Literarishe bleter · 1931-11-27 · 48 (27.11.1931) · p. Seite 896

ױוזבו־או־יבווץ גינװפיר *\*י. ^398) 8* עינסט.■.. ויװ־נישצדװו ניט װער־נײמט־ווער :אר א שםײכצ; דעם שםײכא זעט ׳4", *ײם פארצײענען ״װאטיעם״ ער אויך דמם עולם... איז :אך דעם װי ער *אילמ דורך םיט ״דיאבטשיפ״, פארגיטיסט ע־ םיט דעד ״עצה״.״ ,י־י עצה׳,׳ :עמט אוים םײ בײ ױ:נ און טװ 3" אלט... ו־י ױ:נע וױיבאעך, ויואס נעפינען ויך צויו״ען די;ע6ט, פאי װע&עז ע־ רײענט פאד, צי אין דעד וז\י'8) צי' אין ״דער *רעמד״, רויטלען זיך אזש, גיבן זיך שיעד :ישט ארוים פאד 1"#*$ טענער.״ פונדעםטװענן איז ער הײנמאא נישט זיםער םיטן ער£א/4 *ו( א זאך, מען דארף זײ), טראכט ער, א נעניטעד, און װיםן װאם םאר װעמען £איצול'יע:ען. פאד נעװיםע נעסט, צװײפן װעאכע א פאר זענען פון עלטעלן דיר, דאסט זיך אי8, װעט אויסנעטען ״סררתא וחדיצתא״. אין עם װייזט זיך עו6 פוף ארויס, אז רײסא זײ זעי :ען :-״פט :ת6על :עוואדן, ז'י האב| נראד ליב ע&עם אנדעו־ש.., אםאל סוםט ער איו צאפט א'| א הויז און ער האט זיך נישט נעריבט, אז דא װעט ער סענען וװיזן זײן סרנםט. מען האט איפ נאי אײנגעלאד) האלב װענן א ב'זנעם... אבער נאכדעם, װי רי ביזנעפ א'ז דערלײדיהט, אין הויז נעםינען זיך בײ א צען מענטשן, אײנענע און;ע8ט, או) *יען שטעלט אװעה טײ םיט א כיבור, דער־ פיייט עד אין זיך גלײך דעם 6ארלעזער... ער נ״ט צו צו דער ביכעד־שאנגצ.-. און זע! נאנ־ז שלום־עליכם פאלנעםען א צװיי שי'2צז| איןי דעם אונטערשטן טייל און סוהן ארויס פון אונטער דער נלעזערנער ט'), פון בוך־שאנה... — ע... אי,ר האט ראך שלום־עליבטען, אי1 װא6־זשע זאנט א־ר נישט?.״ — װענדט ער זיך צום באלעבאפ, 6יא אן אנצוהע־ דעניש, אז אויב מען װיל הען עד ע8ז4ם םארלײעגען, ײײם םען שוין, אז טר. הארנעם װעט שוין אזוי נישט אװעלן־;ײן. אנדעדע פדוװן זיך ראטעײען םיט א שארשלאנ װעכן שפילן אין הארטן, צי אפילו א שאך. ם׳זענען אבער דא בעלנים אויך אויף שלום־עליכמען״. — 'א, זאל טאהע מר. הארנעם פארלײענען.״ און מען שלאנט פאר ״אין ד• װאדעפע בעדער״... ״אין די װארעמע בעדעד״ איז הארנעם :ישט שטארה בא־ האװנט... עד האט נאד אמאל געלײענט דעם עדשטן האפ־טל, וײ די טאדאם צערעדט זיך װענן פדעגלען סאה, און דעד מאן וערט אזוי נערײעז, אז ער הײםט איד פרעגלען ״פאדעשװעם״, רעננ־ שיידמם, שויבן, טשװעהעס... דעדבײ לאכט דער עולם, נעדענהט ער ז״עד שטאדה, אבעד ביז מען הומט צו דעם ״םאה״, האט עד שוין באםערהט, איז דעד עולם האלט... נײן, עד װעט :ישט דיזיהירן... דא װעט זיך, דאכט זיך, פאםן מער ״װען איך בין דאטשילד״. הויבט ער אן זוכן דעם מאנאלאנ ״װען איך בין ראטשילד״... ס׳א־ז אן ארבעט או־ף א האלבע שעה... אין זײן באגד, אן די טאװלען, מ־ט די :הודות,;עפינט ער עים אײנם און צװײ און דא — װי א־ן װאלד,;ײ זיי א בדיה און געםין... :אד ענדלעך געפ־נט ע־... דעד עולם, ײאס האט דאס שו ן נע־ העדט צו עטלעכע מאל אויף פארשײדענע ״פארלעזונגען״ און לימע־ דאדישע אװנטן, איז שוין ש״טאדה נײנער־ה צו העדן עם נאכאםאל. עדשטנס טאהע א נוטע זאך, םען לאכט זיך נומ אן, און צװײמנם, זענען ז״ :ײגעריס צו הערן, װי אזוי מר. הארנעם, אזוי א פשומעד ב־זנעסמאן, װעט פלוצים װערן א אהטיאר. און סר. הארנעם װערט טאהע אוים ביזגעםמאן. זײן פנים, װאם א־ז :ישט;אד הײן געװײנלעכער, ד־ אונטערשטע ליפ ־ענגט בײ אים עטװאם אדאפ, ד• קנײטשן בײ ד־ ליפן, װי;ריםירט,ידער וײס 896 * וױיב, שוין םיט דער האלטוננ סון א לײדי, דוםט עם—נאר צופ׳גליה. אלײן סון דער ה״ם א שטיהל העברעעד, האט ער דא אין אמע־ •־יהע זיך גלײך געננםען צו עננלײש. נאך פאי דער תתונה נעגאננען אין א פ־־פעדעטאר• סהול און שיעור :ישט געװארן א *טידענט אין קאלעדזש. אבעד צוליב זײן חתונה האבן טאהע מיט א שילער־ן פון דעד זעלבער פריפע־עטארי םקול, האט עד דעם האלעדזש• בא־ זוכט בלױז צװ״ װאכן. נאך דיעד חתונה האט עד אננעהויבן טון ביזנעם. חאט ער שוין ראפ הע־רעיש אװעקנעװאדפן, "דיש• — יעלטן װען ארײננעקוהט, צופעל-ק, א'ן א "דישעד צ'ינ1ו:ג, און דא0 או'ך נישט ב" זיך א'| רער ה'־ס, — װער דעדט דאן, װען די ה־נדער זענען שוין אונטעינעװאק&ן,—נאר ערנעץ אין א פרעםד הויז, צ• א־ן אן אפים, װאם דעי אײננטימע־ א ז :אך נעײען א האלפ־ נרינער... אין דער היים או| אין א£־ם האט ער נעלייענט די ״ט״מם״...;,די ״טיימס״ שדײבט, די ״טייטם״ זאנא״, א'ז געײען א'ינם פון זײ:ע װע־טלעך, װאם האבן נעקלוננען מ'ט א נעוױסן שטאלץ. דאם האט נעהײםן, אז עד, מד. הארנעם, לײענט נישט אב• װעלבע צײטונג, נאד טאקע ד• ״טיימם״.:. טאםעד האט אים אמאל א מער :אצ־אנאל־נעשטימטעד ב־זנעם־ מאן נעםוםדט, װאם עד לייזמט :•שט אויך א יידישע צײטו:;, און וױ־ס :ישט, װאם עם טוט זיך א־ן דער ייד־שער וועלט, האט ער זיך פארענטפערט, אז א־ן ״טײםם״ איז דא נענוג יידישע :ײעס. ײען י&ם הוסט א 'יד״שעי ״האלידע•", האט די ״טײמס," אן ״עדי־ טא־יעל״ און אמאל נ־ט ד• ״טײמם״ א גאנצן ״םפ־טש״ פון א בא־ ד־מטן .־אבאי, װו ע־ װײזט אױף ד• :■־ױםקײט פון ײד־שן פאלק, וואם האט נענעבן דער װעלט ד• ב'בל... איז עד ױצא לבל הדעות... אבעד ״שלום־עליכם״ איז עפעם אנדערש... בײ ״שלום־ עליבםען״ שארגעםט ער זיין ״טײמס״ און דעם ראבאים םפ־טש... בי' שלום־עליבמען הויבט עד אן דעדן ײדיש, א הײםישן, מיט פםוקים... איז ענדלעך איז ער םכבד זײ:ע נעםט מיט שלום־עי׳יבמם א םאנאלאנ... ם׳הײסט אבעד :ישט, אז עד באזיצט ארע ותדק פון שלום־ עליכם. אז עם איז צו א־ם נעקומען דער ביכעד־אגענט און האט א־ם פארגעלײגט צו הויפן, און אויף אויםצאלן, אויב ער איז עננ אין נעלט, גאנץ שלום־עליבמען, האט ער אים אננעװיזן און דװהא םיט א שםײכעלע, זײן ביבליאטעק...;אנץ שעקםפיר, נאנץ װא־ שיננטאן אוירװיננ, ד• ב־בל אין עננל־ש, די;מציהלאפעדיע ברי־ טאניקע, ד• דזשוא־ש ענצ־הלאפעד־ע, — ה״:ט װו זאל איך אהינ־ מון שלום־עליכמען? — האט ער תמ־מותדיק נע־טמײבלט צום אגענט. אבעד אויף םאדצילײענען האט ע־ געהאט גע:ו;. בײ א־ם האט ױך :עמרעך פאדװאלגעדט :אך פון דער הײם א באנר פון שלום־על־בם, ײאם איז :אך;עדרוקט מיט :קודות... דעד באנד איז שוין אן טאװלען, אבעד דעם בא:ד, זאנט ער, װעט ער נ־שט בײטן אויף;א:ץ שלום־עי־בם. רא װ״ם ער װו־אײן און װו־אױם... ער דארף אפ־לו :־שט פאדבױנן, עד ײײםט װו אײפצו־ פישן;ל״ך אויפן אדט ״װען א־ך ב*ן ־אטשילד״, ״קדלתא וקדשתא״ און ״די עצה״... דאם זענען ד• דדײ הױפט־זאכן, םיט ײעלכע ער האט ױך נעמאכט באד־מט בײ זײנע צוהעדעד, םײ א־ן הויז בײ זיך, םײ א־ן פרעמדע ה״זעד, װו עד קומט צו־גאסט. אםאל ריזיקירט ער און לייענט פאר אויך די מעשת װענן הו:מ ״דיאבטש־ק״, װאם;עפ־נט זיך אין זײן בוך. אבעד :אך ״ריאבטשיה״ האט ער :ישט דעם ערםאלנ, װאם ער דערװארט. דער עולם לאכט כםעט :ישט. ס׳הייםט, דעד עולם נעמט .־•אבטשיקן