Literarishe bleter · 1931-11-13 · 46 (13.11.1931) · p. Seite 867

ליםיטראריטט ברנסיסיו 1\װ, (1,393 6* זײט 867 װעגו דער פארשטענדיהונג צװישז העברדאיש אװ ײדיש*) דער אגװעזנהייט פון ד• קיזרפן־העפ פון דער הםתדרות הפועאים — בערא כצגלםון, פז־נורױן, ז. רובשוב א. א. װ. ד• נעבראכמע םאקטן באשטעטיםן סײן באהויפטוננ, אז אין א־ץ־״טדאא באצ־ט סען זיך אעצטנם סיט טאאעראגה צו •ידיש. נ. מײז־א א'ן זײן א־טױןא ״א װארט צו דער דיםתום־ע״ רעבנט אױם די חטא־ם םון או״דישראא אנב• ײדיש. ער שדײפמ: ״ראמיר זיך נאד דעימאנען די העצע, װאס האט דך אננעהויבן צוריק ם*ט א פאד יאר, ווען א נױ־יאדתער ייד, מ. •באפ־דא, רער ארויסנעבער םון ,,טאג״, האט נעווארט יטענקען א םומע נערט פאר א ײדישעד סאטעד־ע א־ן ירושרים״. אויך דעם ענטםעד איך: אין מב־אים דאיה מן האונ־ברםיטה. ם׳א־ז באוװםט, אז דעד •דושר־מע־ אונױוערס־טעט װערט אננע־ פ—ט םון נעוױםע קאנםערװאט־ורע נאטאברען, װערבע האמעװען און שמעדן ד• שרײע אנטװיקרוננ םון ארנױועדםיטעט. •. קרױזנעד האט דער־בער ביז א״צט נישט באקומען א־ן אוניעדםיטעט ד• קא־ טעד־ע פאד ײדישער געש״בטע איבעד זײנע ריבעדארע אנ׳טויאוננען. א־ן אוניװערםיטעט איז ב־ז א־צט אױך נ*שט פאדאן קײן קאטעדדע פאד תנ״ך, וױיר די נאטאברען זענען קענן ב־בר־קדיטיק. ם׳א־ז דעדיבעד קײן װונדעד נישט, װאס ד• דעאקצ־אנע־ן האבן אפנע־ װאדפן דעם םא־ש^אנ פון מ. שאפי־א, װאם אױ, אגב, אקצעפטירט נעװאדן פון רעקטא־ פון אונױועדם־טעט ד״ר •. ר. מאגנעם. װענן ״דער דעםאנםטדאציע, װאם א־ז אײנגעאדרנט נעװארן אין אדץ״שראר ב״ם אויםפידן דעם נאריש־נ־שט־קן ״ײדישן״ ם־רם מ־מ א ײד־ש רידר אין רעד ײדישעד שפראך״. דעם םקאנדאר האבן אײננעאדרנט, וױ באװוםט, ד• םאש־־סט־שע ערעמענמן פון דעד הינער בידנעי־רעכעד ױגנט. ד• אדבעטערשאפט אבער און אנ־ דעדע פ־אנרעסױוע טײרן םון תר־אב־בעד אײנװוינער זענען נישט םאראנטװאדטרעך פאד ד• מעשים־תעתועים פון ד• שוואדצע בחות... אליטזר שער\זא\ % ן ענטפער אלטער קאציזנען חשובעד פ־״נט, ארטעד קאציזנע, איך חאב נערײענט ד״ן בדױו אין די ״ריט. ברעטעד״ און דו װעםט םיד מוחר זײן, א,ײב א־ך, א פשוטעד ״א־נטערינענטע־ אקטיאד״ װער מיר דעדרויבן אױפמעדקזאם צו מאבן דיר, דעם ד־בטעד, אז דעד טאן דײנער פאםט זיך רחרוטין נ־שט פאר אן אפענעם בדױו און איך מײן, אז בײ א נאנץ קרײנע־ אנשטרעננונג װארסטו נעקאנט געפ־נען מײן פדױואטן אדדעם... אין אפשד א־ז עם נאר דאם ארטע, אויסגעפרװוטע ם־טר םון זערבםט־דעקיאמע, אױםצונוצן ־עדע גערעננה״ט אויך ברױו אין צײטוננען, חאםטו נ־שט נעקאנט זיך דערצו אן אנדערן אױםגעםינען, נאר דװקא מ*ך? •עדנפארם װער איך םיך באמיען (ם׳זאר זיך םיד נאר אײנגעבן) צו ענטםערן א־ן ר״ן טאן. דײנע טענות הארט איך פאר נערעבטע, נאד א מענטש, װאם שדײבט פארן טעאטער אױ מחוײב צו װיםן, אז ד• פא־אנטװאדט־ רעבקײט פאר אנאנםן טראגט די ד־רעקציע, װערבע צארט פא־ ז״, און צו זײ האםטו זיך באדארפט װענדן, א• װענן אױםמײדן דײן נאמען, א• װענן רער טאנטיעמע. איך, םון מײן זײט, קען דיר נאר זאגן: 1) דער אײנםאר צו שטערן דעם ״דוכום״ אױ נישט נעװען םײנעד, נאר םון דער דירעקציע; 2) איך האב נישט אײנמאר קװעםטיאנ־רט דאם נישט דער־ מאנען די נעמען םון טחברים (אםירו אזערבע■ מ־ט װערכע םיר אױ אװדא• אננע׳טטאנען צו ׳טטײן געדרוקט אױף אײן צעטר ײי מאריער, נאנאר, און ד. נ.) און ם׳האט מ־ר, רײדעד, נארנישט נע־ האקםן, און 3) מײגע פראצענטעד האב א־ך באקומען גאכ\ אראפדעכנען די פראצענטער םאד טאנטיעמע. צום םוף װיר איך ריר נאר זאגן, אז מענטשן, װערכע קענען םיד ײײניקעד װי דו, װארטן םיד אויך ק״נמאק נ־שט פאדנעװאדפן, אז אװםטײדנדיק דעם נאמען םון מחבר האב איך דעדמיט געמײנט אויך אױםצומײדן דאם צארן טאנטיעמע. מיט נרום זיגוזזגנו נװרקאײ פארױ, 31 אקטאבער 1931. מיין אדטיתר, װאם איז םארעםנטרעכט נעװאדן א־ן דער העברעישער װאכנשריפט ״מאזנים״, אױ ארױסגעקומען א םאר־ קירצטער און נישט קײן אױםם־ררעכעד, צוױשן אנדערע סיבות א.ײך דערםאר, װײר א־ך בין נישט אויםן געײען םיט םײן ארט־קר צו זײן דעד פוםק אין דער םראגע, נאר דער א״נרײטעד. איך האב דערװארט, אז מײן ײענדוננ ײעט ארויםדוםן אן ענטמעד םון די היגע כהנ־ם נדורים םון דער העברעישער ריטעדא־ טור, באזונדערם םון ד• שדיםטשטערעד, װאם באציען זיך םיט אבטהנ צו ״ריש. ריידעד איז מײן אױםנעשטרעקטע האנט נעבריבן העננען אין רער רוםטן. קײנער םון די ה־גע שרײבער האט נישט נעםונען םאד נויטיק צו רעאנידן אויף םיין ײענדונג. אין מײנעם א פרױואטן נעשפרעך מ־ט אײניקע פון ד• היגע שרײבעד האבן זײ צונענעבן, אז זײ םארידאדיז״רן זיך מיט מײן מײנוננ, דאך האבן זײ נ־שט נעםונען פאד נװט־ק צו שרײבן װענן דער פו־אנע. ב׳בין דער־בער צופרידן דעדםון, װאס ד• ייד־שע פרעםע א־ן פוירן האט נעםונען פאד נױטיק איבעדצוזעצן מײן ארטיקר און אוועקצושטערן צו דער ד־םקוםיע ד• םראנע װענן א פארשטענד•־ קוננ צװישן ײדיש און העברעיש. איך באנוץ זיך דעריבעד םיט דעד גערעננהײט, װאם ד• פראגע אױ אוועקנעשטערט נעװארן אין דער ײר. פדעםע אין פויאן, ארוים־ צוזאנן מיט םער אויםפידרעביזײט מײן מײנונג ווענן דעד ,,אננע־ װײטיקטער״ םדאנע און אויך ענטםערן מ״ז< איך סײן, אז נ. מײזירס מ־ינונג װענן דעם, אז ״טיד דעדצ־ען דאך רעדעד, דעדציער פון אונזער ױגנט אין די רערעד־סעם־נאדן, אין ר• ױדאיםטישע אינסט־טוציעם םיט א בםידושער טענדענץ פון שנאה, האם צו דער ײדישער שפדאך, ריטעדאטוד״, אױ א־צט נ־שט ר־כטיק בנונע אדץ־ישדאר. איך שטרײך אונטער דאם ײאדט .,א־צס״, װײר רעצטנם בא־ צ־ט מען ז־ך אין אדץ־ישראר צו ײדיש םיט דדך־ארץ און טארע־ ראנץ. םיט 7—8 יאר צוריס ײארט קײן הינע העברע־שע צײטוכג נ־שט פאדעפנטרעכט מײן אדטיקר. און א'צט האט דעד אדנאן םון די אנודת הםופרים העברים פאדעםנטרעבט מײן מ־הונג. דאדםן מיר רען נישט מאכן ק״ן ״שהחײנו״ איבעד דעם?! א-ך נעדענמ מ־ט 11 יאר צוריק, װען רעװוצק• א־ז נעקומען צופארן םון אוק־אינע סיין אדץ־ישדאר, האט די ארגאניזאציע פון אחדות־העבודה אין תר־אב־ב אײננעארדנט פאר אים א באנקעט. נאך די באגריםוננם־דעדעס פון די תר־אביבעד חברים, װאס זע־ נען, כאטידרעך, נעהארטן געװארן א־ן חעברעיש. האט א. רעװוצקי געפרוײט הארטן א דעפעראט אין ײדיש. אבער חבד ־. ב. האט בשום־אוםן נישט דעריאזן דעװוצק־ן רעדן אין ײדיש. אזוי וױ ,־. איז פעסט נעשטאנען פאד דעם, אז מען זאר אים דעדרויבן רעדן א־ן יידיש, אױ דער באנקעט אויפגעריםן נעװארן. און הײנם איז דעד זערבעד חבר י. ב. דעדפאר, אז םען זאר אין ד• העברעישע שורן אי״נם־רן ״דיש ארם א רםוד. מיט יארן צור־ק אױ מיר םיר מאר אויםנעקומען אנײעזנד צו זײן אױף פארשײדענע םאדזאמרוננען, װו ם׳זעגען פאדגעקומען וױסטע םקאכדארן סענן דעדכער אויף ײדיש. איצט אבעד האט ז*ך ד• ראנע אין דער הינזיכט ראדיקאר נעענדערט. מיט א פאר יאר צוריק זענען ד• שדיפטשטערעד ש. אש און פ. הידשב״ן דא אדויםנעטראטן אין דעד עםנטרעכק״ט אין ״דיש אן סײנע שטערוננען. אין הײנטיקן יאר האט א־ן תר־אביבער סלוב םון ד• אגודת הסושרים רעפעד־רט אין ״דיש דער באװוםטעד מארעד ם. שאנאר אונטערן פארזיץ םון ח. כ. ביאריק. אויך דער זשודנאריםט הרר ראגאף האט רעםערירט אויף יידיש אין זאר םון ועדת התרבות אין *) \זיר \<א3\ בא?\\ז<\\ פ\\ א. ביערוזאז, ז־גוגז גזוזבר פ\\ אפע\\\\ז בריװ אי\ הטברעישז ״\זא\\יפ״ (יתליאביב) ״א\ א\גע\\ײ \זיערי\\ פראגוז,־, א גר\ױז\ ארוזיעל, א\ עװזפער אגיבר אר\זי5ל , א װארזז צ\ דער דיפעזפיע״ \״לי\ז. בלעפ. \\\ז. \4—388). — נזיר גטב\ דא פוננז ארפיקל דטפ פײל, ננעלכטר ברטנגם נײט פרפים צ\ רטר פראגע. ר ט ר