Literarishe bleter · 1932-01-08 · 2 (8.1.1932) · p. Seite 32

9 ליװגורארינוגגו 1לו\סי5\־ ו\(ז. 2 (וס*\ ז״ם 32 וו/נדיט־ליטעדאט^ר ד/בת־ פ*1 אין די;ידער־קע שו5ן אעדניען זיד 14.270.000 סינדער, אין ד• מיטא־שואן 1.974.000 — אין די שואן פאר איבערנעײאקסענע 3.121.000, אין די הויכשואן 236.000 םטודענטן א. א. װ. ־די צו כאפרידיקן אזא אוסנעהײערע צאא ישיאער, מוז גוען ארבעטן אויז* אאע כאים, און װיםיא מען יאנט נײסט '-¥ד די פאר־ ■׳אנן, הזטײען די פאראאנן אאץ אפ. און דאך װען סען באהענט זיד מיט די ציםערן פון די ביבער, װאס דער מאוכה־םאראאנ האט ארויסנעגעבן, װערט מען ממש איבערראעזט. פאר די ער׳סטע דרײ קױארטאען פון היײיאד (יאנואר־סע׳פטעםבער) האט דער מאוכה־ פאיאאנ (אחוץ די נאציאנאאע מאויה־׳פאראאנן) ארויםנענעבן 1724 פארשײדענע אע־ן־ביבער מיט אן אאנעמײנעם ט־ראוש פון איבע־ 62 מיאיאן עסז. הוצדעים זענען נעדדוקט נעװארן 16.376 פאר׳סײדענע א:־ע.־ע ביבע־ םיט א טיראזש פון 428.444.000 עסזעספ. אויט די א&טײאן שטעאט זין־ רי פאראאנ־טעטיסי״ט אזוי פאר: םאםן־פאאיטישע און פאדט״אישע אימעראטור — 3.259 ביכער־נעטען מיט א טיראזש פין 166 מיאיאן 196 טויזינט עסז. מיאיטערישע 419 ביכער־נעמען מיט א טי־אזש םון 9 מיאיאן 331 טזיזבט עסז. סאציאא־עיזאנאמי׳טע ■'יטעראטור — 1391 ביבעו־׳נעמען — 22 מיאיאן 433 מויזנט עסז. טעכנישע ביכער 2493 — 26 מיאיאן 82 טויזנט עסז. אאנדװידט־ שאםטאעכע — 2474 נעמען — 83 מיאיאן 563 טויזנט עסז. סינםטאערישע איטעדאטור 1315 נעמען — 19 מיאיאן 82 טויזנט עסזעםםאארן. די צײטוננ־צירסואאציע האט רערנרײכט די צאא פין 27 מיאיאן עסז. אין דער צײט, װאס אין דער צאדישער צײט איז דער טיראזש םון אאע צייטיננען נעװען מרוב צו 2 מיט א האאבן מיאיאן עסז. חוצדעם זענעז אויס רי שםראכז פיז די אאע פעאסער. ױאם וװינעז אינם ראטנפא־באנד. ארויסנענעבן נעװארז 1863 פארשײדע־ :ע ביכער אױד 57 שפראכז םיט א טיראזש פוז 16.370.700 עסי (דערין אויזי ײדיש 122 ביכער־נעמעז םיט 500.000 עסז. טידאזש). אינם כארסאװער מאוכה־פאר*אנ זענעז פא־ די 9 חדשים דע־שינעז 2123 פאירשײדענע ב־כער מיט א טידאזש פון 14.350.000 עסז., דערין ײדישע 746 ביכער־נעמען מיט א טי־אזש פון 5.283.300 עחזעמפאא־ז. בוזיל לודװיג אי\ ראסױפארבאוד איז מאםהיװע וױיאט איצט דע־ ראוויםטער דייטש־״-שר שריםט־ יעטעאער עמיא אודװינ. .ױאם איז שטארס פאפיאער מיט זײנע סא־ פיטאאע מאנאנראפיעם וועזז :עטע :אפאאעאז. אברהם אינסאאז װיאהעאם דעם צװייטן א. אנד. עמיא אודװ־נ האט איצט בדעה אנ־ צוש־ײבז א װערס װענן אײנעם פיז די אנפירנדיסע פעדזע:*עבסײמז פון ־אטן-רוטאאנד אוז צואיב דעם איז עד איצט נעסומען אהין. א וײע פיעגזע פו\ ג. וזוױױזװאו דער באוװסטער דייטשעד שדיפטשטע^ע־ נעדהא־ט הויפםײאז האט פא־טימ א נײע פיעםע ..ביי דער שסיעה״. ם׳איז א ײאדערנ״ זירוננ פון שעסםפי׳רס סיגינ איר. אין דעד פיעםע סעמפט אז או,־ טער פארריסאנט מיט זײנע זיז פאר א יו׳ננ מײדי,. די פיעסע ויעט אויפפײן רײנהארדט. סספ־גזװר גצורגירוװאג פגו ױראגגזגא װילאו הײנטיחס *א־ װעמ מעז פײערז רעח ססה־טז ־עבײרנטא• ■<*׳ פדאנצויזישז פאעמ פראנםיא װײ׳אז. דעד זיננע־ פיז ינבימ ױאי־ יער אין פאיברעכער פינסטאעה װעז װיאאז איז יעבײ״ז א־ז אייי־ באסאלט. ם׳איז נאר באשטימט. אז?*־ איז נעבײ־ז צװישז ׳׳״־'1 1431 אוז אפדיי׳ 1432. ארואלד ויגגיױגג די יגגגע וירגי סגג גגסג•• עם דערשיינט א ניי ביר פיז באװיסטז ײדײװ־דײמשי ״־•׳״־ שמעיער א־נאאד צוויינ א *. די ױננע פדײ פון 1914" ם׳אײ דע־ ער״יטער באנד פיז א טעט־א*א:יע וואס א. צװייי איי צו־ע־ מראטן צי שיײיבן. ס׳איז א מ־ן המשר איז דע־נאנצ־ננ פי• זײז װערס ״דער םערזשאנט נדישא״. גוידער פ״לויאע. באדים ם־אניאס, ײאס האט אעצטנס םארב־אבט אין אפועד־סע. האט װידעי־ אויםצושטײן א ר״ אטאסעס, װאם ,ױערז אייוי א-פ :עמאבט םון םא־שײדענע זי״טן. עז־שט דא :ישט ■,אנ־. איז מאיםים נאדסי אדוים מיט אן אפענעם בדיװ, איז װעארז ע־ האמ דעם בא־ ־יטמז ש־ײבע־ באשואדיקט אין אנט־סיעמיט־זם. איצמ איז נעשעז א נײם. בשעת פיצניאק איז נעייעז א־ז אמע־יקע. א־ז דערש־נעז זײז ניי בוך ״די װאאנע פאאט אדייז א־ז קאמפישז ־ם״ — דא־ בור איז איבערנעזעצמ געווארז א״פ ענני״יש אוז ׳יז ד■ ענני׳ישע איבעי־דעצינג איז אניגעסומעז סײז דאריײע. האט ־ע־ רא־טיסע־ עננאישע־ זש־־נאא ,,וואירסע־ב נ״ם״. װאס דיע־שיײט פאר די אמע־ ־יסאנע־ איז ענני׳ישע א־בעמע־ א־ז דפעציאאיםטז ײאכ א־בעטז איז .־. פ.. אפנעד־ולט א ־עצענז־ע װע־נז פײיזיאקם בי־. דע־ ־ע- צענזענט פ. טאאמע׳דזש ־אט עם שטא־ס יעאויבט װ• א . סאאם־ש װע־ס פיז דע־ פ־אאעטא־־שע־ איטע־אטיר״. ד■ פ־אװדא״ ראט דערייף ־עאײ־ט איז אױ א־ויםנעט־אטז ייענז דעם דאזיסז )••!־ :עזאננ און דע־ע־ס־ סענז דעם ־עצענדענט: מעז מיז אנערהענעז — שרײבמ ד• . פ־׳אװדא״. אז די דאז־סע ־עצענזיע איז דנ־- א׳יז דו־- עם־הארצית. אז דע־ ־עצענזענט פא־שטײמ נא־נישט ד• םאוועמישע איטעיאטור אוז פאראײזם איי־ איז סיאםנסאט,'. מעז דארח אײ־ באמערסז. אז די מאםסװער ענניישע צייטיננ . ײאירקע־ם :ױם״ האמ צי א י!ײבטז־׳:ימע באצױני צ־ ד• רעצענזיער װאס זי דױקט װענז ד־ ב־רער פיז איבזע־ע שרייבער״ גונז האלגז גנג\י\ וײ דנװויא\ גלגזרוי איז אײנלם פוז די ■*עצמע נומעיז . פ־אװדא״ אױ יסװא־ז אפיעדהיסט א נרויסע־ ארמיס* דעװידמעמ דער?ראאעטא־ישע־ ׳*•מעראטי־ אװ דע.־הו*פט די ־ים*ענדישע אסאצ־אציע פיי ״־א*זז- מארישט שר־יבע־ (. רא״ה״). צװישז דעם נאנצז פטסל מטניה צי ד• פ־אאעטא־ישע שרײבעיר. פאדײאם זײ האבז ביז א־יה ־יױטיהז טאנ :ישט :עשאםז סייז אייז באדייטנד־ס .יוטרה ראט מטז נטנ־ײט• א״פז צימבא דעמיאז בעתיז. ייז איצמ אױ דע־ פ־יבט־א־סטט- פאעט דטמ־אז בעדנ• נעװעז אומבא־י־^ע־ איצמ דעתיײבט ריעז זי־ צו . פא־י־טײאז די. ײאם ראבז זעמאבמ רעמיאז בער־ױ םא־ א איטע־אטו־־מוסטער איז האבז נעפ־ײד־קט צו יא־דעמיאזעויע• ד• *'טע־אמזר״.רי סאנאניזאציע פ־נם פ־אי״עטא־־שז םאזזר ־עמ־אז יעדנ• האט םי• דעמ־אנעי. ם״ דעי פ־א^עטא־ישטד י*״ טע־אטי־ א הנץ שאדז :אשישט נעב־אבמ״. . דטיײאז בעדױי איז ־אנאננעז ג־אבע פע*ע־ז... האם װע־ס ..ה־י— אהאפ פינם אײװז״ - . היזסט אפ אגג װארײ ויג־ויגגגײ רי נזארגאגוװוגזײײ ױױ דוגוז רוגזױגױ פאלה״.וײז *יד װעװ כױע אוז יאפאז זינדיסט איז איז ײא־ה־ ם־םטיש נישט א׳ײםנ׳עדא^טז״ . א. א. װ. אװ זיװ א״טא־יא-־אפױז ־א־י־יט זיד דעמיאז ־עדני. אז וייז שאפז אוז •*ע־ז ..יײ׳ט גיײ־ װ־ א ײי־ע״ - אפנים. אז די װידע האמ זיד אב־ס* אויםיעס־ומט. יעזזר וגאנזגורוואונז א וײנו דראסיגו ־עמי ױאסעדטאז דאמ איצמ פאדעודיסמ א נייע ו־אי״ו ..*־סא־דיע״. די דיאטע װעט אײנצ״טיק נעשטע*ט ײערז איז װיז איז אין בעי*ין. נארהיװ . גזזסיער״ אלנז דראגזגז דע־ אײטא' פוז דער באװיםמער ד־אטע אז אפט־ט פא־ ־-־•• נדא״••'׳ רעדט ב־עכמ דאט אױםצענװ־רמ יאירמיס יא״י׳י• ־אמאז . די מימער״. די דראטע װעט זאד היינטיסז םעזאז י־יז איז רערייז. געארג סײונור אלנז ראװאוינזײ דע־ באריטמעד דײטשער ד־אטאטירנ דעא־נ מײזע־ דאט אנ־ נעש־יבז ־עם עישטז ראטאז זײנעמ ..עס אװ נענױ״. װארלאו־אררגוװ איג ראװוװארראוד דאם ־־*דונים־וחזזז אװ די דוייטי־-אר־עמ איים ־אמנפא־־אי־ אװ שטארס אויםנעװאסםז אװ פארצײיײט ־יי הײדמיסז ייא־ יי־ נעז זיל אין די סארשײדדנע יעד־אנשדאידז ס־יר 50 מי*יאז מענמשןז