Literarishe bleter · 1931-12-04 · 49 (4.12.1931) · p. Seite 911

זייט 311 4 9 אלגפזר גזיג גזלג גג<ז אגגי אג\ גלייך.• רריגלולג*) גזללר\ גןזגלג גלוג־גיט לגג\ סיײג — אג\ גזײ\ רלגסי, גגגללג ה$>סי גללפלגגיגג ראגג, גרײסי גיג גיגנג באפרײסיג רלזצסיגסגאגג... *) דרינאז׳ע. ריװוזראריללזלו ברלזלגלזר גגלג. 9* \396\ 'וסף פז/?ק/ / /;*■/ א פש ד א9לליר איג וזנג נרײג אגגי אג\ גגסי.- גגירלזר גיגגסי אי\ לגיר ראלג טזלגגלזנו ברגסי, אגי9\ ללילזיסיגז בלורר פג\ לזײ\ גוזזוילג יזאסי רלור גגיררלזר לזא\ גיג רגיסי לילזרריסי ד> ע נ ע ך / ן ן ׳, 7? ז} ד ש פ פדידדיך שאפען און קאדאל שימאנאװםהי איז אונומענילעך נאנצוכואבן. װאדום דאם, װאם א־ז ב״ אים :א־איד טע־ינט־ינ, װערט נײ די עפ־גאנען •נאענטע מאניעד. זײן טוזיין האט ".זוין אין ז־ך :עוזאט דעמאאט עאענוענטן בון אונזעד מאדעדנער מוזיק. דאם, װאם איז אזוי נא־אקטעדיםמײנ באד אונזעד צײט: דע־ קאאאדיםטיינעד עיעמענט, די עקםפדעםיװע האדםאניע, ד־ דאש־נ־דטע בדאמאט־ק, און ד• אשטע ענהאדמאניע, האבן ישוין בײ ׳שאפענען גע־נזפייייט א דאמינ־רנדיקע דאל. זײנע װעדק צײנענען זיך אויס םיט װונדעדיצײנע קאמפיליצירטע דיטמען, הע־־זענע ארנאמענטיק, אראבעםקן, װײנע א־רײצע קאנטילענע, און דעדבײ — ינטאדקע א־מפואסיװע קדאשט, װאס ניט צו זײן ינאםוננ דעם נאדאקטעד שון אימפראװיזאציע. יצאפען איז נעװען דעד עריםטע־, װאם האט םאדיעטאנען אוים־ צונוצן דעם רײנן קװאל שון דעד פויילישעד שאאקם־מוזיק. אין ז״נע ״פא־אנעזן״ האט ע־ נע־ופן צים קאמד קענן אונטע־דדיקע־ און אין א סך שזן ז״נע קאמפאזיציעם - שפ־נאט זיך אפ ד־ נעישיכטע שונם פו־׳לישן שאאק. עס איז נעװען פו־אנם :דעםטער קאמפאזיטאר, װאם האס צונעפירט די קילאװיר־מיניאטוד צו דע־ נרעםמער קינםט־עדישעד םדרנה. ד■ קצײנע מינ־אטורן(״װאקם״, ״ניאזורקא״, ״נאקטודן״ א. א.) זענען נעװאדן דעד מוםטעד םון דעד ק־אס״שעד מינ־אטוד־קאמפאז־ציע. א־ם מ־יםטער םון קאנםמרוקטױוער שארם האם מען אים נעקענט שארנ־״נן מימ בעטהאװענען, אבע־ אלם קאאװיר־מ״םטעד האט א־ם ק־ינעד נײנט איבערגעשטינן. עד איז;עװען ביעעתו דע־ קאמפאז־טאד, װאם האט דעפ־עזענטידט ד■ פויאײטע םוזיק אין א־ידאפע. * * * ד• צא־ײעע רענידונס, ,־ואם האט נעהעדישט איבער פויצן, האמ ינטאדק אונטעדדד־קט יעטװעדן פ־ײען נעדאנק אין דער פו־אײםע־ קונםט און ליטעדאטוד. מען האט נעדודפט רי פאעטן, קינםטלער, װאם האבן נעדופן צום קאמף מ־ט די צאד״עע מושאים. די קונםט בנאא, און די מוזיק בפדט האבן ז־ך נײשט נעקאנט שרײ אנטװייאען — אין דעדיבעד א־ז ד■ פויאײטע מוזיק נעבאיבן הינטעד־צטעאיק, און נ״שט ארוים איבער די גרענעצן םון א״גענעם אאנד. נאך שאפענען האט ראם פויאישע פאאק נישט נעהאט רעם כדג־םן קאמפאזיטאר, װאם זאא פאדנעמען אן אננעזעעגעם ארט אין דעד אאװעאטאענעד מוזיק. נישט רענענענדיק םט. מאנױשקא, װאם איז נעװען א :אנץ־שײנער קאמפאזיטאד, אבעד פאקטײט האט זײן שאםן אויםעד פויאן קײן באדײטוננ נ־שט נעהאט שא־ רעד אײדאפעישע־ מוזיק. עדשט מיט קאדאא שיםאנאװםקי הײבט זיך אן דעד רענעםאנם פזן דער פויאישער מוזיק. דאם, װאס שאפען איז נעװען אין אנ־ הויב םון 19־טן יארהונדערט, דאם איז שימאנאװםקי געװארן םאד דער מאדעדנער פויאישער מוזיק םון 20־טן יארהונדערט. עם איז נדאי זיך צו באקענען םיט א פאד ביאגדאפ־שע שטריכן שון דעם פא־שטײער פון רעד איצטיקעד פויאישעד מוזיק. קאראא קא־װין־שיםאנאװםקי איז :עבוירן נעװארן א־ן יאד 1883 אין אוקראינע. ער שטאמט םון דעד אאטעד פויאישער שאיאכטע. די נאנצע טשפחה איז נעװען זײעד מוזיקאאיש. די שװעםטער קארװין כדי אפצושאצן די םוזיקאאישע װערק םון קאראא שימאנאװםקי, מוזן מיר זיך תודם־כא באקענען םיט דער נעשיכטע םון דעם :־עםטן פויאישן מײםטער: פגיגגיג פיאםטג. כידוע, ־אט זיך אדום שאפענען נעשאםן א קאמח צואיב זײן אפשטאמונג. — געװען א צײט, װען מען האט אין םראנקרײך געטענהט, אז שאפען איז א פראנצויז — אויך זענען נעװען חיאוקי־דעות אדום דער דאטע םון ז״ן נענורט. אפעד אויט די נײםטע ביאנדאפישע פארשונגען, איז םרידריך שאפען נעבוירן נעװארן דעם 22 םעבדואר 1810. שאפען איז נישמ נאד נעװען אן אםתער פאאאק אין נײםט םון זײן םוזיק, נאד אויד םון נעבורט. די םוזיקאאיש־טעארעטישע אױםביאדוננ האט עד בא־ קוטען בײם דידעקטאר םון דעד װארשעװעד קאנםעדװאטאריע ־וזעף קםאװעדי עאסנער, װאס האט נעהאט א גרויםע השנחה אויף אים און אויםנעביאדעט זײן עםטעטישן :עשמאק אויף דעד פדאק־ טישער און גרעסטער שוא םון קאנטדאפונקט; נעמענדיק אאם יםוד דאם ״װאא־טעםפער־דטע קאאװיר״ שון י. ם. באך. שאפענם קװאא םון באגײםטעדוננ איז נעװען דעד פויא־שעד פאאקאאר מימ ז״נע שײנע םאאקם־מאט־װן. זײן נעניאאעד טאאענט, װאם איז שוין זײער פדי רײף נעװארן, האט אים נאײך געשטעאט טיט אזעאכע ט״םטעד װי מאצארט און שובעדט. צו 15 יאד ניט שאפען ארוים זײן ראנדא: ״צע םאא״ אאם אפום אײנם (1). שוין אין דעם ערשטן װערק האט מען דערםיאט רעם אמתן נרויםן ק־נםט־ אער. בעת עם דעדשײנט זײן אפום (2), װאר־אציעם אויף א טעמע פון װאאפנאננ, אטאדעום מאצארט, שרײבט איבעד אים דאבעדט שוםאן אין דער דעמאאטיקער ״נ״ע צ״טשדיםט פאד מוזיק״: ״גגײגלז גזלזרג, זלזלזסי אדאפ דוזם גזגסי — א גרויםער זשענ־"! או־םנעװאקםן א־ן אדיםטאקראטישע םאאאנען, םיאט זיך אין ײיז טוזיק טאקע דעד פאדנעטער עאעמענמ. דאםינידטע קואטור, באי הערשן די םארם, אפיאו אין מאמענטן םון דער גדעםטעד שפאנוננ, ביאדער אויםנעחאומט אין דעד ר״כםטעד פאנטאזיע, — דאם א־ז די באראקטעריםטיק םון שאפענם מוזיק. ז״ן איבערנעטריבענער אויטאקריטיציזם האט אים געגעבן די מענאעכקײמ צו דערקענען די גרענעצן םון זײן טאאענט. אהיפוך צו שומאנען, װאם האט נישט קוקנדיק אויף זײן דורכוים־איר־שעד נאטור, האט ער דאך;עװאאט שאפן װערק, װאם זענען געװען פדעמר זײן אינדױוידואאיטעט און האבן איבערנעשטיגן זײן שאםוננם־כח. שאפען האט זיך נ־שט נעאאזט אדאפפירן פון װענ, עד האט ז־ך באנרענעצט םיט שאםן נאר םארן קאאװיר. בחנם האט אים זײן אערער עאםנער תמיד אויםנעפאדערט, ער זאא שאםן די פויאישע נאציאנאאע אפערע. אין זײנע ברױו צו אים, האט עאםנעד נעפדוװט װירקן אויף זײן אמביציע. שאפען האט אים געפטרט מיט שאד־ שײדענע תירוצים. עד האט םעסט נענאו־בט, אז ד• קאאװ־ד־םינ־אטוד, דאם איז זײן קראסט. דאס, װאם באך איז געװען םאר דער פונע, בעטהאװען פאד דער םאנאטע און מאצאדט פא־ דעד אפעדע, דאפ איז שאפען געײען פאר דער פארטעפיאן־איריק. װאם קאענער עם א־ז געװען די פארם, אאם טיםער דער אינהאאט. שאפען איז אאײן םאר זיך אן עפאכע. זײן ארינינעאן םטיא