Literarishe bleter · 1932-01-08 · 2 (8.1.1932) · p. Seite 34

ריסיזזראריפיזז בלסיזסג \\ס. 1 ן\40.) ׳* זייט 34 וױיטערדיקע באגײסטערטע אפתפן פװ דער װארשעװער פרעסע /^בעוטא גערסטיז \ צוי אידע גאסטשפילן אין װארשעװער קאכלדכסקי-טעאטעד (א רײ אױםצוגן פון װאד׳טעװעד פרעםע װע;ן בערטא;ערםטען;עװען נעדרוקט אין ״ליט. בלזנטע־" נוט. 46 (.393) זײט 871). בא&ט אצם;עזיבטע. זי רירט סיף טיט איר שפעטעדד־קן םארטירער־ טום. װי לײ׳כט איז בײם שפילן אזעלכע ראלן אדײנצופאלן א־ן א בוזמא! װי?״כט איז צו שארזשירן. פרוי;ערםסין תאט באװיזן צו א־בערװינדן אט די א?ע ׳פװעריקײטן. די זוערטער, װאס זי זאנט־ארוים און ד• באװעגוננען צו ז״ זענען;עװען פו? מיט טאם און װירדע. מאםענטנװײז זענען נעקומען אויםן נעדאנק די נרויםע ׳שטעדעס םונם בודגטעאטער: םטעלא האהענםעלז, טעדעלסקי! אל\ז\\ צײסלי\ (״אונזער עקםםרעם״): ״בעדטא נערסטין האט זיך באמיט די איבערלעבעני׳פן פון טדים באבאט (אין ״די פרוי פון דער נאבט״) צ\ םארטיםן, צו פארםענטשלעכן און ארויםצוברעננען ז״ נעצויםטער, נערעמםט, נעאײדלט. און דערפאר איז אונז מרים נעװארן גאענט און טײער און דערפאר האבן מיר מיטנעליטן מיט איר. זי איז געײען םענט׳ש־ צעך אין איר חיה׳שקײט און רײן אין אוםר״נקײט און הײציק אין איד אױםגעלאםנקײט״. איר סילט, אז ם׳איז יענע ט״ערע מתנה סון גאט, װאס םיר באצייכנען אויח אונזער םענטשלעכן?׳פון טיטן שוין־אביםל צו־אפט־באנוצטן װארט: טאלענט״. יס?ב סאס (״נ״ע םאלקםצײטוכג״): ״בערטא גערםטין האט ערטערװײז טיח;ערירס רעם עולם. דװקא םיט שטילע, דיםק־עטע םצענעס די ׳פטארקסטע סצענע איז נעװען די באגענעניש םון דער מאמע־״טומע״ מיס איר טאכטער, וואם האט;עזען אירר טוטער צום ער׳שטן טאל״. א. גרא9וזא\ (״טאמענט״): ״זע׳םט םאר זיך א דורכלויכטנד;ע׳שטאלט, א קינסטלעדין םון אן אומגעהויערער קראפט. איר יעדעם װארט איז א ׳שטײן אין קאפ דער כלוםרשטער ״אנשטענדיקײמ״. די קינסטלערין ׳סטראלט־ ארוים פון דעד ״שענדלעכער נאכט״ װי א ליכטיקער שטערן. נערסטינס רײד פון דער בינע נעטען אזוי שטארק אוים בײם עולם און טעאטעד... אזוי הארציק שפילן, אװי זאםטיק־ײדיש אראפרעדן םון דער םצענע — מוז באנ״סטערן. די קינסטלערין איז טםש בא־ שאטן געװארן מיט בלומען״. סיבאסיראוזא\ (״הײנטיקע;ײעם״): ״בערטא נערםטין האט גענעבן א פרעכמיקע קרעאציע, א םיל־ שטארקערע זאך, װי אין דעד פריערדיקער פיעםע ״איך װיל א קינד״. םען מוז זײן אן אמתע קיגסטלערין אום אויםצודריקן דעם שרעקלעכן נשמה־געשרײ פון א געפאלענער םדוי־םוטעד םיט אזוי םיל נעצויםט־ קײט... קײן אײן םאלשער זשעסט, קײן אײן פאמעטישער אויסרוף און דאך האט דער הויך םון דער טראגעדיע נעשװעבט אין זאל״. װזוו\ נוײויל (ליט. בלעטער״): ״בערטא נערסטין שטײט טיט םיל קעם העבער םון דער פיעסע... זי איז װי א םרעםדער, אויםטערלישער, אינטערעםאנטעד געװיקם אין דעם װילד־גדאז, װאם איז אויף דעם פיעסע־םעלד... דאס אוינ םונם צושויער איז געװענדט כםח־ צו איר, צו אירע דײד, צו אירע איבערלעבענישן... פעסטע ליגיעס, קלארע שטריכן, בולמע אויםאםוננ, קלוגע, אינטערעסאגטע איבערנאגנען פון ליבע צו האם, םון נעבראכנקײט צו שטאלץ, םון מאמע צו מענטש. און אלץ אזוי מאגומענטאל, פרעבטיק״. ב.?ארריזגזןי (״מאמענט״): ״אן ארטיםטין מיט ,־ײכע טיטלען. רעפרעזעגטאבעל, נעקלײדמ עלעגאנט און מיט נעשמאקן ם״נע שטים־מיטלען, ותלכע װערן נ-וט םאדול־רט; ד־סקרעציע פון טאן און באװענוגג... םאדאם נערםטין פילט אזו■ פ״ן דאם לעבן פון דער ביגע, וי גיט אזעלכע פײנע פאדטדעט; םון עכטע קיגםטלער און ביגע־ק־גםטלער־גם״... י. זז. זײזזא\ (״הײגט״): ״בערטא געדםט־ן האט װירער נעװיזן, אז זי איז א נרויסע טדאניקער־ן, װאם קאן זיך פאדגלײכן צו די בעסטע פוילישע שױ־ שפילעד־נכנ גאט־רלעך, װאלטן םיר זי;עװאלט זעען אין;רויכז קלאם־שן רעפע־טואר, אין העבעלם ״יהודית״ אדער אפילו אין דיופאם ״קאמעליען־דאםע״... בעדטא גערםטין האט אװי עדאבע־מ װארשע, אז מען װעט זי אזוי ניך נישט אפלאזן װארשײגלעך. או־ך אין דער ״םרוי פון דעד גאכט״ האט זי םצעגעם, װאם האבן מיט־ נעדיםן... זי האט גישט בלויז נעגעבן רעם םאקםימום םון רער ראלע, — נאר זי האט די םיגור ארויםנעםויבן, באטאנס״. יהזטס פזזרדמ (״דאדיא״): ״װען כ׳האב, נאך דער פארשטעלוגנ, געמאכט יער מאדאם בערמא נעדםטין א קאםפליטענט, אז זי איז א קלוגע שוישפילעד־ז, האט זיך דאם שײגע פנים אירס פאדכמורעט, אײן אזיג האט זיך צוגעמרוזשעט און זי האט אגטוישט נעםרענטנ — ױאס הײםט א קלונע שוישפילערין — און טאלעגט האב איך? איז זי, תײםט עם, גאך נישט זיכער טיט זיך. אט זי, רי עלע־ נאגטע, ד׳סטיגנירטע פרוי, װאם פון יעדן אבד אירן שפדודלט ארויכ די נרויםע נאב פון גאט — זי איז גאך מםופק — צי זי האט טאלעגט; ם׳א־ז א סיטן םון נדויםער אחרױת. יעדער אמתדיקער קינםטלער — גײט אד״ים א נאנץ לעבן און איז אלץ נישט זיכע־ םיט זיך... בעדסא גערסטין- נעהער גישט צו יעגע, װאם האבן בלויז טעאטער־קולטוד אדער טעאטער־רוטין. אין איר לעבט א באהאלטענער פלאם, אזעלבער, װאם ר״סט נישט אויף, אזוי װי שטרוי און פארלעשט זיך באלד — נאר װאס ברעגט שטעגדיק אין שאטנס פון גרויםע, ק־לע, נעװעלבטע נעבײדעם. ם׳איז יעגער םלאם, םאר װעלכן מען בלײבט שטײן פאדטראכט און מען דערפילט עפעם עגלעכם פון חשבון־הנפש. דעדפאר טאקע איז בערטא גערםטין שטארק אין די שטילע, אין זיך פארטיפטע םאמעגטן. װען זי רעדט הויך, װען זי װארפט פון זיך שטיקער צארן — איבעדאשט זי גישט אזוי, װי װען זי קלאנט םאר זיך אלײן. דא דערנייט זי ביז װירטואז־טעט״... ר״ר יצזזזז טיפזזר (״נאװע סלאװא״): ״אזוי װי גערסטין, האט אין דער ״גאכמלחםהדיקער״ צײט בלויז אײן ״אמער־קאגער״ ארטיסטין באװיזן צו דעראבערן װאר־ שע: די אומפארנעםלעכע און םיט בעגקשאםט דערװארמע מאלי פיקאן, װאם איז דודך דער צײט דערװײל געװאדן א ״נרויםע דאמע׳/״ אזא־ קלאסיש־פרעכטיקע אדטיסטין האבן מיר נאך נישט נעזעען אויף דער״ײדישער בינע... גערסמין שםילט, וױיניק צו זאגן: זי שפילט. זי לעבט־איבער די ראל אין יעדן קלעגםטן פרט. ז־ פאר־