Literarishe bleter · 1931-11-13 · 46 (13.11.1931) · p. [Seite]

^כםכר יזןדעעבג^ ערײ/ 50 ן״ל־. גגארגסס, פריױזיע 13 גאגװגגזבסר ג93ץ ידקטעךאריטזע ףךץ^ךףך * \4י?וסוגלדירטני י װאעשריפמ פאד ־יכלעראביוד 1■ פאר?אג 3.ק?עצק-ן,װארש^ טןזאפןיןד ארן ק״נספ! צו ח. נ. פיאליק •עוין הונדערטער מןזא ״געיעטארבן״ — זענען זײ פונסט אזוי םיל םןזצ מנוצני נעוו$ח. איז װ$ס דערםון געדרוננען? ג?זר פיטוט: אויב מ׳װיצ ניעזט נצויבן (כדי נישט ארײנצוםאצן אין דעם םאמע לעצטן און שרעק־ לעכםטן יאוש) אין אן אײביקער איבערחזרונג, איז ני־עט שײך אנצונעםען, אז א ״נצנוצ״ פון ערב 1932 זאצ קענען צוריקקערן צום פנים און צום צשון םון זײן אוד־אור־אור־םארנעננער םון ארום יציאת־מצדים־צײט, אדער םון דעד צײט, װען ײדן האבן אײנגע־ נומען יריחו. אמת, טשעדניכאװסקי םון אײן זײט און, צהבריצ, די רעװיזיאניםטן — םון דעד צװ״טער, שטעקן נאך איץ אין יענע צײטן און האצטן עדשט בײם א״ננעמען די טויערן פון כנען און בײם שצאגן דעם חתי, אמורי, יבום• און נדגשי. אבעד בײ טשער־ ניכאװםקין, איז עם — אזוי־צו־זאנן — פאעטישע פרױואט־זאך (און דערםאד ם־מפאטיש), און צויט די רעװיזיאניםטן דארןז עם טאקע זײן א קהל־זאך און א כל־ישראצ־זאך, נישט מער: עם רארז1 זײן און עם װעדט נישט — עם װיצ ב׳שום אוםן נישט װערן! אםנים — װידעד די אײנענע נועיכה: דער ״די׳טער װעלט־הים־ טאד־שער קאמח םון הײנט איז נ־שט דער קאמח םון יהויטע בן־נון. איבערחזרן און אײנחזדן איז ז״ער א װוילע איבונג, אבער נאט חזרט נישט איבעד. עד שאפט. און שאםן ה״םן: נײן אלץ װײטעד, טיםער, נ״ער און — אודטרטיטר.׳ דאם הײםט אבםאלוט נייטט, אז דאם םריערדיקע דארר װערן םאדנעסן. ם״ בײ א יחיד, ם״ בײ א םאלק איז זכרון א נװאלטיקער ענין. װיױױגטר איז גערעבט. װען ער װײזט־אויף, אז די נאנצקײט םון א פעדזענלעכק״ט איז אפהענגיק םון דעד מאם םון איר קענען געדענקען םריערדיקע צושטאנדן. און דאםזעלבע א־ז אויך בנוגע אן טםגױנוע פערזענלעכקײט — א פאלק. אבער װאם װאלט איר געזאגט. װען א מענמ׳ש א דעדװאקםענער זאל זיך פלוצלינג אפ־ זאגן םון אלע זײנע אינערלעכע און אױסערלעבע דעדפארוננען און ײאלט זיך, אויס בענקשאםט צום אמאל, צוריק ארײננעלײנט אין װיגל און זיך געה״סן װיגן? דעם אמאל דארף מען און מען מוז נעדענקען, דעדקענען, שטודירן, דעם חײנט אבער םוז מען ר<גב\. און נישט צוליב דעם הײנט נופא דארף מען לעבן דעם היינט, — ניין. װירקלעכק״ט איז אםט א שטדױכלוננ, אין װירקלעכקײט טענ םען נ״טמ נלויבן, װירקלעכקײט מענ מען םײנט האבן. אבער פײנט־האבן זאל מען זי נישט אין נאמען םון גגגגגגגג, נאר אין נאמען פון גגגגגז־ויױ, ני׳שט א־ן נאמען םון נעכטן, נאר אין נאמען פון דער צוקונפט. עדשט דעמאלט דערפילט מען די יטליחות םון דעם אײביקן װערן. צוריק ר<גב\ דאס אפנעלעבטע איז קענן דעם עצם אנטװיק־ א ה ר ן זנ ״ פ? י / / ןן זן ו זו ע א ן א פ ע נ ע ד ב ד י װ ליבער און םילנעשעצטער ח. נ. ביאליק, אויפן װעג אײנצונעמען דעם ״נלות״ פאר דעם העברעישן בוך, האט איר נעםונען םאר מענלעך, נויטיק און געװונשן, אויםצו־ װײזן מיט פאדרעכטיקן אקאדעםיזם, אז יידיש װעט אזוי לאננ לעבן, ביז עם װעט... גוגג\ ׳טטארבן. אויך שפראכן האבן זײער ביאלאניע און קעמםן קעגן אזעלכע אויסםירן איז אן אוסזיםטע און נישט־נויטיקע ט־חא. אלדאם זײענ־ דיקע שטארבט, ד. ה. נאכדעם װי ם׳איז א נעוױסע צײט ג<גגג<ג\ — הויבט עם װידער אן צו גג<גר\. ם׳נײט א־יבער אין אנדע־ע — 'ױדעי־חן זאגן: העכערע — פארמען םון זײן, ביז דאם וײ\ נײט װידער אריבעד אין א גג<גר\, און אזוי אן א םוף. יא, שטארבן שטאדבט אלץ, און אזם׳קומט עדנעץ צו־נאםט און מ׳רוםט זיך אן צום בעל־הבית: ״בעל־הבית־לעבן, אט װי איר זעט גגיר א לעבעדיקן — װעט איר ׳טטאדבן״, — איז עס םאר זיך אלײן נישט קײן ליגן. דער בעל־הבית װעט טאקע, א־ן 120 יאר ארום, שטארבן — ם׳איז אמת, ם׳איז נאר, זײט מיר הונדערט מאל טוחל, אביםל טאקטלאז אזוי צו זאנן. אמת, װידער, איז עם דער־ פאר, װײל דאס, װאם מ׳רופט לעבן (אדער נעש־כטע — ד. ה. לעבן אין דער קאנטינואיטעט) איז אן אומאויםהערלעכק״ט םון טויטן און געבורטן, אזוי, אז טויט איז א טײל םון דער לעבנם־אומ־ אויםהערלעכק״ט גוםא. װי איז אבער, ווען מ׳קומט צו־נאםט און מ׳זאנט אט אזוי נאר: ״הױת װי איר, ליבער נאםט־געבעד, מוזט יטטארבן — איז אדער־אדער: אדער איר װעט זײן נוט און פרום און װעט העלםן דער העברעישער ■שפראך און װעט זיך א״נשאםן העברעישע ביכער — װעט אײער גשמה, דער ״חלק־אלוה״, ארײן צו די ביכער אויף דער פאליצע און װעט דארט, אם־ירצה־השם, אײביק לעבןן אדעד איר טוט דאט גױגגגז — און דאן ניב איך נישט קײן צװייער םאר אײער גאנצן השארת־הנםש!״ — יא, װי איז דאן? דאן מעג שוין דער בעל־הבית (און — צי עם געםעלט אדער נישט — אין לעבן םון ײדן באלעבאטעװעט ײדיש) נעבן אט אזא מין ענטםעד דעם — איבריקנם: זײער ליבן און חשובן — גאםט: אלץ, װאס לעבט, איז א נלנול פון עפעס. װאם האסי געלעבט — אבער נישט קײן איבערחזרוננ. אויך ײדן פון הײנט זענען —• נישט קײן איבערחזרוננ, נאר א נלנול םון די ״דן םון אמאל, װײל דאם, װאם מ׳רופט לעבן, אדער נעשיכטע, אױ נישט קײן צונעםדוי־ דענע נאלארעטע אין קיך םון עפעם א םטאטישער נענזנם־םלעך־ אײביקײמ, נאר אן א״ביקײט פון מגולכלױוערן, םון םארװאנדלט װערן, םון בײטן זיך און םארויםשטראםען. און װײל ײדן זענען