Literarishe bleter · 1931-12-18 · 51 (18.12.1931) · p. Seite 944

זײט 944 לױזזזדארױווז בלפסיזזר זוגז. ז5 (8?13 ב. פו ן״ ע /*) ד י ע י ן דײד 5* טא< צוואנצ־ק. עד ז?זנט עם יעדעם טאל מיט די זע<:ע פןזר װערטער, װאם ער פארםאנט, באנוצט יעדעם מאיצ די זעזצבע אײנ־ פאבע זאצן. ענדאעך באדעדיעט ער זיך. ער הויבט אן ניצײבניצטיה, פונקנז װי ער דערצײלט װענן א פרעמדער זאך, און ענדיהט וױיטער מיט א נעװאצט־נע׳מרײ. — די מעשה איז אזוי, םעניאר, װערדאד, ריבטיק. איך קום אין םײן נעצעלט. איך האב נעהאקט האא׳ז. אין װאצד. איך הום אין מײן געצעלמ. אין מ״ן יאסאציטא. איך בין הוננעריין. נישטא הײן טארטיצעם, נישטא קײן פדיאצעס. איך רוה טײן װײב. מײן םויער. נישטא קײן ענטפער. זי איז נישטא אין סײן נעצעלט. איר זאק, סיט איר קצײד, זאקן און שיך, העננט נישט אויפן ברעטצ. איר קאידדע אויך נישטא. מײן מויעד איז אנסצאםן סון מיר. ז• קוםט נישט צוריק. א״ך האב נישט קײן טאדטיצעם און איך האב נישט קיין פריאצעם. איך בין הונגעריק. זי איז אװעק. םיט אן אויםװודף. מיט א שטינקענדיקן אויםװורף. אויסנעריסן און פארכאפט ואצ ער װעדן, דער טיױוצ! נאך דעם, װי איך האב אויםגעהערט די נעשיכטע א מא< צװאנציק, רוף איך זיך אן: ״אינא, האמברע, הערט זיך אײן, טײן איבער פרײנט, בײ מיר איז אײער סויער נישטא״. — דאם װײם איך — זאגט עד — אזא קצונער מאן, װ• איר, סעניאר, װעט דאך נישט נעמען צו זיך אין בעט אזא דרעקיקע אצטע טכשפה! און ער הויבט אן די טעשה פון אנהויב. אבער אזוי װי עם װערט צאגנװ״גיק צו הערן אצץ די זעצבע נעשיכטע, און אויף קײן נײעם אויםברוך איז שוין אפנים נישטא װאם צו װארטן, זאנ איך צו אים: — פארװאס דערצ״אט איר מיר דאם אצץ? נײט צום אצ־ קאדע, צום דארף־קאמיםאד, און הײסט פאדהאצטן א״ער פרױ. — דער אצקאדע איז א נצאםפ. אבער איר, םעניאר, װ״םט דאך אקץ, איר װײסט אויך װו מײן מויער איז. זאגט םיר, װו איז ז•. זי םוז מ־ר טארטירעס סאכן און פריאצעם קאכן. איך בין הוננעדיק. — הערט םיך אויס, מײן פרײנט. איך האב נישט נעזען װודין אייער פרוי איז אװעק. א׳ון אויב איך חאב נישט געזען װוהין זי איז נעגאננען, קאן איך ראך נישט װיםן, וװ זי נעםינט זיך איצט. עד קוקט מיך אן פארחידושט. ז״ן נצויבן אין דער נרוים־ קײט און אין דער חכמה פון דעד װײםעד ראםע, קרינט איצט רעם עדשטן קצאפ. נ5ײך אבעד קומט אים אויפן זינען דעד נעדאנק, װאם איז פארבונדן מיט דעד װײםער ראםע: — איך בין נישט רײך, סעניאר, — זאנט ער. — א־ך קאן אײך קײן םך נישט באצאלן. איך האב נאר 2 פעזאם און 50 םענטאװאס. דאס איז מײן נאגץ םארםענן. און דאס ניב איך אייך אװעק פאר אײער מי. — איך דארף נישט א״ער נעצט. איר זאצט מיר אפיצו געבן ״מיצ״ גאצרפעזאם, קאן איך אײך אויך;ישט הערפן. א־ך װײם נישט, װו א״ער פרוי געפינט זיך. ער קוקט מיך אן םיט חשד. ער װײםט נישט, צי רי קצײנע םומע אױ שוצדיק, אדער איך, רער װײםער מעריצינםאן, װ״ש באטת נישט, װו זײן אנטצאפענע פרוי נעפינט זיך. ערשט װען איך זאנ אים, אז איך מוז אדײן אין נעצעצט אפצוקאבן קאװע, גײט ער אװעק, אינגאנצן םארצװײפצט. ד י מ ע די םעשה איז געװען אין אן א־נדיאנער־דארף. איך האב איז דער נענגט ארענרירט א פארם און נעפלאנצט דא־ט בוימװאר. די יםטוב פון ־ענער פארם א־ז בשעת דעד לעצטעד רעװאמציע חדוב נעװארן, האב איך נעװוינט אײן אן איעפאך נעצעלט אין דארח. װײט ארום און ארום בין א־ך געװען דעד אײנצ־קער װייסער, און די אינדיאנער פון דעד נאנצעד םביבה האבן םיך דעריבער גוט נעקענט. די דארטיקע א־נד־אנער קענען נישט צײעגען און שרײבן. יעדע צאי װאם איז מער פון צװאנצ־ק, — פון דער צא< פיגנער אויף די פים און די הענמ, — אױ בײ זײ ״מי<", דאס הײםט טויזגט. אבער װאס טויזגט איז, װיפ'< דאס איז, און װאס פאר אן ארט עס םארנעמט אין דער װערט פון באגר־פן, װענן רעם האבן יענע איגדיאנעד קײן םינדםםע אנונג נישט. איך האב געקענט <ייענען א צ״טונג, געהאט בײ זיך א פאד אםעדיקאנע־ צײטשריפטן מיט בילדער פון נאר אן אנדער װע<ט. איך האב נעקענט <ײעגען און שדײבן בריװ, איך האב אפי<ו בא־ קומען בריװ פון א ראנד, װאס <ינט ז־כער פון ״עניער זײט <בנה, װײ< קי״נער האט נאך קײנמא< װענן דעם <א:ד נישט געהעדט. און דערפאר האט מען מיך טאקע נעהאלטן פאר א נעצערנטן, װאס קײן שום סוד פון דער װע<ט איז פאר א־ם נ־שט פאדבארנן. אפט איז עס א סע<ה, אבער פונקט אזוי אפט װערט עם א חסרון, װאם פארשאפט קגאפ פארגענינן. א״נמא< קום איך אה״ם רײטנדיק אויף מײן נעטרײען אײז<, און רערזע אן אינדיאנער, װאם זיצט נעבן ם״ן נעצע<ט אויף דעד ערר. ער אױ אפנים פון אן אנרער דארף, װײ< איך קען אים נישט. װי רי מערצא< פון די אינדיאנער, װייזט ער אוים צו זײן זײער ארעם, ער איז אפנעריםן און אפגעשאיםן ביז נאר. עד באגריםט מיך זײע־ העפלעך און װארט ביז איך קריך אדאפ פון דעם אײז<. דאן הויבט ער אן נ<ײך צו דערצײ<ן. פאר־ פלאנטערט און פארררייט רעדט ער אין םיר ארײן. װאם מער עד רערם, רירט עם אים אן ב״ם האדצן, ער הויבט אזש אן צו װ״נען. צום םוף װערמ ד• מעשה איבערגעריסן םיט א גרויס נעװײן. דאס, װאם ער האט םיר צו זאנן, חזרט ער איבעד אין זײנע *) דער נאמעין ב. טראװען האט די רעצטע פאד יאר צוגע־ צויגן די אויפמעדקזאמקייט מיט זײנע זײעד־אינטע־עםאנטע ביכער: ״די בוימװא<ק<״בער", ״ד• בריק אין דזשוננע<״, ״דעד אקםן־ װאנן״, ״װי<דע װע<ד<עך״, אין װעלכע עם װערמ נענעבן ד• װי<ד־ קײט און שײנק״ט פונם <אנר מעקסיקע און רי אומנעלוםפערטקײט פון ד• ״צ־וױליזירטע״ אויף אט דעם װירדן און פרימיט־װן פאן. אין זײנע װערק דאסיגירן ד• םאצ־אלע פראבלעמען. םאציאלע פראב־ <עםען אױ אויך נעװיידמעט זײן באדײטנדיקם בוך ״די טויטנשיף״ — א שארף בײםיק װערק איבע־ דער צעפוייטקײט פון דער װע<ט־ ארדנוננ אויפן פאן פון כמעט אירע רענדער אין אײ׳ראפע. אונסעד דעם נאמען ב. טראװען, מיינט מען, באהא<ט זיך א שרײבער, װאם וװיגט אין מעקםיקע און װאם שרײבט זײנע בי־ כער אײנצײטיק אויף דייטיע און עגנ<יש. א םבדא אויך, אז ב. טדאװען אױ א פסײראנ־ם פון א ד״טשן שרײבער, װאס אױ אנט־ <אפן פון אײדאפע אין אן אנדעד סיל װע<ט. אגרערע זאנן, אז ב. טראווען אױ א נעװעזענער ד״טשער װאנאבונר, װאם האט אונ־ טער דעם נאמען צום ערשטן מא< אגנעהויבן צו שר״בן. אויף זיכער וױיסט םען נישט. אן ארטיקי װעגן דעם מערקװירדיקן קינסט־ <ער װע<ן מיר געבן אין רי קומעגדיקע נומע־ן. ג. ױ.