Literarishe bleter · 1932-01-01 · 1 (1.1.1932) · p. Seite 7

זיים 7 ליסיטרגזריפיע ברעלזטו ג\זז. וסס*.) ג יזיחק ב$שעװרס1װ$רשע ל ע ($ ב י 7 ד) סרום־שזזדזעצטע היסי׳ען.?זםמ״׳נםטז אױםנזזסעם זענען דן> םון ם!>לעז. מעז זעט זי אז א עיעור מןול: מיט לאנגע האר און?<פ־ נעשוירן אלא :ארם<>1, אצײן און מ־ט נרוםעם, אויח א סזיםל, אין באד־האםטױם, םיט א מענעדישן שטעםן אויםן אקסל און ד״טנדים אויפן רוקן םון א נרויםן כלב. בשעת דער םרעטדער זיצט און בלעסערט, •םטײט חיהלע נעבן אים א שולדית־צזדםמײכלטע, װי זי ײאלט זיך נעשעמט, האמאי יענעד זעט אט־די סינדישע ׳נארי׳םסײטן, שאהלט־צו זײטיה און רעכנט־אוים, װי מ׳װאלט זי נעדוננען: — מ״ן מאמעשים שװעםנדערןחטאכטער פון האליש... א םד- זיערקע... — םײנם א שכנטע נאך םון נזשיבאװ... שוין ׳נעבעך נע־ שטארבן... — •אך אלײן באלד נאך דער חתונה... דער םרעמרער :יט דעמאלט אויף חיהצען א היק, מורמלט עפעפ מ־ט א האלב םויא װענן דעם, אז ז• איז נעװען אמאל א ש־ין מײדל און בײ חיהלען נעמען נליען די װײכע באקן־הישעלעך רויט און אוסגעזונט, פוצ מיט חשק צו רעדן װעגן זיך אלײן און צו דער־ צילן ד• מעיטה מיטן אנסװערפענער •טוחט, װאם האט אזש :עײאלט זיך גטן מיטן װײב און אװעקםארן מיט איר, חיהלען, קײן אמעדיקע... צום •םא־םמזר קומט :־אד דעמאלט אן סאדע. זי קראפט האםט־ק מיט דער טיר, אז דער טינק שיט זיך פון דער װאנט, פארט ארײן א םארסאפעטע, װארפט אװעה אויפן בעט דעם הוט און דעם טאש און נעםט רעדן הויך א-ון לאכנדיה: —• נלויבטם מיר, די מאמעשי דערצײלט שוין ײידער די מעשה מיטן אנטװעדפענע־ יטוחט, הא?... אוי, מאמע׳ט,, מאמעשי!... װאלםט :ל״כער דערלאננט א נאאז ט״!... זי איז א נידעריקע, א ז־יקלעכע, ט־ט דויטע אױסנעפאשעטע באקן, ײ• עפל, און מיט יעײארצע נלוסטיקע אוינן, תטיד — אין א הרום־םארזעצט לעדערן ה־טעלע, פון װעלבן ם׳קוהט ײוילעריש ארויס א נזינזײוע און א־ן אזא מין האלב־זשאהעט האלב־מאטטל, ײאס א־ז א־צט שוין אויםנעקנארערט און שװארץ, וױ אן אלטע הענטטקע. א־ן :ימנאזיע א־ז זי הו־ם דעדנאנגען ביז צו דער זי־ בעטער קלאס, אבער שױן עטלעכע ־א־, װי זי האט ארויסנעװארםן אלע איירע שול־ביכלעך אין מיםטקאםטן צוזאמען מיט רי שלעכטע צענזודעם. זי גײט שוין םיט מאנסלײט, ל״ענט סענםאציאנעלע רא־ מאנען, הוממ אויױ עראטייעע םילמען און רו־כערט פאפידאםן. א צ״מ האט זי נעהערט צופ ״ה׳טומר״, אבער לעצטנם האט זי מיט זײ איבערנעריםן. ז• איז א מײדל אן נדן, זיצט אויף טאטע־ מאמעם קעםט און צאלט זײ אפ דערמיט, װאם זי נײט אלעטאל ״ערליידיקן״ אין ד• שטײער־אמטן אין אין מאניםטראט, שרײבט מיט א ציהלדיהן כתבל ביטעם אויף נדויםע בויננם פאפיר און הומט ל״כט אן צו אלע נאטשאלניהעם און דירעקטארן. יעדן פרעסרן מענטיפ, מימ װעלכן זי באהאנט זיך, •נזטעלט זי די ער׳שטע םראגע: — איר וױיםט אםיםר םון א פאםטן?... ב׳קאן אלע בראנזשעס... װאם איר װילט!... םון כסדרדיקן זוכן פאםטנם איז זי באהאנט מ־ט האלב װארשע. ז• האט שיין נעארבעט א שטיקל צ״ט א־ן א םילם־בייורא, געזאסלט אנאנסן, נעפרװוט מיטםארן אויף פראװינץ מיט א װאנדער־טרופע, :עװען א םטאטיםט־ן אין א ײדיש• טעאטער. אין :אם הויבן מענער םאיר איר די ה־מן און מ׳שמ־יכלט צו איר ה״מיש און מיט א האלב־ צונעמרוזימעט אײני׳. זי גײט מיט װילד־פרעמדע ױננעל״ט אין צו־ קערניעם אויף ״טיטאםטעם״, קומט אין בחורישע צימערלעך, בארגט אופעטים ביכלעך, :״ט אויף אלע אויםשטעלוננען םון ױננע מאלער, אנטדעהט :״ע ליטערא־־שע טאלענטן. מ׳זעט זי שפעט בײנאכט אין דומפיקע :רעל־באלויכטענע נארדע־אב־שטיבלעך הינטער די קוליםן, זי איז דא אויף יעדער נענעראל־פדאבע. אהטיארן םיט האלב־ צונעקלעבטע בעדד, אין רויטע און אין נרינע שסאטעם, װי קונצנ־ מאכערם, קייאפן א־ר אין די לעדערנע פלײצעפ, מעשה אײנענעם טענטש, און טענהן: 0> ס ד• דירה, װו םאלע אי׳ז אויםנעהאדעװעט געװארן: דרײ :רויםע, אוטנעלוספערטע שטובן, מיט אלט־מאדישע שײערע שענק, אויס־ געדיבענע םאטעל;, םין װעלכע ם׳הוקן ארוים טרוקענע ב־נטלעך האלסאנעװאסע האר, א הינקענדיהע קאנאפע מיט א טיםן ה־וב א־ן מיטן און איביעד די װענט — צעטעפעטע אויםנײעכצער םון אפבלאהידטער װליטשהע, באפינטלטע מיט םלינן־צואה. ם׳העננט דא — םשה דבינו טימ ױננלעריש־רויטע בעקעלעך און מיט צוױי םלעדערװישןי אויף בײדע זײמן שטערן, נאפאלזמזן אויםן םערד, :רויטע ארוסנערעסטע םאסאנידאםיעם םון צעװאקםענע באבעם אין סיםע שײטלען און ז״דעס מיט צוגעפלאטשטע םאמעטענע קאפל־ען אויף די לוטדישע העפ און מיט נבירי׳ט־הארבירטע בערד. דער טאסע, בעריש בײן, א ײד, װאם האט םאר דעד טלחםת :עמעהלמ הײזער, נעװען א קאלעקטאר, אן אנענט םון אםעהוראציע און דער־ צו אונטעדנעהאנרלט ט״ט נעםעלשטע פאםט־מארקעס. ע־ איז א הויכעד, א דארער, אביטל א נעבוינענער, מיט אומרויה־לויםנדיקע אויגן אנן מיט א שסאל שײאדץ־נרוילעך בערדל, ײאפ ײאקסט בלויז אויף דער :אסבע, ערנעץ םון הינטערן האלז אפער, און בעט זיך פשוט, מען זאל עס ב״םן און ציפן. אמאל איז ע־ נעװען א שארפער חםיד, א נרויםעד חשוב אין םאקאי׳אײ, האט נאכנעשריבן דעם רב״נם תורה און נעשסט םאר א פהח און :וטן בורר. יענע צ״טן האט בעריש בײן נעהאט ליגן שװערע טויזנסער, פלענט אלע עטלעכע װאכן םארפעסן עילם םון חםידיםײעטיבל אויף קידוש און שיקן ם׳וױיב אין די װאירעמבעדער. נאך דער םלחמה, זינט םונם פאד־ מענן איז געװארן א תל און מיט דער פרנםה נײט עם אלץ ערנער, דיאט זיך בעריש בײן איננאנצן אפנעקילט פון ײרישקײט, ם׳זעט אים זעלטן אנסון טלית־ותםילין און ער איז שטארק נעכאפט אין צױניזם. עד נײט אורעק אויף נאנצע טענ און אװנטן, עםט ע־געץ אין ביליקע רעםטאראנען, שפילט שעהן־לא׳ננ דארטן ראמ־נע מ־ט אפנעקוסענע םוח־ים, דיפקאנטידט אסאי א װעהםל און פארמיטלט בײ װוינונגיע;. דער שסײפער האלנער זײנער איז איעמאל צו־לויז און םאדריסט, רי דײטשמעריש־נעהדאטקעטע הו־זן םארדעװען ז־ך איבער ד• ׳נעשנודעװעטע שיך. ער דערצײ־ט קאמױואיאזשאר־שע חכםות,,^אפעט ביליקע פאפידאםלעך אין ווינקל מויל, הוםט, שפײט אין נאז־םאטש־ײלעכל און טענהט: — ״דן, ם׳איז חוזק... ם׳עט דא :אדנישיט װערן!... םאלעם מאמע — חיהיע א קלײן ײדנקעלע, א ק״לעכריקע, מיט שװארצע בו־מלדיקע אײנעלעך א־ן מ־ט א צו־קודץ נעזל, װאפ איז אלעמאל נארישעװאטע פארזשסורעט, װ־ א־בעד א נוט־װארט, װאם ם׳ס־אכט, נאר ם׳איז נ־שטא װעמען עס צו זאנן... זינט יארן װערט דאם קלײנע פאריהל א־רם אלץ מאנע־עד און באהאלטענ־ער, און וױםיל מאל ד• טאכטער באקאנם זי מ־ט א ױנננמאן, — נ־ט זי גיך א װיש איר וױיך הענטל אין דער פאלע און הו־בט עפ א״ף גלײך צו יענעמם ליפן. זי האט אמאל אין קארלםבאד נעם־רט א ליבע מיט אן אנטװערפענער שוחט און האט ביזן הײלטיקן טאנ לינן א :אנצע פודלע מיט זײנע ברױו או־ף דײטטמעריש. זי נעמט א־בער דורכן שבנם טעלעפאן םאד דעד טאבטער אלע ראנדעװאוען, בא־ האלט א־ן בוזעם ד• בד־װעלעך, זועלכע מען לאזט םאר אי־ איבער, און װיפ־ל םאל ם׳הוממ עסעץ פרעגן זיך אויף יענער, טענהט זי ז־םלעד־אפנארער־ש און מיט א פול סויל דראבנע־אד־יננעמאכטע צײנדלעך: — ביטע, זיצן זי... םאלע קומט באלד ארײן... א ליאדע מינוט... קוקן ז־ דערוױיל דורך דעם אלבום... דער אלבזם — א נדויסעד, נעל״שט מיט פארזשאײערט ז־לבער און מ־ט א נעפלאצטן רוקן — אזוי אננעפאקט איז ער. ם׳ײאלנערן זיך דא — אלטע װ־נש־קארטן מיט ראזע הענטיעך, פאטאנראפיעפ סון פרויען אין לאננע נאכשילעפנדיקע קלײדעד, מ־ט היטן, װי שיםלען, בילדער םון א נאנצער װעלט קוז־נקעם מיט אנגעש־טאפטע בלוזעם, ױננעלײט אין םעלאניהלעך א־ן מיט געדרײטע װאנםעלעך, שטײפע רום־שע םאלדאטן מ־ט הלײנע שװעדרלעך און װו־לער־ש־