Literarishe bleter · 1932-01-08 · 2 (8.1.1932) · p. [Seite]

גרײסיי?, 8 932ן נײנטזזר '))רגזונג 8רײז גר. ידיבמיו־אר־טזע ילץידרל — איקוסםרידםע — ׳״ װאמשדיפמפאד ־יפלעדאטוד ■■ פאריקאג 3.קקעעק*ן,וזארש^ מןןאפמןדארןקונםט ז? ס ן ר ײ ז ע ן / ״ י 7 3 ע א טאדגעסענער ײדישעד דיכטעד (\אסיי\י\ 9\\ א ל<ז?לז'9{\ג\־{1\>.). בײ דעם נאנצן בימול, װןום עם האם נעהעדישמ בנונע דער •־דייצער איטעדאטו־ אין ד• ע־יעטע תהוםות פון דער חבםת ײעראר, האט מען דאך נייםט נעהענט א־נגאנצן םאדבײגײן א*דע דעריטײנונ־ נען. םארט א־ז אויױ איר געלעגן דער חותם םון רורות, םארט האט ז• באנילײט די ײדישע םאםן אין ם׳םך םון יארהונדערטער, און אם־לו א משה ׳עטײנשנײדער, װאם האט נעהאט םאר ײדי׳ם בלויז משכיציש־יאהודישע סאראבטונג, האט אבער א׳לם ביבליאסראױ נע־ מוזט אויך םארצײכענען די ײדישע װערס און ער האט טאקע נע׳לײגט רעם יטור םאר דעיר ביבאיאאאניע פון דעד ײדישער יליטעראטור. אויך די ביבאיאםיאן האבן װי־נישט־װ• אויםנעהיט םון םאר־ אוירן נײן א היבשן טײא םון דער אאט־ײדישער איטעראר־שער •רושה. אמת, מיר װײםן באויז םון די אויםנעהיטע װערק םון דער אצט־ײדישער ציטעראטור, און װער װײס, װיםיצ זענען שאדצוירן געגאננען. ־דין נרויםע איבעראשוננען זענען שוין דא נישט מעג־?עך, הנם דא און דארט סען זיך נאך אמאצ אפזוכן א פארנעסן װערס םון דער אצטער ״דישער צ־טעראטוד. אט האט דאך ד״ר מ. װײנרײך ערשמ איצט אויםנעזוכט שיעד נישט דאם עדשטע ײדישע געדדוסטע בוך, דאם בבא־בוך פון אציהו בחור (איםני 1642). א םך ערנער האצט עם רערװײא מיט דער ביבאיאאאגיע םון דעד ײדישער ציטעראטור דװהא םון דער השבאה־עפאכע, ד• ײדישע ציטערארישע דערשײנונגען םון 19־טן יארהונדערט זענען נאך זײעד װײט םון א מער־װײניהער םואשטענדיסער רעגיםטראציע אםיצו, און א םך װיכטיסע פאזיציעם אויױ דעם געביט זעגען ערשט אעצטנם באסאנט געװארן. א פאר איצוםטראציעס װעלן עם באשטעטיסן. םון דעם ערשטן דענסםאא םון דער נ״ער ײדישער ליטעראטור— פון מענדא אעםינם ײרישן ״משאי״ — איז ביזאהער געװען באסאנט, דאכט זיך, באויז דער םעאיסער עסזעמפצאר םון דעם אזיאטישן םוזײ אין פעטערבורג. איצט האבן םיר אויך אן עקז. אויך אין דער ביבאיאטעק םון ײװא. םון דעם באריסטן קאאומבום־בוך םון דעם אומאנער משביא חײסא הורװיץ — ״צםנת פענח״, װאם האמ אויט א. ב. נאטאאבערם זכרונות בשעתו נעמאכט אזא רושם אין דער ײדישעד סביבה, איז ביז דער אעצטער צ״ט נישט נעװען באקאנט סײן אײן אײנציקער עסזעמפצאר, און ס״ן שום ביבאיאטעק םון רוםלאנד אדע־ אײ־אפע, אםיאו נישט אין בריטישן םוזײ אדעיר אין דער באדצעיאנע. און באויז א ראנס דעם םארזיצער םון דער ״ײװא־נעזעאש." אין סראקע האבן םיר איצט אין דער ״װא־ביבאיאטעס דעם אײנציס באקאנטן עסזעםפצאר אין דער װעאט םון דעם דאזיסן, באמת־װערםםוצן מא־ נוםעגמ םון דער נײער ״דישער צימעראטור. און דאם בוך איז דאך 400 נוםערן םון רי ״ציטערארישע בילעטער״ איז באסת א דער־ שײנזננ אין אונזער?יטעדאמור און פרעםע. עם איז טאסע דעי־ ערשטער םאצ םון אזא אריכת־ימים (אן עין הרע!) בײ א ײדישער ציטערארישער אויטגאבע. איך האב שוין בײ אן אנדער געצעננהײט (דאכט זיך, אין 200־םטן נומער פון די ״ציט. בצעטער״) אננע־ װיזן אויױ די םארדעםטן םון די ״ליטערארישע בצעטער״ אצם טריבונע םאר אונזער ציטעראטור און קוצטור. הײנט־קם מאצ װיל איך אונטערשטרײכן די באדײטונג םון ד• ״ציטערארישע בצעטער״ אצם מקור םאר דער געפייכסיב פון דער ײרישער ־יטעראטור. די אבט יארנעננ ״ציסערארישע בצעטער״ זענען דאך אן אזצר םון ידיעות, ביאנראםישע, ביבציאנדאםישע, ליטעראטור־סענערישע װעגן אן א שיער ײדישע שריפטשטעצער, עיטערע און ױננערע, און נאר ױננע, װעצכע װעצן אמאצ אצט װערן, אצײן נעש־כטע װערן. אן די ״ציטערארישע בצעטער״ װעט זיך נישט סענען באנײן קײן שום םארשער און היםטאריקער םון דער ״ד־שעד ציטעראטור, פרעסע, טעאמעד. און ער װעט דאנקבא־ זײן די ארױסגעבער און דעדאסטארן םון דער צ״טשריפמ םאר דער שםע מאטעריאצ, װאם ער װעט ידא נעםינען. איך בין זיכער, אז שוין איצט היט אפ יעדער ערנםטע־ ציב־ האבער םון דער ײדישער ציטעראטור די נומערן םון אונזער ציטע־ רארישן װאכנבצאמ, אויױ װעצכן ער קוקט ארוים יעדע װאך אפצו־ נעמען א םרישן נרום פון אונזער סוצטור־טעטיקײט איבער דער נאנצער װעצט. די ״צימערארישע בלעטעי״ איז נעװארן אן אינ־ סטיטוציע, און װי יעדע אײנגעװארצלטע ־.:•נםטיטוציע האט זי אויך חםרוטת, זואם זענען וזאניק, זתן מ׳באסראכט ז״ םאראײנצלט, זײ םארצירן זיך אבער אינגאנצן, װען מ׳האט םאד זיך נישט סײן אײנצלנעם נומער, נאר 400 — בן ירבו! * * * װען טיר װאצטן אסאצ נעהאט די ״ליטערארישע בצעטער״, װאצטן טיר םארשפארט אן א שיער ארבעט און ענערג־ע בײם אױפ־ זובן איצט די שפורן םון דעם עצטערן ײרישן ציטערארישע שאפן, םון די עלמערע ײדישע שריםטשטעלער. איך אל״ן װאצט סםתמא בײ טיין ״לעססיסאן םון דער ײדישער ליטעראטור, פרעסע און ס■ לאלאניע״ נעהאט א העלםט ארבעט. און עם איז דאס פאםיקסטע ארט אין די ״ליטערארישע בלעטער״ צז סאדצײכענען א בינטל ידיעות װעגן ײדישע שרײבער און ביבעו־, װאם זענען איננאנצן פאחנעסן נעװארן אזן א נליסלעכער צוםאל אדער א םלײםיק נעסרײ םארשער־אוינ האט זײ ארויסנעצוינן פון דעם םארנעלסן שטויב םון בלעסערװארנ.