Literarishe bleter · 1931-11-20 · 47 (20.11.1931) · p. Seite 886

לי<ז7873י<98 759873 ײײ■ 47 ו*139 ז״ט 886 ןןאך טע*טער אױ הרבסט ןאן אנ״שמאכ ה• לײ׳װיקס פיכסע ״ארעסע מדוכה״ (דעז״צי י. ראםבוים), (־וערם איצט גע• גרװם אין ׳,זףדיזעוםי'־םעאפעד םאלסם*>יס און :דבעגל^ױפ פי־עסע ,׳אחעוז״׳ דעז׳סי מןןדק אדד ־״ײן• ןןןן אין קאפינסקי־םעאםער גרװם יערםא גער- סםען די פיעסע פזן כ• רעםלעי — די ןדוי פון דער נאכפ',. ןןןן אין פןןלקס־םעאמער םרעם אויף דער אסעדיקאגער ארפיסמ יעקב רעכנמײט אין ״איוייקל גבב,'. ןןון אין ״צענםראל־מעאםער״ וועדם געגרײם א גײע פיעסע דורך ד.. פיעגיג״סםײן ״דער ״םײגער ס*לד#מ/ ןןןן אין ״םקאלא״־טעאמער ״םפילם מען ״װער איז די מאסע,,? רעז׳עי ס• ליםמאן ןןןן די גאםפרספילן פון אביהם סארעװםקי מיםן אג׳םײל פון געכיא שלים׳ הניאל ״צא&יר* א• א. אין ״סלום א״צס ״דבי ד״ר זילבעדי, אי• בער דער פוילי״סער פי־אװינץ דוילרן װײםער• דער אנסאמפל װערם אויפגעגוםען זײעד גום. ןןןן אין לאס־אגז״עעלזףס איז אין עלסער עון 55 י*ר געשםןןרבן דער באזרוהסער ײדײםער אקםי*ר מ$ריס װאקססאן. עד איז געבוירן אין לאדז׳ ןןןן םאבעערג פאחם אויף גאספדספילן קײן ריגע. מים זײנע אויפםײמן וועם זיך אויפ־ עפעגען דעי אײיגגםלעכער קינפפז־־ערי״מןר סעז*ן פוכם ײדי־שן מיעוםים־םעאםער• דער ערשסער אויפםרים איז פיגעס ,׳בײנאבם אויסן *זלםן מאדק/ ער װעפ אויסטרעפן אין ז״ן ר״כן י־עפעדםואר• די סאראיאריקע גאספמופילן אין ריגע זיענען ארורך םים אן אויסערגעזוײנלעכן דערס^לג. אין דעסזעלבן םעאםעד איז אײנגעלאדן די באװוסםע ארםיסםין סיאניע װיסםער׳ װ*ה האם לעגםנס געזופילמ אין װאריסעװעד פאלקס־ םעאםער מימ גרויפ ערע*לג. ןןןן יעקב װ״םליץ׳ רער באוױוסםער ארמיסמ פון דער ,׳װילגער םחופע,/ הו>ם לעופםנס בא־ זו־כם א ר״ ״םםעם מים ױ#חפדק$נצערסן׳ װעלסע דעגען אדורך םיפ ערפןולג• ער איז אייך אויפ־ געםרןוםן אין ײארשע ב״ פיד־געפאקפע זאלן. ןןןן דער סםןוניסלאודער ״ג^רדע^דן־פאדײ;', חאם לעצםגם אויפג־עפירט חוד בערג־על׳םזןנס ׳,דער םויבער״ (רעדסי דוד הערמאן). ס׳װערט איגמ געגרײם ״קוגי ל־עסעל,, רעזשיסיחמ דירך ד״ זעסערער• ןןןן ה. גאםעססעלהס ,׳טרסםה״ איז אי*ם אין דעי מאדע: ,׳פרנסה״ גײס אויך אין קיןװגער ״נײעם ״די״םן םעאםערי/ רעז״סי ״צלסה נ#ומאװ• אין קאװנע האבן זײ נאר צוגידטםעלם צום :אמעי א ״געװ׳אלד״ — ״געײאלד פרנסה״• אין ײאר״םע האם םען אמאל אויד וױגעשםעלם א ,׳געװאלד,' *ו דעם נאמען פון זײן קאמעדיע ״װען שסארבם ער?״ רעד^קסאר ב ח מ ד מ י ייזי ל םער׳ װאס איז געבוירן אין װאלין און וװינם איצם אין ארץ־ײםראל. ״זײנע לידע*—*םרײבמ דאןם קאוונער ״פזןלקסבלאצ״ — סאםיװן פ>זן ליםע־לאנד און געזאנגען איבערן נייעם י״עוב אין ארץ־י״םראלי/ ןען יכ. ניגער איז אפגעפאי־ן דורך לאגד^ן צו־ ריק קײן אמעריקע. פאר די עמלעכע הד״עיס, װ#מ גיגער האם פאי־ב״אכם אין פוילן׳ האכ ער געהאלפן פיל רעפעיאםן איבער ליםעראמוד און קולט-ור־פראבלעמען. יס. ניגער האם אויך פאיעפנםלעכמ אין ״םאג״ צענדליקער ארמיק־ לען׳ אײנדריקן װעגן דעס היגן ײדײםן עקאנמ־ מי״כן און קולםורעדן לעבן• די ל׳עצסע עםלעכע װאכז האמ ׳כ• ניגער יאזוכם א רײ ׳מםעם אין דומעכיע׳ זװ ער איז אויפגעמחןםן מים דל־ פעראהז און זיך באקענם מימן דארפיקן ײדי׳כן לעבן- ןןןן קאדיע מאי־אדאװסקיס קינדעג-מע׳פהלעך׳ װאס זענען איצם פא־עפנםלעבם אין בוך ״גײען ׳דיכערעך איועק• וװ די װעדם האמ נאר אן עק', װעין איצט איבעי־געזעצמ אין פוילי׳צ דו־־ך דער דיכם׳עיין צעלינא מעיעיסאן־בעקער• ןןןן די קדזלה אין סאניק האם אויסגעצאלמ די סיםכידיע פאדן ײװא פא-ן יאר 1930 — 50 גידדן• ןןןן די װאר״םעװער קהדה האם אזיסגעצאלכ דעם ײװא אין װילנע 900 גידדן אויפן חשבון פון דעי סובסידיע פא־ 4930 וש די :ועג איז פ^רגעקוסען אין פאריז *ן אותצ פון דע־ ײד״דעיי דיכםערין בורכה לוןקער׳ װאס האם?עצענס אין ״םריאנגל״־פאדלאג אי־ויסגעגעבן א בוך דידער. ןןןן די אײנציקע ״דישע ביבליאםע׳ק אין סא־ ניק׳ װאש האם פרמ#גמ 1800 ביכעד און בא־ דיגם הדנדערעע־ לעזער אין ׳סטאם און אין פ־אװינץ׳ איז לעצםנס לוימ א פאדןורדנזנג פונפ לעמב׳עי־געי װאיעװאדע פארהתמעכ געװארן ״צוליב פאדיםישע םעמיפי/ ןןןן די ײדישע קונסם־געזעלשאפט ה*>ם זוג־ םיק׳ דעם 8־םן ה• ח. געהאמ א גרויםארםיקע פײע-ונג: חנוכת־הבית פונם נײעם ל#קאל אויף װיעזשבאװע 7 און פײערלעכע עפענונג פון דע־ בילדער־אויסשםעלונג. סזאיז געקוםען די ׳,פני״ פון דער ײדישער װארשע. כיזענען אוי׳שגעשםעדם געזאמדםע װעחק פון באוװסםן ײדישן מ>)לער לעןןפאלד פיליכאװםקי און 200 בילדער׳ בדעכן און םקזלפםודן פון פאר״סיידע־ נע ײדישע קינסטלער. ס,זעגען געקוסען אויך רעגירונגס־פאחםמײער צו דער עסענזנג: דער אויסיץ־םיניסטער ה, זאלעסקי א• א• די אייסיסםעלונג מאכם אן אימפאזאבםן אײנדרוק. ןןןן אין פאריז איז געגדינדעט געװערן א קאמיםעם אויף צו #דגאניזירן הילף פאר די ד^רםיקע נוים־באדעדפטיקע ״רישע קיגםטלער• אין קאמיםעם זענען ארײן: די קינסטלער נחום אראנסאן (אלם פ#רזיצער), א. סןןדער, י. ב• ריבאק׳ מאבע קאץ׳ מאקם פאבד׳ לאכאװסקי׳ דובסאן, זשול אדלעד, סער׳ז^םאן און י• תאםםקי אלס סעקרעטאר. ליטעראטרר אװ קרד־יםרר ׳ ׳•׳ ׳< •׳;*ם אויף די ברוםאלע דן באסיען זיך די כו־ ןןן די ײדי״מע געזעלשאפם איז זינם צײײ ױאכן אינגאבצן אויפגעציטערם צרליב די בלומי־ קע געשעענישן׳ װעדכע ׳םפילן זיך אפ אין די םוילײבע הויכשולן. די אנמיסעמיםי״םע ימװ־י דיינדיקע יוגגם אין װאדש־ע׳ קיאקע׳ װילנע, ־1עמבערג האם געגומען אויפן װילדסםן אופן באפאלן די ײדי״םע כםודעבםן• אויי אין די ער־ ׳םםע פא־ ם׳עג׳ אײדעי■ די ײדײםע סםודענםן האבן זיך *רוםגעקוקם, האבן די כודיגזמעכ ני״םם באגעגנם קײן געהעריקן װידעי־כםאנד, איז אין די ווײםערדיקע םעג האבן די ײדי־ שע סםודעגכן זיך קעג שםודענםן א־ן געענםו אנפאלן• פון די הויכ״ז ליגאני׳מע אקאדעמיקע,* א״יבערצוכ״אגן די עקסצעסן אוי־ די ײדישע גאפן. ימזעבען גע־ מאכם געװאי־ן פרוװן צו פאג־אמירן ײדי׳םע הײזער׳ צו יאבירן ײדיש האב און גוםס• לײ־ דע־־׳ באסערקם סען נײכם׳ אז די גאנצע פוי־ רישע געזעחדאפם, פיעםע און קודםור־װעלמ׳ זאר גל״ך אויפן שארשסכן אופן םאדלען די פו־ ריגאבי׳םע אנפאלן פון דער צעױשעםער ענדעקײםער ױגנם• עס ענען דא ײדישע פאד־ וװנדעםע אין װאי־׳םע׳ װידנע׳ דעמבעיג אין די הונדערםער• צװי׳בן די *םםארק פא־װונדעפע אין װירנע איז ד״ר מאקס װײנרײך, װעלכער איז באפאלן געװאין דורך די סםודענםײבע כוליגא־ :ע£ װען ער איז צוריקגעגאנגען פון דער פי־עםע־קאנפערענץ בײ דעפ װירנער וואיעװאדע. װיינרײך איז ׳דםאיק צדבלןוגן און ער ליגם א שורעו-פאי־װונדעםע-. די ידיעדז װעגן דעה ב-וםאדן אנפאל אויף מ• װײנרײך ה#ם ארויס־ ג־ע,**־; גױכ־ פאר-יםערו:ג בײ אדעמען• סיקומען אן מיםגעפיד־ז־עפעשן פון פאי־שײדענע -1ענדער׳ פקומען אן מערעגראפישע אגפיאגן װעגן זײן געזובם• — אויך דער מיםא־בעםער פון ײזוא• דער סעקיעיםאר פון דער עםנאגי־זר פײםער קאמיסיע פון ײװא איז פ־אױװנדעמ אין װירנע און ער געפינם זיך אין שפיכאר• וש אין פױשקאװ בײ װאר׳םע איז דורך ענ־ דעקי׳םע םםודענםן און כודיגזמעם ארגאניזירם געװאי־ן אנפארן אויף ײדן און סיאיז צעראביחם געװ*רן די דאי־םיקע ײדי״עע 5ר*ן־ביבלי#טעק׳ װערבע האם פא־םאגם אן 800 בי-ער• ןןןן אין מאסקװער ״עמעס״ לײענען מיר: ״אין צוזאמעגהאנג מיםן קומען פונם שרײבער חי דזד בעחגעלסאן אין מ*סקװע פירם אויף דע־־ מאסקװער םלוכדדםער ײדי״םער םעאםער דעם 13־םן נאװעמבעד יערגעלסאנס פיעסע ׳,דער םדיבער . ןןס מיר הןובן באקוסען אן אײנדאדונג פון רעי־ יידיש־װעדםלעכער סאלקש־״םול אין דוק׳םכ אויף דער פײערונג פון תנוכת־הבית פון דעם אײגענעס נײעפ שול־בנין, װ#ס קומם־פאר זובםיק, דעם 15־םן ה. ח. וש די ײדישע בילדונגס־געזעל׳םאפם אין ליםע האם ארויסגעגעבן א גוך לידע- .׳אין װעג,, פון גתס^ בעליצקי׳ — * ױנגער דיכ־