Literarishe bleter · 1932-01-01 · 1 (1.1.1932) · p. Seite 16

4 דיסיסװ־ארימס ברזזםזװ־ ^ס<>4\ \ ■8^_זייס 16 * באגדיםונגען צום 400־טן נומעד 400־םטן נוסעד אםילו ידאן, וועז גזען איז נישס שטענדיה מםכיס םיט דעם, װאם װערט ארויםנעזאנט און װי אזוי עס וועדט ארויםנע־ ואנט אין די ״יציטערארישע באעטעד״. ה״נט רארף מען װינטשן, אז די ״ליטעראדישע ברעטער״ זארן איבערהאלסן די שװעדע צייטן םיז עקאנאמישן חורבן און נעזעל־ •נזאפידצעכן ני5ייכגילט אין דער יידישער נאם און זיי זאלן איננאנצן פארװידקאעכן יענע אידעען און פצענעד, װאם עם האבען געהאט די באגרינדער מיט אכט יאד צוריק, אין די צייטן םון שטודם און אױםברױז. װיכאר װײבערסי * חשובער םר״נט רעדאהטאר! איך בין זיר םודה, אז איך האב צו די ״איט. ביעטעד״ א ספע־ ציעאע נוטע באצױנג, זיי זענען דאך געװען דעד ״שדכן״ צװישן מיר און װארשע. ״ליט. בלעטער״ זענען דאס איינציקע ביאט ביי אונז ײדן, װאס דעדנענמערט װ״טק״טן. אין אטעריקע זײענדיה, װען איך האב געלייענט די ״ליט. ביעשער״ האב איך נעהאם דאם נעםיל, אז װארשע איז ערנעין נאענט ביויז א־בערן בריק, און אז איך װעי אריבעד דעם בריק, װעל איך קוטען צו דער טיר, װו ם׳קומט אריין אין די ״ליט. בלעטער״. און אז איך בין נעקומען קיין װאדשע און באזוכט די רעדאקציע ״ליט. ביעטער״, און זיך נעטדאפן מיס אייך, בין איך נעװען זיבער, אז איך קאן א״ך שוין םון לאננ. איך בין אריין, נעזאנט נוט אװנט, און געפילט זיך אזוי היימיש, פוגקט װי איך װאלט שוין געװען דא פיל מאל. װען איך נעם א נומער ״ליט. בלעטער״ אין האנט, בין איך זיכער, אז כ׳װעל אין זיי נעפונען ערנעץ א ליבן גרום םון מיינע נאענטע. איצט, זייענדיק אין װארשע, אז כ׳לייען די ״ליט. בלעטער״, איז מיר אמעריקע נאענט, סמש איבערן בריק. די ״לים. בלעטער״ זענען שטענדיק מילד און ליב און װארעם צו יעדן קינסטלער, אויר װאסער נעביט ער זאל נישט ארבעטן. אין דער שטרעננסטער קריטיק איז װי מ׳נעםט אדאפ א פארעם פון א זיידענער בעקעשע, — שמענדיק װי פון א זיידענער בעקעשע. די ״ליט. בלעטער״ האבן אויױ זיך נענומען די אויפנאבע צו שטיצן, אויפצוהאלטן און בעיקר ליב צו האבן יידיש טעאטער — דעם יידישן טעאטער מיט זיינע נרויסע מעלות און קליינע חסרונות. און די חסרונות פונם ״דישן טעאטער און פונם יידישן ארטיסט זעען די ״ליט. בלעטער״ װי א םאטער זיין ליב קינד — מימ ליבשאםט, םיט רחמנות און פארגעבונג — און אםשד איז דאם פון יענע גרויםע םיבות, װאם די ״ליט. בלעטער״ זענען נעװארן אזוי ליב און טייער דעם ״דישן קינסטלער. הלמאי זאל איך לייקענען — די ״ליט. בלעטעד״ זענען נעױארן מיין צװייטע היים אין װאדשע. פאר דעד מילדקייט צום יידישן שוישפילער, — נעמט צו מיין טיםן דאנק בזורסיא גזורפזוין. * טייערער סריי׳נמ נחמן טײזיל! רעדאקמאר םון די ״ליטערארישע בלעטער״. מיר דאכט זיך, אז קײנער קאן נישט װיזפן אזוי םיל די בא־ ד״טויגנ פון די ״ליטעהארישע בלעשעד״ אין אונזעד ײדיש קולטורעל ויזיייטל, װיםיל — א ײדישער אקטיאר! איך תאב זײעד םיל נעןװאנדערט איבעד דער נארעד װעלט, און אומעטום, אין אלע יידישע קיבוצים, אםילו אין די םאר־ װארםנסטע ײדישע קאלאניעם פון ארנעגטינע, האב איך נעטראםן די ״ליטעדארישע בלעטעד״, — אםשר דעם פאפולעדםטן און בא־ ליבטסטן ײדישן ארסאן אויח ■דערװעלפ יװעלכער פארשפרײט שטאלץ און מעכטיק דאס שײנע ײדישע װארט און װעקמ ליבע צז אים! שוין די ציפעד 400 איז א מאוױיז םונם כח פון די ״ל־טערא־ דער דעדאקצ־ע ״ל־טערארישע בלעטעד״ ח.ח. דער ײדישען פ.ע.נ.־קלוב באגריסט די ־עדאקציע ״ליטערארישע ב־עטער״ צום 400־םטן ױבל־נומעד. 400 נומערן פון א ליטעראר-שער ײאכנשריפט זענען נישט נאד א ,װיכטיקער קולטור־אקטױו, נאר אויך א דאקומעגט פון גלויבן און אויםרויעד. ם׳איז א דערפרייענד־קע דערשײגוננ פאר אלע פדיינט פון ״דישן װארט. זאל עם דינען װ• א באװייז, אז זייעד פיל קאן נאך אױפנעטון ײע־ן או־פן פעלד פון יידישער קולטור אין פוילן. מיט קאלעניאלן נרום די פא\ואלוז\\ג פ\\ ײריפו\ םזװ־עלוב אי\ װארטװו פארזיצער: אהר\ צײנולי\ סעקרעטאר: װ. ראװיסיפו * װער עם װעט אמאל שד״בן ד• קוימוד־געשיכטע פון אונזער דור, װעט זיך מוזן כאזונדעדם אפשטעלן אויך דער פםיכאלאניע פונם הײנטיקן קאנסומענט פון דעד ייד־שעד קולטור. דעד קו־פעד פון דער ״ד־שע,־ צ־יטונ:, דער ל״ענער פון ײדישן בוך, רער באזוכעד פון יידישן טעאטער — אט די לעצטע אינםטאנץ אין אונזער קולטור־ פ־אצעם — דאם ורנט זיין דאם אינטער־עםאנטםטע קאפ־טל אין דער געש־בטע פון אונזעד קולטוד. פא־אן א״ן;רויםע נפקא מינא צװישן אונזער ל״ענער און דעם מע־ב־אײראפע־שן. רע־ אייראפעישער לעזער איז בטבע א קאנםע־װאטױועד. עס איז שװער צו פאראינטערעםירן אים םיט א נייער זאך. יעדע נ״ע לימעדא־ישע אונסערנעמוננ םל״םט זיך מיט אלע מיטרען צוצוציען ד• אויםמעדקזאפקייט ז״נע. האט זי אים אבע־ איינמאל פאראינטע־עםירט,;עװונען, װעט זי אים אזו־ :יך נישט פארלירן. ײאם מער ער לײענט ז״ן צײטוננ, ז״ן זשודנאל, ז״ן בוך — אלץ מער נעװוינט ער זיך צו צו זײ אלץ צונעבונדענער װערט ער. יעדער דײטש, יעדער פראנצױז, יעדער עננלעגדער האט זיך ז״ן ״ל״ב־ארגאן״, ז״ן ״ליבליננ־דיכטער״, ״ז״ן״ טעאטער. פונקט װי ער האט ״ז״ן״ קאפעהױז, ״זײן״ זונטיק־רעםמאראן, ״ז״ן״ צ־גאר. ב״ אונז איז םארקערט. נישטא קײן ל״כטערע זאך, װי צו נעװינען דעם יירישן לעזער. ער איז בטבע טשעקאװע. יעדע נייע זאך אינטינדעםירט אים נעװאלדיק. באװ״זט זיך ב״ אונז אין נאם א נייע צייטונג אדעד א נייער זשורנאל, װאקםט דער טיראזש װי אויר הייװן. מעד;ישט דער אינטעדעפ ווערט;יך אויסנעױעבט. נאך ניבער װי ער איז געװאקםן, פאלמ עד. און א״דער מען קוקט זיך ארום, איז ער ניעזונקען ביז גול. נישט איין זשורנאל, װאם האט תחילת געבויט, איז אויםגע־ נאננען :אך איידער מען האט זיך רעכט אומנעקוקט. און דעריבער וענען פירהונדערט נומערן פון א װאבנבלאט שוין אליין פאר זיך ־א גרוים פאח־ינםט, נישט געקוקט אויך ד• איבעריקע װערטן. איך מײן, אז איך האב נישמ קײן טעות, אויב א־ך זאנ, אז ק״ן אײן ״דיש װאכנבלאט האט נישט דעדלעבט צו אזא חשובע עלטינר. נאך :רעסער איז דאם םארדינםט און נאך מער צו באװונדערן איז די עקשנות פון ארויםגעבער און רעדאקטאר, אויב מען :עמט אין אבט, אז דא האנדלט זיך ותנן א לױזבראריפו װאכנבלאט, װאם א־ז ממילה אויםנערעכנט אויף א קלענערן קד״ז פון אינטערעםענטן און אויױ א נאך קלענערן פון תאנםומענטן. װער פון אונז קען נישט אין די פראװינץ־שטעט יענע שותפותן, װאם װערן נעשאפן צו קויפן א מאג־צייטונג? װען עם האנדלט זיך װעגן א ל־טעראדיש װאכנבלאט — װערן עם כטעט אקציע־געזעלשאםטן! ביי אזעלכע נאדיננוננען אויפצוהאלטן א זשורנאל, װאם נייט ארוים רענולער יעדע װאך, באה*:דלט אקטועלע פראנן פון ליטע־ ראטוד און קונםט, בדעננט אינפארמאציעם װענן א״נענע און פרעם־ דע שרייבער און װערק, דריננט אר״ן אין די װייטםטע װינקעלעך, װוהין די מאנדערוננען םון די לעצמע יאדן האבן פארטראנן דעם יירישן לייענער, גיט אין העםטן ארינינעלע װערק און נוטע א־כער־ זעצוננען פון בארימטע פרעטדשםראכיקע שרייכער — דאם אלץ איז איבערנענונ, מען זאר הארציק באנדיםן דאס דערשיינען םון