Literarishe bleter · 1931-10-30 · 44 (30.10.1931) · p. Seite 830

זיים 830 ו\39) 44 יי9(\ר*וריפזוז גלוזסיעו ו\גז. עזדי״? ק$ר?עי8ך/ה$ם3ורג בײ אדםוד שניצלעדם פדישן קבד*> •שפיאטער פאזע. נישטא קײן יזזיקזאיל, קענן וזעלבע זיינע שזז&כע אז־םוםקולז־״הערדז״ רעװארטירז, נישטא קײז שטיזרקע זיכערע טריט׳ ײעז זײ נײעז, קײז אויפגעבראכטע, ענערני׳עע, — ז$ל זײן נארי׳שע אבעד אבםןזאוטע — רײד׳ ײעז זײ םירז זײערע גע׳שפרעבז איז אז אטמאםפער םון עאענאנץ און באהאאסענער םענטימענ־ טאאיטעמ. װירקאעבקײט? — אעבז? — זאםטיקע ערד? — ענערני׳שע םענער? — דעד ״בטאן״ נאויבט ני׳שט איז דעם אאעם. ם׳איז א דםױן, זאנט ער. און ער דוםט אז זײז אעצטע זאםאוננ דערצײ־ אוננעז ״חאום און ׳שיקזאא״. און עד םײנט דעדצו: ם׳הײנו,הך, אאץ אײנם... ' םיר דוכט, אז אט די שנ־צאעדי׳שזן פביןײזז, דאם ני׳שט־זען די ײעאם, פאראייקענען דעם םציאות — איז א טיפיש ײדישע,;אך םער: א נאותדיקע• אין צװײ טויזנט יאר נאות האבן מיר, נאר מיר אאײז, נעקענט שרײבן װעגן םעדיצין און ױרי, װעגז פיאאםאפישע און ײיםנשאפטאעכע פראבאעםען, װענן אאץ אין דער װעאט - נאד נישט װעגן דער װעאט אאײן, װענן די װ־רקאעכע פאםירוננען, װענן דעם פאקטישן אעבן. פריעד, פאר\ נאות, האבן מיר נאך יא געהאט א תוש דערפאר, דאן האבן םיר נאך אדויםנענעבן היםטא־ רישע ביכער, א ״שופטים״, א ״םאכים״, אבעד זינט דאן — ״טראנן םיד זיך מיט פאדםאכטע אוינן״... אמת, נישט אאע װער ם׳איז אײננעפונדעײעמ אין רער ״די• שער מאםע, ײער ם׳שפידט די אײנציקארטיקע פאזיציע בונם ײד־שן מענטשן אינםיטן דער ארוםיקער װעאט, װער ם׳האט נאך א י־עשטא איאוזיע פון אן ״דישער צוקונפט, װער ם׳פאראאזט נישט דעם צעםפקטן בטאן אין זיך צוקוםען צו דייאעצטע, אײביקע, ײדישע װינקאען פון זײן נשסה — דעד װעט פארבײגן זײן ײדישן אינ־ םטינקט פון ״נישט־זען״ און באטש אויד אײ\ נעביט יא זען עפעס, װײא ער װיא עם, װײא ער םוז עם, װ״א אויב נישט, פאראירט ער איננאנצן זײן שורש. בײ שניצאערן אבער, ב״ם קאונן אםיםיאאנט, װעט זיך דאם נישט נאויבן אין דער װירקאעכקײט אין ערנעץ נישט אפשטעאן. ער זעט צופיא, ער האט בטבע צו־אפענע אוינן, ער זאא זײ קאנען פארםאבן צואיב א פאאק, צואיב זכדונות פון אמאא, צואיב א צוקונפט. * םער נישט װ• דאם קאן עד: רתמנות האבן. םיט זיך און זײנע פינורן. םיט זײנע פינודן און דער װעאט. דאם איז אבער נישט קײן שװאכער, װײכעד דחמנות װי פון א םאםען, דאם איז א שטיאער, יאושדיקער דחםנות םוא םיט דרך־ ארץ פארן אעבן. םײ־װי, זאנט עם, קאנען םיר דאך נישט העאפן.;־שט דער העאד זיך אאי־ן נישט איך — אים. די װעאמ איז שוין אזוינע, םען םוז א־ר אויסשעפן ביזן גרונט. און נישט פארקריםט זיך! ם׳אוינט נישט... ם׳איז דען מער װי א דמױן?- האבן אבער א װעאט מ־ט מענטשן אין די אװנט־שעהן, מידע, אפנעסאטערטע פין טאג־קאםך, איב נעקרינן אט די פינורן, ײאם נא־טשן זיך, האאב־נאײכגיאטיקע, האאב־חאוםדיקע, נאיטשן ז־ך, אאזן נײן װי ם׳נ״ט און זענען צופרידן, שטיא, — עפעם װי זײ װאאטן געװוסט א םוד, אקעגן וועאכן דאם אאץ, װאס ם־ט זײ קומט פאר, װערט בטא וםבוטא, װאם שטעאן זיך נישט אקעגן דעם אעבן, ײײא םםתםא דארף אזוי זײן... דעם סוד, אמת, האבן זײ זיטוסי אויסנעזאגט. שניצאער האט אים נישט נעפונען. נאר געװוםט, אז ער א־ז דא, מיט א ײדישער פארעקשנטקײט נעוװםט, אז עפעם־װ• האט עם פארט א זין, אז עש איז דאך נ־שט קײן הפקר־װעאט, — דאם האט ער. * ט־ר דובט, אז ער האט נענאויבט נאר א־ן אײן זאך: אינם טויט. נ־שטא נאך דעד דיכטער, װאם זאא זיך אזו־פ־א פארנעמען ם־טן פראבאעם ״שטארבן״. מאדנע: ײ• נדו־ם זײן ״אפיקודםות״ זאא נישט האבן געײעןל אין ״יענעד ײעאט פאעגט ער גאויבן. נישט, םארשטײט זיך, אין גײן פאענט ער, א־טור שנ־צאע־, די הענט פאדאײגט אויו־• הינטן, םיט נרויםע, אפשר צו־גרויפע, אויםגעשטעאטע אויגן, ם־ט א גרינעם, קאײנעם קאפעאוש ״אאא פרץ״... ײען־נ־שט־װען פאענט ער זיך אפשטעאן ערגעץ, זיך פארקוסן אויף א קינד, א פערד, א םצענע. נאר װען םען האט זיך צוגעקוקט נענטעד צו זײנע אוינן, האט מען בשעת םעשה באםערקמ: נישט דאם, װאם פאר זײנע אוינן טוט זיך, זעט ער, — ער םײנט, ער שפידט;אד עפעם אנ־ דעדש, עד נישטערט אין דער וױרקאעכק״ט און זובט ״יענע זײט פון דער זאך״, ער נאויבט נישט אין דער װירקאעבקײט און איז איד, בײ זיך טיף אין הארצן, םבסא. ם׳איז פרצעם ״גאויבן אין יענע־ זײט״, װען די באבע יאבנע פרענט אים אין װאם ער נאויבט, ם׳איז דעם םשונענעם בטאנם ״א־דעע־פ־קם״, אז א־ן תוך ארײן נענומען עקסיםט־רט ער נאר־ נישט, און נישט נאר ער אאײן, נאר אויך אאץ, ײאם ארום, דאם שטעטא, די כאי־קודש, דער בית־הםד־ש,—ם׳א־ז אאץ קײן םצ־אות נישט, אן אײנדעדעניש, א דמיון... נ״ט אבער, פרוײט דעם םשונענעם בטאן אויפװײזן, אז או־ב אזוי, אויב דאם, װאם םען קען אנמאפן ם־ט ד• הענט עקםיםטידט נאר א־ן דער אםתן אחאוט־ן נישט, איז א םברה, אז םען דארױ תםיאין אויך ניש־ט איינן מיט די הענט דײקא, מען קען ױצא זײז םיט ״םיאוםופיה״, ם־ט חקירות, — קײן ממשות דארױ םען נישט, — װעט איר ב״ם במאן זיבוסי או־םםירן. און נ״ט, פרװוט א־ו־סרייםן ביי פרצן, דעם, װאם נאויבט גארזיפזנו, דעם גאויבן אין זיך, א־ן בוחות םון זײן פאאק, אין שײנקײס, — װעט איר זיטװז פועאן. ערנעץ־װו, בײ עפעם אן א־דעע, א טראד־ציע, א געדאנק — עקט זיך דאם חקירהן זיך. און ם׳הויבט זיך אן א פשוסע־ תמימותדיקער, אפש־ גאר נאר־שער, אבער א־ננאנצן נישט־ אפ־קורםישער נאויבן• ביי שניצאער אבער איז אזא םין אפהאאט זיגמסיא. אויב דאס, װאם ד־ װעאט דופט מציאות, איז םער נישט װי א דםױן — טא איז אאץ, אאץ א חאום. אויב זובן דעם תוך און צואיב דעם דודכ־ אויםן אינז תענוגי עואם הזה, זזװ םען קומען צו אן ״הבא הבא־ם אמר קוהאת״... פארװאם שניצאער איז אזא קאנםעקװענטער אפ־קורם? — װײא עד א־ז אםימיאירט. דער שענסטער אבער אויך דער עקם־ טרעםםטער ט־פ פון דער ײדישער אם־םיאאציע. * ק״ן דארױ, קײן שטעטא, קיין ארינ־נעאע, סאײנע אבער האר־ צ־קע םענטשעאעך האט ז־ ק־ינםאא נ־שט באנעננט, אט די שטא־ טישע ײד־שע אם־ם־אאצ־ע. אינם םאאאן פון שנ־צאערס פאטער, דעם באײוסטן םעדיצין־פראפעםא־, האט מען פון ק־ין ״פשטות״ נ־שט נעװוסטן וװ א פ־אבאעם, וװ א פינוד איז מען צו דעם צו־ נעטראטן ם־ט ־ענעד נוט־באקאנטער ״נײםט־קער;ײני־־ק״ט״, מען האט נענ־שטערט נאבן ״םוד״ פון אאץ, נאך דער נײסט־קער האא־ טוננ פונם םענטשן, נאבן ״ז־ן״ פון דער זאך. נישט װ־אנדיק, נ־שט ײיסנד־ק האט םען;אך א פאר װערטעד א־ן דער דיסקום־ע ז־ך א־אפנענאיטשט פונם עצם םעםע און ט׳א־ז נעקומען צו אאנע־ מײנע, פם־באי׳אנישע, פ־אאםאפ־שע םענטענצן. ד־ פינורן, ווענן ײעאבע ם׳האמ זיך אײגנטאעך נעהאנדאט האבן זיך תוך בדי דבוי ארויםנעגאיטשט פון האנט. זענען זײ טאקע ב־י שניצאערן נעװא־ן אומװירקאעבע, פאר־ חאוםטע װי נישט־װ־רקאעכע פ־נורן, אט די איטעראטן, ײעאבע קאנען א־בער קײן זאך נישט דעצידירן, נעפאאנטע פין םפקות און מ־דן יאוש, אט די אפיצירן, װאם שיםן ז־ך א־ן אי־נעם א ש־ינעפ םריאינג־םארנן, צואיב עפעם א נארישעד, נישט־װירקאעכער םיבה, אט ד־ ױנגע פרויען, װאם םםען זיך םיט א ם־ן קינדערש־פאר־ *) זזיר געב\ רא רי אײנזארגזיעב אפשאצוזג ו\(וג\ א בװיצלבר פז\ <ז. עארלבבאן. זזיאיז באײזדברזז איזסיערגזזזאזסו אזז די כאראע־ סיזזריזזזזי?, זזאנז סזזזסו פז\ א ײד, זזאזז לעבסי אז\ ארבנזזז אי\ רוזר ברנזזזר, בײ אבגגזפרעזזרסינז ײר\.