Literarishe bleter · 1931-12-04 · 49 (4.12.1931) · p. Seite 918

ליוזעג^גיסז גלט&ימג ו\9 49 13961 ו״פ 918 * 3>ו וו־אר וואר־ סעאטער אױ הינסם* אין די װאחסעמער ײדישע םעימערן; /׳אמסח,, אין ײדישן דראםאטישן מעאםער ה$מ געפ״עחט דעם 50־מן מ#ל; אין קאםינסקײצעע־ מער ג״מ די פיעםע ׳,די םרוי *ון דער :אכמ' מים 2ערע?4 גערסטען; אין ^לקס־מעאפער איז *ר״לעך און רעבעדיק — פי׳ספירס ׳,איגיקד גגב־' מים דזשעק רעכמג״מ; אין צענמראל־מע־ אמער פארעבדיקמ מען מימ דער פיעסע ׳,דער זי* םעד בחר׳ד״ און מ־נעממ זיך צ,* א נ״ער פיעםע ,׳דער ג$לדענער סןןדדאפ׳'; אין מקאלזרמעאמעי מרעמ פען צו מידער צו ¥ קל״ן־קונסכדמעאמער• ביי דעם אלגעמ״נעם סװערן עקןןנןןסישז קריזיס — איז באמת צו באװוגדערן׳ װןןם די פיכ,־ ״ד״מע מעאמערן חאלםן זיך אוין םים בבוד. ןןןן די מרופע פונם אנסאמבל קונסמ־מעאמער אין גױ־יארק; ביגע אבראםןןװיםש׳ דז־סודיא אדלער׳ תנח ןופעד׳ װ$לף בארזעל< יהודה בל״ך׳ בערמא גומענצאג׳ אלעיקסאנדער גראנאך, י וסף גריכבערג׳ ליזא װאראן׳ חעלען זעדינבקאיא׳ אליהו מענענהןןלץ, יעקב מעסמעל׳ בעלא :אדאל־ סקי״ לאזאר פריד, לעןןניד יכגעגןןװ׳ םיכל דו?־ זענבערג׳ מאקס ר*>זעגטאל׳ יגחק רוימבויפ׳ ױסף?װוארגבערג. — אין ׳,גולםי, הןןבן גע־מפילם די הייפט־חןלן: גולם — א גראנאך׳ םהר־׳ל — ל. פריד, תנחום — א• מענענהאדץ׳ דבורהלע — דז׳מ״ אדלע*־• די מרופע גר״ם איממ א גזו״מע פיעסע. ןןן םארן #פפןןרן פון א• סןןםבערג ק״ן ריגע איז דורכן ארםיסםן־פאר״ן אײגגעןןרדנם גע־ ורארן א ״גדעזלחםײ'׳ לכבוד דעם באליבמן אר־ םיםם• סיאיז געװען די גאנצ ע ארמיסמיימע מ־מפתת און פארשם״ער טון דער פדעםע• ס הןןבן גערעחם װעגן סאמבעדגן דעם אדםיסמ און מענמ״ד ם• ימוילער׳ נ• םייזיל, אלחנן גײםלין׳ י• מ. גאדדאזמ״ן׳ די ארםיסםן ניםענגלו״ג׳ הילםבערג, ת• עיעער׳ ש. קומנער * א. — ק״ן ריגע איז א• ־סאםבערג געסארן םים א ר״בן רעפערםואר. ןןןן אין ניר־יארק איז פארגעקומען די פ״ער־ לעכע עפענונג סון דעם מעאמער ׳,ארםעףי' (ער־ *סםער ארבעמעד־םעאםער אין אסעדיקע). ס׳אױ אוימגעפירמ געװאױן ׳<טריקעניש" *ון חעלי פלאנאגען לוים א דערמ״לונג פון װיקםאר םש״פבערס׳ באארבעם פון נ• בוכװאלד• רעזמי— בענא *מנ״דעד (געמ. ארםיסם סון ״הביסהי). ןןן נ#ך ז״נע גאסםשפילן איז לענחןן איז פ• באראם^װ געקוםען אויף גאםשחולן ק״ן בעלגיע. וש אין סןןסקװע הןןם זיך געעפנם דער ער־ שםער ״ד״מער םעאםער׳ יוןןס װעם מםעציעל באד דינען די ״קןןלכאזן״ פון די ״דישע ראיןןנען• דער;זעאםער װעם ז״ן א װאנדערנדער און װעמ באדינען אלע ״דישע ראיןןנען אויף אוקראינע. דער הויפפדםונקם פון םעזעןער װעם ז״ז סםא־ לינחןרף. נ ח מ ז פייייזיל דער און נ*ײעלז *ון *■ :■ זזטענגל׳ ׳. ר1<ו< א• וזעעול, יוםף וזלל לעווי און % ליסעראםור־ און קולעור־נר^ניע. די י״ס׳#די#פ ײיל ,׳ײערן א פריבוגע פאר ױנגע ״ד״םע קינסםלער,'• םיי װינזון די איניציאםארן #ון דעי צ״ם?ורי#ם אוישדויעד און ערעאלג■ אין בערלינער ״ד״גן פדי־ איז דער זשורנאל א דעדפר״ענדיקע דעי־?ו״נונג. זאל טען נאד ניעט בל״בן •דם״ן ב״ ד• ערענוע נובזערן! ןןןן ״פאייזער ה״ינם״ גינז אלם #רעמיע פאר ז״נע לעזעד די ײעדק לזון יעסארק ■.אויז׳ן מער-פיאנם ק״ן נ״עםי' און ״דעי װעג אויף זזוריק״ (אויסגאבע פון פארלאג -• קלעיקיח• סיאיו אינםערעסאנם: רעםארקס בוך ,׳אויפן מעדב־פדאנם ק״ן נ״עס״ איז דורך דער לאנ־ דאנער ,׳פאססי' פאיזזפר״פ געײאלן ה״־יאר אין א 1000 עקז. ןןןן די ביאליםטאקעי?זלום־עליבם־ביבליאטעק האיט אין א״ן װאקסן• דום 1־סן נאײעמבער זענען אין דעי ביבליאטעק געװען 1488 אקטיײע לייענער (פאראיאין 1373). אין נמזך פון חוד־ אקטאבע־ זענען ארויסגעגעבן געײארן צוס ל״ענעז 8511 ביבער (פאיאיארן 7438). די צאל ביכער גום 1־טן נאײעםבעי באטיעפם 35.811 בענדער• — ס׳זענען געמאכם געװאדן נ״ע פאליצעס׳ פלאץ פאר נ״ע פויזנםער ביבער■ ןןןן םיאיז דעײ־יגען אין ריגע דעד ׳ובל־נוסער (12 פא) פ.*נם חודם־זזזורנאל פאר #ראדוקטי- ײיזידן די ײדיזזע מאסן ,׳נ״ערדי'. ןןן דער װאישעזוער מאגיסםיאם האט פארא־ יארן באעטיסם א םטיפענדיע פאר ײאדשעװער זשודנאליסטן אויפן געבים פון קאמונאל־װעזן. די םעג איז באםטיםם געײארן די הײ־יאריקע םטיפענדיע פאר זײ״ זשודנאליססן: סארק טור־ קאװ (מיטארבעםעד פון ״סאמענםי') און פאר סט- גרעץ (מיטאי־בעטער פון דער פויל״טער ד״- םונג .׳קז־דיער פאלסקי',). די סםיפענדיע איז צו 3-000 גילדן פאר יעדן• סארק םודקאײ דארף גו־ גר״פן אן או־בעט אויפן געביט פון םוריסטיק און זזו דעם צײעק ײעם ער באזובן בערלין׳ פאייז און לאנדאז• סיאיז דער ערםטער פאל פון געבן א ״ד״טן זיפודגאריסם די סםיפעגדיע פון דער זוםאם ווארםע. ןןןן זונםיק׳ דעם 21/11 האט שלום א•־ בא־ זובם די ׳טול פון שול־קולם׳ וואם םראגט ז״ן נאמען (פיאגצישקאנעד 20)• אין גרויםן זאל פון דער שול האבן זיד יונויפגעזאםלם די קינ־ דער פון אלע קלאסן גוזאמען סיט די לערער■ דער פאי־װאלםעז־ פון דער שול י• לאפטשינםקי באגריםם דעם גאםט אין נאמען פון די לערעד און קינדער• אין נאמען פון דער גענטדאלער פארװאלםונג פון שול־קולפ ײעחט דער גאסט באגריסט דורך ז• טלמד• שלום אש ענמפעדט אויף די באגריסונגען און באםאנט די גרויסע אפפער־ ײיליק״ם סונם לערער פאר דער יידישער שול• ״םיר זענען אן ארעם פאלק — ואגב שליום אש— און קענען נישט באלוינען אונזער לערער לוימ ז״נע פארדינסםןי'. שלום אש און די אנדערע געסט זעשן זיך דאן אוים *זוישן די קינדער און עס ײעים געסאבט א פאפאגיאסישע אויסנאמע• ליםיראםור אױ של־יםור * אין ••י־שײדענע שסעס זענען זןרגאגיוירט •ון די ןןחמיקע קײטורןןרגן)ניזזר ציעס׳ והןדכע דתןבן זיך געשםעדמ 8ל׳ם ציל ןן §ר8$ןןגזןנחךןןרגעמ *וור זןגגעבן ״דיש אלס די סמועי-שסראך ב״ דער *^לקםדצ״לונג׳ װ$ס קוס■ •ןןר *ין גזיגץ פוילן^יעס זרםן דעצעמבער• די יידישע •רעסע׳ *יבערהויפט •ין •חןװיגץ, שענקם אויפסערקזוןםק״ם דער •ןןלקס־צ״לונס ןן ד•□ ״דישע שוד״װעזן >>ויף אוקראינע איז געװןןידיק גדויס און באסעסםיקב• ח״נ־ טיקס י$ר זעגען דןן אין אזקרןןינע 582 ״דישע שולן *ון ערשמן קןןנצענםער מים 2*08.25 קינ־ דעד׳ װ$ס װעדן בןןדינם דורך 82(21 לערער• פון צײ״שן קןןנצעפםער זענןין 288 שולן מיט 22.178 קיגדער •ח 1748 ליעדער. אויף װי-װ״ם ד*ס ״דישע שוד״װעזן אין אזקרמינע איז םעכ־ םיק!*װ״ז׳ם דער •ןןרגד״ך סימ די יידישע שודן אין גןןגץ •וילן׳ װי*פ געדוערן וװ דער צ.י.ש.ןן.. װי במקאגם זענען ןןרוס דער נ.י.ש••. חן איג־ גןןנצן 154 פןןלקכשולן סיס סז21<18 קיגדעס די ײדישע 8עד*ג*גישע טענניקזסם אין אדעק׳ זשי־ ם#מיר און װיניצע ה*בן אין 1880 ןןרויסגע־ ד*ז© 810 דערער און ת״־י*ר — סס8 לערער• דעם 1־םן יאגואר 1882 עפנמ זיך אין קמליג־ ד*ושער ״דישן ח>'8ן 8 •ערםער ״דישער •ע־ דןןגןןגישער מעבניקוס. די שודן זעגען ח״׳ימר ב*ז$רגם סיס לערגביבער. אין •ןןריקן יןןר תןןבן די שולן געלימן ןן גרויסן דוחק אין דערגניכער. תײגםיקס י*ר זענען ארויסגעגעבן געװןןרן ש״ע 80 לערגביכער״ ןן אןיף ז״ן זװריקװעג קײן אםעריקע ת*ם ש• ניגער געהאדמן לןןנחןן * רעםעראם װעגן דער ״דישער ליסעראםור׳ װעם הןןם ןןרויסגע־ רו*ן בײ די צומעדער גרויס בןןג״סםערונב• ןן דער בןןקןןנםער היסמןןריקער שאול גיגז־ גות װעם ר׳איסן ציקל רעסעראסן איגס •ארי־ דער ,׳פארבאנד *ון דער ״דישער *ר$גרעסיװער י׳וגגט ׳ װעגן דער געשיכםע פון דער ״דישער •רעסע אין צארישן רוסדאגד• ■ נהסן סײויל איז *•געפןןרן ק״ן לעםלאגד און ליםע׳ װו ער װעם תאלםן * רײ סןןרלעװגגען ײעגן דער ײדישער ליםעראמור. £ אין גיריןןרקער ײדישן קולםור־חויז איז סערגעקוסען 8 דיסקוסיע װעגן דעם באשלוןפ סון דער װילגער ןןרם*גראסישער ק$גסערענץ צו נאםװ־אליזירן דעם העברעישן עלעסעגם אין ײדיש״ אין דער דיםקוסיע חןןבן *גמײל געכוםען ןןלעקסאנדער חארקאװי׳ ױדא •* יןןעע, <. שם״ג״ בו*ס א. ■ אין ןן דײ שםעם חןןס סען געס״ערם דעס 80־יןןריקן געגורסס&ןןג *ון דעס בןןװוסמן חסידזת׳עןןדשער ד״ד ש. אי הןןדןןדעצקי. אין פארלאג ״םןןםזןר,־ װערם געגר״מ 8 בוך פון דעס סןןרשער צו דער געשיכטע פון חסידות בײ ״דן■ ₪ אין בעױלין איז דערשיגען חןס ערשםע חעסם ,׳גערלימי גלעםעד •אל דיכםונג און קוגסם״ (דערשײנמ יעדן חודש). אין נוסער לי־