Literarishe bleter · 1931-12-25 · 52 (25.12.1931) · p. Seite 958

י'99\־*\־יפיז 1\9. 32 (־399,) םדן זאגן, אז 1$ יי;נע איןמריםע דארי* א ײנז׳מיסאר... דעד ילעזעד <זױזם זיך צו צו די רײםערײען צוזישן די עורײבזנר, װי אויף א באהם־מעטש און םארלירט רעם רעספעהט םארן הינן געדרוהטן ײדישן װארט, װ*ס הןזט דװהא װערט נעאכטעט צו ותרן. די צורי טענלעכע צייסוננען זענען בםירוש םון די רײנסטע און בעםטע ײדי־ שע צײטונגען אין דער װעלט, נאר א״ן םעלער האבן זײ: זײ ג־אבן אונטעד דעם םדעסטיזש םון שדײבעד... םען נרײט זיך בײ אונו צו ברעננען איצם נאםטראיציארן זזיי־ ניהע... ליטעדאטן. אצם די ערשטע זענען אננעמעדהט אברהם ־ײזען און ה. א״וױק. אפשר װעצן זײ אדײנברענגען אכיסצ שאום און... בנשה אין די רײען םון אונזערע זשורנאציםטן. צװישן די הולטור־נעשעענישן אין ארגענטינע הארף אויך םאר־ רעבנט װעדן דאס צוריהקוסען פון יעקב באטאשאנסקי פון אײדאפע און אמעריקע. זײנע צעבעדיקע נרוסן אין בוענאס־אײרעס און אין רער פראװינץ האבן ארויםגעהוםן אוםנעהויערן אינטערעם און זײ האבן נעװידקט דעדמונטעדנדיה. באטאשאנםיןי דערצײלט װעגן רי שװעריקײטן, װאם ײרן צעבן איבער אוטעטום. איננאנצן פעסיםיםטיש געשטימט גןאן מען אויך נישט זײן צגבי ארגענטינע, באטש עם הערשט אזא דערשלאנגתײט. די הילםס־ אקציע פאר די װעצטצעבע ײדישע שוצן אין פויצן, װאס דער שציח םון צ.י.ש א., ה׳ ב. םיאבאזזעזיװז?', האט רא אננעםירט, האט געהאט אן אויםערנעוױינצעכן דערפאצנ. טען האט נעמאיכט אדיבער 16 טויזנט פעזעם. נענעבן האכן נאד די ארעמע, װאס געפינען זיך אל״ן אין א נרויםער גויט. דאם האבן די ארגענטינער ײדישע מאםן נע־ ענטםערט אזוי אויח רי רדיםות, װאס די ײדישע שוצן האבן אוים־ צושטײן אין פויצן. און םון היצף םאר פויצן נײט מען איצט איבער צו היצך פאר זיך. 29 ואװעװבבר \93\. פ. ם. דא האט אפנעברענט ״די ײדישע צײטוננ״, די עצמססע ״דישע צײטוננ אין דרום־אמעריהע. צוזאמען מיטן מאמעריעצן שאדן, םאדצײבענען םיד דעם נרויםן סולטור־שאדן: דעד ארכײו א־ז פארברענט נעװאדן. עם איז אומנעקומען א סאך דאקומענטן פ\ן גרויםן קולטור־װערט. אונזער קאכקדדס די לעצטע דדײ ײאבן זענען אנגעקומען אין ידער רעדאקציע ״ליטעדארישע בצעטעד״ סאדן קאנקורס פון ײדישן ציד און נאותאע. פאלגנדיקע מאנוםקריפטן: 73. געװאנט — אײנער פאר ארע (נאװעצע). 74. כזעזר־טשער צװײ צײבן — שמ״סער (נאותיע). 76. שמואאי 40 — צום בהן־גדוצ (פאעמע). 76. ה. דעמאן — זיבן קירניזן (פאעמע). 77. י. י. שאפקא — דער קיעכסטער פרײטיק (ציד). 78. ם. ר. — די אבטע (ציד). 79. בצלאי — םתם אזוי (ציד). 80. א ײדצ — די סעיעה מיט דער באביצע (יציד). 81. ברײז — שרעק (דעדצײלונ:). 82. יהורה — ניטצ (דערצײצוננ). 83. אבראם אקפעזש—ארבעטסצאז(נאותלע), פאדװאם (נאװעצע), מיר האבן קײן מורא (ציד). 84. אאעקםאנרער נוביםש — אהום קײאעכדיקע טישצעך (דערצ.). 85. :. װישנתװסקי — צום ערשטן מאאאנ־אעבן (דעהצײאוננ), קאפא דער פיאאזאף (דערצײאוגנ). 86. פרינצעםין — דער פרינץ (איד). 87. ש. בערנ — דעי־ זתבםער (איד). 88. דער איבט־סער — םאנעט. 89. ש. קורר — דעד אאםטצונ (איד). 90. י. בראטער — ותנט אױח טיתרן (איד). 91. טײבעאע — פריאינגם־םיבעד (איר). 92. <ג מ. ה. — אין שטוב, די ותאם, איכט און שאטן (א־דער). 93. אסתד פרײדא — אידער. 94. דער ר״טער — אין א אבנה־נאכט (איד). 95. חינ — ותן דו ב־םט אאײן (איד). 96. שכנא הסופר — פאדבארנענע איבע (נאותאע). רי װײטערדיקע רשיסה — אין קוטענדיקן נומער. זײט 958 די אעצטע פאר יאר האבן זיך דא באװיזן ביבעד פון הינע סחברים. הײ־יאר האט זיך אפגעשמעאט. אין םשך פון 1931 זענען דערשינען םיד ײדישע ביכער אין גאגץ אדנענטינע. ותגן אײן בוך, ברוך בענדערסקיס באנר סקיצן ״אויף ײדישע פעאדער״, איז געותן אין די ,איט. באעטער״ א רעצענזיע פון י. באטאשאנססי אונםערן נאםען ״א בוך טון א ײדישן מאאאניסט״. א באשטיממן װערט האט ר״ר א. זשיסניצקים;רעסערע בראשור ותגן סע\ סיגזאך עם איז א פאפואערע ארבעט, נעשריבן מיט קאמפעמענץ, אבער, אײדער, אן אשון. דעד דודכשניטאעכער אעזער, װאם װיא זיך ביאדן, װעט דאם ביכא נישט קאכען אײענען. עס איז דעדשינען אויך א נדעםערע דערצײאוננ פון ײננן שרײבעד ױםף ראװ־נאװיטש א.:. ״דורך פײע־ און װאםער״. דער םחבר רוםט ד• דערצײאוננ ראמאן, אבעד אומ־ בא־עכטיקט. ״רודך פ״ער און װאסער״ איז או־םן צו פארשמעאן די דעפארםירטקײט םון דעם מענטשן, װאס האט איבערגעאעבט ד• נרויסע מאחםה, אבער אײדער איז קײן מענטש גישט ארױסנעקו־ סען, עם איז אדויםנעקומען א באאטישער שאטן אן א צורה. עס איז אדוים א ביבא ״אאניק״ פון מנשה קאנםטאנ־װסק־ מ־ט צוױי ביאדער אויף דעם שער־באאט: םון םחבד און םון אריסטאטאען. ״אאניק״;עהערם צו דעם סארט ביבער, ווענן ותרבע טען ש־״בט נישט קײן רעצעגזיעם. מען רעניםטדירט זײ און םען שדײבט יתנן זײ םעאיעטאנען... דער פארענדייומעד טעאטער־םעזאן ראט אויך;•שט נעב־אבט קײן םך נחת. קײן אײגן טעאטעד־ותזן האבן מיד דא נישט, כאטש עם שפיאן אין בוענאם־אײרעם דרײ טעאטערס. ז״ זענען אאע געבײט אויף גאסםראאיארן, ותאכע סען מוז בײטן באטש דר״ מאא אין םעזאן. זײ װערן ניך צונענעסן. דער ״טשװאק״ פון םעזאן איז נעײען ינובב בךעסיי, װאם איז אין אאע הינזיבטן אן אויםערנעװײנאעכער שױשפיאער אויף אונ־ תר בינע. ער איז א צארטער, בנעיםותדיקער, אויטערער אקטיאר טיט א פײנער איניע, א קואטור־מענטש און זײן אוי יצחק אין הירש־ בײנס ״גרינע פעאדער״ ותרט דערהויבן צו א פ״נזד. בן־עמי האט םיט זיך :עהאט אאם רעזשיםאר דעם דיכטער יעזזב סעססר און ער האט אים צוגעהאאפן שאפן א פאר רפעקטאקאען, װעאכע מען װעט נישט פארנעסן. ציאי אדאער װאאט או־ט איר טאאאנט נעקאנט נעבן םער, װיםיא זי האט אונז געגעבן. אײדער האט זי נעשפיאט פ־אסטע מערא־ דראמעס און װיפיא זי האט זײ נישט באשײנמ, זענען ז״ נעבאיבן טונקא. זי אאיין האט ארויםנעשײנט פון זײ, װי גאאד םון דער באאטע. די איבעריקע;אסטדאאיארן זענען נעװען פון ביריקעדן סארט. די משפחה שטראמער — באשטײט פון פינף פערזאן — האט נישט שאעכט נעשפיאט שאעבטע אפערעטקעם. דער קריזיס האט זיך םאטעריעא אפנערופן אויף דעם טעאטער און םאר דעם נײעם םעזאן שרעקט פען זי־ אין דעם זשורנאאיסטישן װעאסא אין אונזערן הערשט א מודא־ דיקע צעריסנקײט. עם קאן בשוס־אופן נישט קומען דעדצו, אז עס זאא װערן אײן גאנצער איטעראמן־ און זשורנאאיסטן־פארײן. יארנ־ אאננ האבן די מיטארבעטער פון דעד ״ײדישער צײטוננ״ זיך אפ־ נעזאנט צו זײן טיטנאידער א־ן איטעראטן־ און זשורנאאיסטן־פאר״ן. צוריק מיט צוױי יאד האט מען זיך אביסא א־בערגעבעטן, און ד• טיטארבעטער פון בײדע טענאעבע צײטונגען האבן נענרינדעט א בשותפותדיקן ״נאטבערכ שרײבער־פאדײן״. צודיק םיט עטאעכע חדשים איז געקומען צו א מחאוקת, און ד■ שר״בער פון ״ד• פרעםע״ דענען ארוים פון דערמאנטן פארײן. פאדשטײט זיך, אז בײדע צדדים תנען װי נעוױינאעך;ערעכט און נישט;ערעבט, אבע־ דער שרײבער־פארײן איז קײן פא־ײן נישט, און דער עיאם םאראירט תדן דרך־ארץ פאר ד־ שרײבער, װאס דערנידעריקן אײנעד דעם אנדערן. דער טעאטער־רעצענזענמ םון דער ״ײדישער צײטונג״ האט אראפגעריםן ציאי אדאערם פיעםעם און אפשר זי אויך אביסא פאר־ טשעפעט, האט מען אין אן אנדער אויסנאבע דעם רעצענזענמ בא־ אײדיקט. דערנאך האט דער רעצענתנמ םון ״די פרעםע״ אננעװיזן, אז די ײננע שוישפיאערין סריס!\רעסי\, װאם האט א שײנע שטימע, איז אבער גאך אחאוטין נישט קײן שוישפיאער — נויטיקט זיך אין א רעזשיסאר, האט םען אין אן אנדער אויסנאבע רעם ״פרעםע״- רעצענזענט געטאבט צום אװםדרײען פאר דער ״אומקארעקטקײט״