Literarishe bleter · 1931-10-30 · 44 (30.10.1931) · p. [Seite]

ץץ^דטזגן, פדײגזיס סב $ססו^ב<זר \93ג 44^■■■ 8בססר '$רג$גג פרײ/ 50 גר. ־־בומ־אר־ײזע ףייץ^ףףך ף- אי?וסםדדבמג — 1 וואעשריפמ פאד ־י^לעדאביוד 0 פארי7אג 3.קדעעק*ן,װארש^ .ל פמןאפמןדאוןקונםגצ? ײ?י? ׳ש? ע ה ד ע ר / ג י? * י ז$ ר ק אובזער הריזיס םאנט איז ןזט דער קריזים אונזערער, מחםת דעם־ װאס ער האט באויז אן אומדירעקטע?זײכות צום עקאגאמישן חורבן אין יע■ װעהט בכלצ און אין דער ײד״טער װעלט בםדט, און װײא די נעננ־ זוננ דארױ דא קומען אויױ נאר אן אנדער אופן און פון נאר אן אנדערער זײט. דערין, וױיזט אוים, זענען אצע טםכים. ׳טוין יאדן צאננ װי מען שרייבט װענן דעם, און די םיבות, אויױ װעאכע מען שטעצט זיך אפ, זענען אזעצכע צייכטע, אז דאם םינדסטע װיננזל ■װאצט זײ נעדארפט קענען םארטרײבן און דאך, עפעם ײי א קצצד ײאיזם געהאננען אויױ אונזערע?עפ, — רעד, ׳טרײ, געװאצדעװע, און נישט פון ארט. הער איך א טענה, אז רי צײענער האבן ניישט די נעהעריזע באצױנג. דאם אנטםוטיקט דעם שרײבער, טויט אפ דעם ביכע*־ ם*רק, הרנעט די םארצאנן. װי קען א סוצטור װאססן בײ אזעלכע באדיננונגען? קומט פון אן אנדער זײט די טענה, אז די שרײבע־ אריענטירן זיך נישט אויױ װעםען טען דארױ און אויױ װאם מען דארױ, דעריבער זענען די צײענער נישם פארינטערעםירט, ־טטא־בט דער ביכער־מארק, םאצט דער םארלאג, פוםטעװעט די ביבציאטעק, און אזוי נײט דער חד־נדיא ביזן םוױ. צאזט זיך הערן א דריטע ׳םטים, אז די אמתע םיבה שטאםט גאר םון דעם, װאם די אינטעה ־ גענץ נייט אװעק, עם בצ״בט גישט ײער עם זאצ אר״נברעננען מע־ װעצטצעך ציכט אין אונזער םביבה, טםילא קויםט םען ני׳שט קײ1 ביכער, צײענט טען ני׳שט, הויכן די םארלאנן אוים דעם לעצטן אטעם, איז אוים קוצטור, א. א. װ. איז דאם אצץ ני׳שט נענונ װארםט םען זיך ארויױ אויױ דער פדעםע. די פרעסע איז פארשװ־ דעװעט, דערציט דעם עוצם אויױ קײ־שפײ, ײאקםט נישט אייפ ק״ן צײענער םאר ערנםטער ציטעראטור, שרומפט ראם אײן דעם ביכער־םארק, נײט אוים דער םארצאג, בצ״בט אונזער קוצטור א םארחצשטע, נישטא װער עם זאצ זי םינטערן, און אזוי ציט עפ זיך אן א סוױ. אזוי גייט בסרר די ארנומענטאציע, ײאם הייבט זיך אן מ־מ ״קוצטור״ און ענדיקט זיך מ-ט ״ביכעד״. מיר דאכט זיך, אז אין אט דעם נאנצן כאראקטער םון רי נעבראכטע ארנומענטאציעם צינט דער םוד םונם טרויעריקן צושטאנד םון אונזער קוצטור־צעבן. דאם נעםיצ, אז אצץ הײבט זיך אן און ענדיקט זיך טיט ״ביכער״ן אז די װעצט איז אראפ םון די רעצםן, די שרויםן םון אירע װא־ גאנען זענען צויז נעװארן. קוטט םאר א טרייםצעניש, א םסריפערײ, און דאם נעשריי פון רי צעשראקענע פאםאזשירן דערטראנט ז־ך עד צב־השטים. און אויב ראם זעצביקע קומט־פאר אין יידיש, צעבן, איז דאך נישטא װאם צו ײונדערן זיך. םוױ־כצ־סוױ זענען מיר א מייצ םון דער װעצט, און דערצו נאך אין אזא צאגע, אז אצע אוטנציקן דארםן אונז טדעםן טיםער און םאצן אויױ אונז שײערער. אבער דאך: צרות רבים תצי נחסה, און םתם: םארװאס זאצן טיר עפעם זיין א ױצא םן הכצצ? דערםאר, װען די איצט־קע עקאנאםישע צאנע װעט זיך םארבעםערן, װעצן טיר טםותטא אײך דעמאצט נישט זײן קיין ױצא טן הפצצ. זאצ דאם זיין אונזער טרייסט, װען קיין בעםערע רםואה איז נישטא. אבער צאטיר צוניין צום עיקר: איז עס אמת, אז אונזער שרעק־ צעכער קריזים, װעגן װעצכן םיר רעדן אזוי אםט, איז בצויז אן אפשפינצונג םון דער צאנע אין דער אצגעםיינער װעצט? קען טעי זאגן, אז װען דער װעצט־קריזים װעט אװעקנײן, װעט אויך אװ־ וזורטר םארשײינרן? נענויער: איז אזנזער קריזים בצויז אן עקא־ נאם״שער? און איז די דערשצאננקייט אין אוגזער קוצטור־צעין בצויז א פועצ־ױצא םון טאטעריעצער דחקות? װען עם װאצט אװ• נעװען, װאצט אויך נישט נעװען טיט װאם זיך צו םרײען, א הו,־ נעדיקער םאנן קען םארצערן א זאםן קאפ. עם װאצט אבער כאטש נעבציבן א װארעמע אטםאסםער, אין זועצכער צו טוטשען זיך. די גוט־נעשטיטטע נאטורן און די םרייצעכע ציננ־און־צעבערם װאצטן זיך דעםאצט גאנץ נוט געקענט םארמעםטן מיט רי איינ־ נעבוירענע קרעכצער און שטערן־קנײטשער. אזוי צאננ און אזיי נרײט, ביז דער צארן װאצט זיך אםנעטון, און די זון װאצט װירע־ אנגע״ויבן צו שײנען — װי סען שרײבט אין די ניכצעך. צאזט זיך אבער אוים, אז די צאגע איז א םך ערנסטער, ײי עם װאצט זיך נעקענט דאכטן. אונזער קריזים אח נעהאםטן, אזויצו־ זאנן, םנן נאר אן אנדער טאטעריאצ. און װען איך זאג ״אונזע־ קריזים״, םײן איך נישט דעם ברויט־קריזים, אויך נישט עפעס א קריטישע. צאגע, װאם האט א שײכות צום נאנצן יידישן םאצק, נאר דעם םפעציםנשן קריזים םון יענעם װינקצ, םאר װעצכן איך שרייב רי דאזיקע ווערטער. איך מײן דעם גײסטיקן קריזים, ײי ע־ שפיצט זיך אפ אין דער ײדיש־װעצטצעכער םביבה. און אינטע־ע־