז קאם און עס װעו־ז איז סוח :עבוירז םחשבות, װאס זעגען פדעסד ד״ן ׳טסײנעו־ און װערס־באנעם. :ישט עזנג צודיס ־אט ער גע׳סריבן ״װמער־נעדאיגקעז״. װי װײניק געם״נסטו דארטן פון בער־מחשבותן — קאאנט זיך דער קדאגקער?א־״בעד — גאמ, חיםר, בענקעני׳שן — דאס איז ני׳פט זײז סטיכיע, יײז װערט! דאס פאסט סאר הרר צײטרין. ער װיר דעם רײענעו־ ני׳שט גארן, ער װיר אים נישט פארנעםעז םיט נע־ דאנקען, װערבע זענעז איס, בער־טחשבותז, ארײז םרעטד... כדי עס םיר צו איר\סמרירן בא׳&ײנ&עררעך, בוינט זיך רער נער״םטעו־ בער־סחשבות אריבער איבער זײן גרויסז קאסטן, זוסמ דארטן אויף זײנע ארטיקרען און םארנצײבט ז״נע אסאריקע ׳שריפטז צו די איצימיקע. גראבנדיק זיך ס־םער אין ז״ן בארג כתביס, שטויסט זיך בער־םחשבות אז אויף א זירבערנעם *ארטציגאר, װאס ״פר״נט״ האבן אים אונטערנעטראגז א םתגה אין יאר 1521, בעת ער האט באזוסט ריגע און נערײענט דא א לעקציע װעגן די נײע שטרעבוננען אין דער ײדישער ריטעראטוד. גער־םחשבותעס קראנק קנים באקוסט א פארביטעדטער ־עװיה און ער זאגס מיר: — איר זעט, אט רא אונטערן בארנ שמות איז דאס ארס פון דער ״םתגה״. דאס װעט שוין ק״נםאר נאטם ש״ן נישט זען. א־ך האב דאן :אר נעװארט ר• מענטשן רערנען זיך צו יאצ־ען םיט דרך־אר•( צום ײדישן שר״בער, צו דער ײד־שער ריטעראטוד — מער נארנישס! איך פארשטײ נוט בער־טחשבותעס ביטערע אנצוהערעניש. די םעשה אין קורצן באשט״ט אין דעם: בער מחשבות האט אין 1921 באזוכט ־ינע, עד איז נעקוסען א־ער צו״רײעגען א רעקציע, אבער דע־ ע־קד האט אים נעצוינן אהער — װי ער תאט טיר געשריבן, — טחסת רינע איז נעװען םאד איפ פארבונדן טיט א םך זסרונות: ער איז נעװען רא אין ־אר 1910 דעו־ רעז־אקטאר פון די ״שמ־סע״, — אלס רעדאקסאר נעועםן דא אין תפיםה, פראקטיצ־רמ א־ן ד־נע ארס דאקטאר א. א. װ. ער איז געקוםען אהער דער עיקר א&צוטרײסרען זיך אביסר, — רודוש את שצום אחױ — זען װאם עס הערט זיך און װאס עס םאכן ארטע באקאנטע און סרײנט. ער האט גערײעסמ א רעקציע אין ״םארײן סאד קונסט און װיסנשאסט״. :אך דער ליעקציע, באס האט געהאט נרויס דערסארג, האט די פארווארטונג סון ״קרנסט און,װיסנשאםט" זיך סארנעסן םיט עסעס אויםצודריקן איר אנערקענוננ דעם ײדישן קריטיקער. בער־טחשבותן האט עס פארדראסן, און ער האט עס םיר אםן ארױסגעזאגט. איך האב די םארװארטונג סון ״קונסט און װיסנשאםט״ נעגעבן אנצוהערעניש ם. ב ע ר ץ / ד י ג ע רי?עצסצ ס ע ג 0 דרײ חדשיס פאר זײן טויט האב א־ך אים דאם רעצטע סאר באזובט אין דער סאנאטא־־ע סעגער, װערכע רינט א שעה ד״זע פון בעז־רין. אסנעריםן םון שטאט־שן נעטוםר, א״ננעװיקרט אין נרינעס נעברעטער, דעררוויבט זיך איינזאם דער שיאס טעניער ב״ם טײך־ ברעג, װערכער גרעט רעם ארום םיט זיינע רויטערע קװאמדיקע װאסערן. אהער האט זיך םארקריבן רער קראגקער בער־טח׳שבות אויף אאהו נאך זײן צװײטן ברומ־שטורץ. טיט הארב־םארמאסטע אוינן, דאס פנים אי״נגעםארן, פאר־ זונקען אין אומעט, די אונטערשמע ריס אויסגעצוינן, א׳־אסגע־ האננען — איז ער גערענן א צונעשםידטער צום קראנקן־בעט. װי אוטברחנותדיק איז נעװען זײן נורר! נאך נישט אריבער קײן הארב יאר גאך דעם ױבירײ םון זײן 50־ססן נעבויתמאג — א\ן אס האט עױ זיך שוין אםנעזעננט םיס דער :אגצער װעצט, זיך םארקריבן א־ן אן אײנזאס װינקר, םאר־ נעסן סון נאט און רײטן. בער־טחשבות דער באהעטע־טענטש, װערבעד האט נאך אין זײנע רעצטע שריסטן באזוגגען דעם ״קאםע״ און איס םארנריכן סארן הײנמיקן דור טיט דעס, װאס דער בית־הטח־ש איז נעװען סארן ערטערן דור, — און אט האט טען אים פרוצ־ם ארוימעריםן םון זײן װערמ און צויט דעם באםער םון די ראקטוירים ״סאר־ ש־קט״ או־םן איגזר טענער. אז בער־סחשבות האט מיך דערזען, תאט ער זיך דעדסרײט מיט דער מענרעכק״ט עמעצן ארויםצוזאנן זײנע װײטיקריקע נע־ דאנקען. רערגדיק ותנן זײן קראנקײט, האט ער םיט ביטערניש אננעװיזן אויף רי ב״נערעך םאםיר, אויף װערכע ער תאט נע־ סרװו׳ט מיט זיק רעכטעד נערײסטע־ האנט ארויסצוסרעננע;, װער־ סע נישט איז אותיות. שוין צװײ הדשים, װי ער האט נארנישט נישט געשריבן. אסת, דעם האנאראר סונס ״םארנן־זשודגאר״ בא־ קוסט עד רעגיורער, נאר ער װעט נישט נעםען אוםזיסט נערט! םאכט ער יעדן טאנ פרוװן טיט זײן טאבסראזער האנט, ער באטיט זיך םיט ארע כוחות זי צוגעװויגען צו שרײבן. ער איז במעט װי איבערצײגט, אז םוף בר סוף װעט זיך אים אי״נגעבן אויסצורערנען זײן קראנקע, גערייסטע האגט צו שרײבן, און דאכט זיך, אז זי װעדט נעהארבזאמער... ער איז נמעט װי איבערצײנג^ אז סוף כר סוף װעס זיך אים אײננעבן אויסוױרעתען זײן קראגקע נערײטמע תאגט צו שרײבן... ער װעט נאך שרײבן! — אז מען רעבט אן אםנער־סעגער םון דער װערט, פון מענטשן און נעשעענישן — באקראנט זיך דער קראנקער — סרי־